Η γεωγραφία της Κύπρου αλλά και της Ελλάδας καθιστούν τις δύο χώρες εκ των πραγμάτων κομβικές για τη Δύση, κάθε φορά που ο συναγερμός της αστάθειας 
χτυπάει στη Μέση Ανατολή. Οι τελευταίες ημέρες αποτελούν, όμως, σημείο καμπής, όχι μόνο για τις περιφερειακές ισορροπίες, αλλά και για τη δυνατότητα της Ευρώπης να υπερασπιστεί έδαφός της στην Ανατολική Μεσόγειο, την Κύπρο, αλλά και τα Βαλκάνια.
Και σε αυτή την κρίση φαίνεται ότι η Αθήνα βρισκόταν ευθύς εξαρχής σε άμεση επικοινωνία και επαφή με την Ουάσιγκτον. Οι λόγοι είναι και πρακτικοί. Η «Κ» είναι σε θέση να γνωρίζει ότι για τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ η βάση της Σούδας αντιμετωπίζει «σημαντικό κίνδυνο» (significant risk) να δεχθεί πλήγμα από κάποιον ιρανικό πύραυλο, ιεράρχηση κατά μόλις ένα σκαλοπάτι κάτω από τον «υψηλό κίνδυνο» (high risk), κατά την νατοϊκή ορολογία. Για τον λόγο αυτό, ήδη προτού ξεκινήσουν τα χτυπήματα ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του καθεστώτος της Τεχεράνης, στη Σούδα ενεργοποιήθηκε πυροβολαρχία Patriot της Πολεμικής Αεροπορίας, ενώ αναπτύχθηκε και σειρά από αντιαεροπορικά συστήματα μικρού βεληνεκούς του αμερικανικού στρατού, όπως και όπλα anti-drone.
Η απόφαση –λίγες ημέρες αργότερα– να αναπτυχθεί τάχιστα και μια ακόμη συστοιχία εκτοξευτών Patriot στο νησί της Καρπάθου, προκειμένου να κλείσει ένα «τυφλό» σημείο στην αεράμυνα του εθνικού χώρου, ήταν ενταγμένη ακριβώς σε αυτή τη λογική. Στο επιχειρησιακό πεδίο αξίζει, πάντως, να σημειωθεί ότι πέρα από την Κύπρο και τη Σούδα, ενδιάμεσα υπάρχουν τρεις ακόμη δυνητικοί αμερικανικοί στόχοι, και συγκεκριμένα οι αεροπορικές βάσεις στα Αδανα (Ιντσιρλίκ), στο Ικόνιο και στη Σμύρνη. Εν ολίγοις, η νατοϊκή διάσταση είναι κάτι παραπάνω από ορατή.
Αλλωστε την Παρασκευή ο ανώτατος συμμαχικός διοικητής Ευρώπης, ο πτέραρχος Αλέξους Γκρίνγκεβιτς, διέταξε την αύξηση της επιφυλακής των νατοϊκών δυνάμεων για την κατάρριψη πιθανής βαλλιστικής απειλής από πυραύλους Sejjil και Khorramshahr, που υπό προϋποθέσεις μπορούν να πλήξουν (πέρα από την Τουρκία που συνορεύει με το Ιράν) την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. Μάλιστα η Ελλάδα και η Ρουμανία είναι οι μοναδικές χώρες της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ που διαθέτουν αντιβαλλιστικά συστήματα τύπου Patriot, ικανά να αντιμετωπίσουν μια τέτοια απειλή.
Γίνεται λοιπόν απολύτως κατανοητό ότι η Ελλάδα αποτελεί ένα σημαντικό κρίκο μιας αλυσίδας αντιβαλλιστικών δυνατοτήτων, που ξεκινάει από το Ιντσιρλίκ (ισπανικοί Patriot) και φτάνει έως τη βάση του Ντεβεσέλου στη Ρουμανία. Εχουν αναπτυχθεί τρεις πυροβολαρχίες σε ελληνικό έδαφος (Κάρπαθο, Σούδα, βόρεια Ελλάδα και δύο για την προστασία αστικών περιοχών), χωρίς να υπολογίζεται και η σημαντική προβολή ισχύος μέσω της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ), όπου από το 2021 βρίσκονται εκτοξευτές Patriot.
Ευελιξία
Οι αντιβαλλιστικές δυνατότητες της Πολεμικής Αεροπορίας και η ευελιξία που έδειξαν οι ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις με την παροχή αεροπορικών μέσων (τέσσερα F-16 Viper στην Κύπρο και δύο F-16 στη Λήμνο αποκλειστικά για τηνπροστασία της Βουλγαρίας), ενώ η Ελλάδα έχει αναλάβει στο ΝΑΤΟ και αποστολές αεροπορικής επιτήρησης (Air Policing) σε Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία και Μαυροβούνιο, αναδεικνύει τη βούληση που υπάρχει στην Αθήνα να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην περιοχή. Δεδομένου μάλιστα ότι όλες αυτές οι αποφάσεις ελήφθησαν σε αγαστή συνεργασία με τις ΗΠΑ (στην Ανατολική Μεσόγειο και με τη Γαλλία), αναδεικνύει ότι οι στρατηγικές συμμαχίες στις οποίες έχει επενδύσει η χώρα τα τελευταία χρόνια έχουν ένα αξιοσημείωτο εύρος.
Φυσικά η Αθήνα παραμένει υπέρ της ανάγκης για άμεση κατάπαυση των επιχειρήσεων και επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, ειδικά καθώςφαίνεται ότι στην Ουάσιγκτον δεν υπάρχει κάποιο σαφές σχέδιο, πέρα από τον –μάλλον πρόχειρο– υπολογισμό ότι μετά την εξάντληση των πυραύλων του Ιράν έπειτα από 2-3 εβδομάδες (από τους 2.000 που εκτιμάται ότι διαθέτουν οι διάφορες δυνάμεις του Ιράν περίπου 600 έχουν ήδη εκτοξευθεί), το καθεστώς θα αναγκαστεί να συνθηκολογήσει.
Προς το παρόν σε επίπεδο Ε.Ε. και ΝΑΤΟ έχει καταστεί ορατό ότι η Ελλάδα αποτελεί πράγματι κράτος που παρέχει ασφάλεια, μάλιστα με τρόπο αποδεδειγμένο. Ενώ, αντιθέτως, έχει φανεί με τρόπο εκκωφαντικό, κάτι το οποίο ήταν βέβαια γνωστό, αλλά δεν είχε αποκαλυφθεί σε όλο του το μέγεθος, ότι η Τουρκία είναι ένα κράτος που δεν διαθέτει αποτελεσματική αντιβαλλιστική προστασία, παρά μόνο από τους άλλους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ.
Η πραγματικότητα αυτή δημιουργεί και πολιτικά προβλήματα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καθώς προεδρεύει ενός κράτους που εξαρτάται για την προστασία του από βαλλιστικές απειλές από δυτικούς πυραύλους, αλλά λογοδοτεί σε μια κοινή γνώμη που διέπεται από βαθύ αντιαμερικανισμό και αντισημιτισμό. Οι ισορροπίες που θα κληθεί να τηρήσει ο κ. Ερντογάν θα γίνουν ακόμη πιο δύσκολες, καθώς ο καλός φίλος και συνομιλητής του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ενθαρρύνει ανοιχτά τους Κούρδους του Ιράκ να επιτεθούν εναντίον του Ιράν. Και η ανακίνηση οποιασδήποτε πτυχής του Κουρδικού στην ευρύτερη περιοχή, εκ των πραγμάτων προκαλεί πονοκέφαλο στην Αγκυρα.
Η γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας ενοχλεί, βεβαίως, την Αγκυρα, η οποία έχει μεν διαμαρτυρηθεί για την παρουσία στην Κύπρο, ενώ επανέφερε την πάγια γλώσσα περί «αποστρατιωτικοποιημένων» νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, είναι όμως σαφές ότι η κατάσταση που διαμορφώνεται στα ανατολικά σύνορά της, με τη δυνητική έκρηξη μεταναστευτικών ροών, την πιθανότητα νέων χτυπημάτων στο έδαφός της και, βεβαίως, με τον κίνδυνο αναβίωσης διάφορων ακραίων τρομοκρατικών ομάδων, είναι πολύ πιο ανησυχητική από ένα επεισόδιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Πυραυλική «ζάλη» στην Τουρκία λόγω Καρπάθου, Κύπρου και Χατάι
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Οι σχέσεις Τουρκίας – Ιράν ήταν πάντα μια άσκηση λεπτών ισορροπιών. Στην παρούσα φάση η Αγκυρα δεν είναι ιδιαίτερα αρνητική στο να σταλεί ένα ισχυρό μήνυμα στην Τεχεράνη για τον τρόπο που χειρίζεται τις σχέσεις της με τις γειτονικές χώρες και τις χώρες του Κόλπου.
Η κυβέρνηση Ερντογάν είχε προσπαθήσει να διαμεσολαβήσει για επαφές με τις ΗΠΑ, με πιθανές συναντήσεις στην Κωνσταντινούπολη και τη συμμετοχή και του Κατάρ, αλλά η Τεχεράνη είχε αρνηθεί και οι συναντήσεις είχαν γίνει στο Ομάν.
Αναλυτές αναφέρουν ότι η Τουρκία δεν θέλει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και, όσο κι αν ακούγεται παράδοξο, οι θέσεις της Τουρκίας και του Ισραήλ για το συγκεκριμένο ζήτημα ταυτίζονται.
Η επίθεση με βαλλιστικό πύραυλο εναντίον της Τουρκίας, παρά τις ιρανικές διαψεύσεις, αλλά και η επίθεση στο Αζερμπαϊτζάν με drones επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο τις σχέσεις της Αγκυρας με την Τεχεράνη. Ιστορικής σημασίας θεωρείται η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, ο οποίος παραδέχθηκε την κυριαρχία των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον τομέα των πληροφοριών και κατηγόρησε την ιρανική ηγεσία ότι δεν ήταν προετοιμασμένη: «Η πληροφορία από το Διαδίκτυο, από τα σήματα, η αποτροπή, η αποκάλυψη του ίχνους στους αιθέρες, η παρακολούθηση από το Διάστημα… Δηλαδή, αν δεν είσαι διαβασμένος, αν δεν έχεις αναπτύξει τις ικανότητές σου, τότε με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν θα πρέπει να μπεις ούτε καν σε λογομαχία».
Ο κ. Φιντάν τόνισε ότι είναι λάθος το Ιράν να επιτίθεται σε χώρες που το προηγούμενο διάστημα είτε συμμετείχαν στις προσπάθειες διαμεσολάβησης με τις ΗΠΑ είτε δεν άνοιξαν τον εναέριο χώρο τους ή τις βάσεις τους στους Αμερικανούς. Πάντως, το μήνυμα που στέλνει η Αγκυρα προς την Τεχεράνη είναι ότι σε νέα επίθεση με βαλλιστικό πύραυλο η Τουρκία δεν θα απαντήσει τόσο ήπια όσο στην επίθεση της Τετάρτης, που αντιμετωπίστηκε με τη συμβολή του ΝΑΤΟ. Δημοσιογράφοι της γειτονικής χώρας με στενές σχέσεις στο Ιράν μάς υπενθυμίζουν ότι πολλοί Ιρανοί έχουν δισεκατομμύρια δολάρια σε καταθέσεις σε τουρκικές τράπεζες, ενώ υπάρχουν και στενές οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών.
Ομως, οι δύο χώρες θεωρείται ότι έχουν ανταγωνιστικές σχέσεις στη Μέση Ανατολή για την πρωτοκαθεδρία στην ευρύτερη περιοχή. Γι’ αυτό, όπως λένε Τούρκοι αναλυτές, ένα αποδυναμωμένο Ιράν με το παρόν καθεστώς δεν θα ενοχλούσε την Τουρκία.
Πολιτικοί αναλυτές αναφέρουν ότι η ανακοίνωση της Αγκυρας για δημιουργία ουδέτερης ζώνης εντός του Ιράν για την αντιμετώπιση του προσφυγικού κύματος ίσως είναι και μια προειδοποίηση της Τουρκίας προς το Ιράν, αλλά και προς τους Κούρδους. Η ιδέα, που ανέπτυξε ο υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας Χουσεΐν Τσιφτσί, θυμίζει «φόρμουλα Συρίας», την οποία είχε εφαρμόσει και εφαρμόζει η Αγκυρα για την προστασία των συνόρων της από τη δράση των κουρδικών δυνάμεων.
Χωρίς «ομπρέλα»
Επιπρόσθετα, η κατάρριψη του ιρανικού βαλλιστικού πυραύλου από το ΝΑΤΟ προκάλεσε νέες συζητήσεις στη γειτονική χώρα περί «έλλειψης αντιαεροπορικής άμυνας», όπως γράφει η εφημερίδα Cumhuriyet.
«Αν ο πύραυλος που κατευθύνθηκε προς το Χατάι δεν είχε καταρριφθεί από το ΝΑΤΟ, θα είχε συμβεί μια μεγάλη καταστροφή. Η κυβέρνηση Ερντογάν το έχει παραμελήσει αυτό. Ο φίλος του Ερντογάν, ο Τραμπ, παραμελεί τα F-35. Η κυβέρνηση δεν έχει εκσυγχρονίσει τα F-16. Από φόβο για την Αμερική, κράτησαν τους S-400 στο υπόστεγο και δεν μπορούν να τους αναπτύξουν στο Χατάι και στο Καχραμανμαράς σήμερα», δήλωσε ο πρόεδρος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, Οζγκιούρ Οζέλ.
Αναλυτές τονίζουν ότι τα τουρκικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα δεν έχουν αντιβαλλιστικές ικανότητες, ενώ η βάση του Ιντσιρλίκ προστατεύεται με ισπανικά συστήματα Patriot. Ισως αυτή η αδυναμία είναι ένας από τους λόγους που η ανάπτυξη της αντιαεροπορικής άμυνας της Ελλάδας σε Κάρπαθο και Κύπρο έχει προκαλέσει εκνευρισμό στην Τουρκία.
Η είδηση για την εγκατάσταση των Patriot στην Κάρπαθο προσέκρουσε στην πάγια θέση της Αγκυρας ότι τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα θα πρέπει να είναι αποστρατιωτικοποιημένα λόγω των Συνθηκών της Λωζάννης και των Παρισίων. Η ανακοίνωση του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών Οντζού Κετσελί ήταν προσεκτικά διατυπωμένη. Το ερώτημα που υπάρχει στην τουρκική πλευρά είναι αν οι Patriot θα παραμείνουν στην Κάρπαθο μετά τον πόλεμο στο Ιράν. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, τότε ίσως οι αντιδράσεις θα είναι πιο έντονες.
Οσον αφορά την αποστολή των τεσσάρων F-16 και δύο φρεγατών στην Κύπρο, αρχικά αναγνωριζόταν από τουρκικής πλευράς ότι οι βρετανικές βάσεις αποτελούν στόχο και πρέπει να προστατευθούν. Ομως, μετά τις δηλώσεις του Νίκου Δένδια για την προστασία όλου του νησιού και την πιθανή απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων, προκλήθηκαν αντιδράσεις, με τον αντιπρόεδρο της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ να μιλάει για «πιθανότητα διατάραξης της ειρήνης στο νησί», ενώ το υπουργείο Αμυνας της Τουρκίας ανέφερε ότι «δεν θα διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε τις εξουσίες που μας παρέχει το καθεστώς εγγυήτριας δύναμης ενάντια σε εχθρικές συμπεριφορές που απειλούν την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων».
