Σήμερα συμπληρώνονται ημερολογιακά ακριβώς 30 χρόνια από την κρίση των Ιμίων, η οποία εξακολουθεί να ρίχνει τη σκιά της στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς αποτέλεσε την πρώτη στο πεδίο προώθηση της άποψης της Τουρκίας περί ύπαρξης «γκρίζων ζωνών», δηλαδή νησίδων ή νησιών στο Αιγαίο δήθεν «ακαθόριστης» κυριαρχίας. Η στάση της Αγκυρας τότε οδήγησε σε μια αναγκαστική αναπροσαρμογή της τακτικής της Αθήνας και στο πεδίο των εξοπλισμών. Παράλληλα, το 1999 και η περίφημη «διπλωματία των σεισμών» οδήγησε στην προσπάθεια αξιοποίησης της απόφασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Ελσίνκι περί παραπομπής των διαφορών Ελλάδας και Τουρκίας στη Χάγη, που βεβαίως ενεργοποίησαν στη συνέχεια τις διερευνητικές επαφές σε διμερές επίπεδο. Τριάντα χρόνια μετά δεν έχει βρεθεί λύση σε καμία από τις διαφορές που συζητήθηκαν εντατικά επί σχεδόν μία δεκαετία (παρά τις διακυμάνσεις). Αντιθέτως, η Αγκυρα έχει ιδεολογικοποιήσει τις διεκδικήσεις της στο θαλάσσιο πεδίο, μέσα από το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Αθήνα προχώρησε σε πολλές προμήθειες που ακόμη και σήμερα θεωρούνται υψηλής αξίας, αλλά και σε ορισμένες οι οποίες δεν εισέφεραν ουσιαστικά στην άμυνα της χώρας.
Η κρίση των Ιμίων έχει ένα πολύ βασικό κοινό σημείο σε σύγκριση με εκείνη του «Ορούτς Ρέις» το 2020: πυροδότησε μια άνευ προηγουμένου δημοσιονομική προσπάθεια επανεξοπλισμού των Ενόπλων Δυνάμεων. Παρά το γεγονός ότι οι εξοπλισμοί δεν βρίσκονταν στην κορυφή των προτεραιοτήτων του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη, η κρίση των Ιμίων ανέδειξε εκείνη την περίοδο –όπως και το 2020 με διαφορετικό τρόπο– ότι σημαντικό μέρος των υλικών των Ενόπλων Δυνάμεων ήταν απαξιωμένο.
Ακολούθησε τα επόμενα χρόνια ένα ράλι εξοπλισμών, το οποίο οδήγησε σε αποφάσεις για εξοπλισμούς που ακόμη και σήμερα είναι υψηλής αξίας, αλλά και σε συμβάσεις που οδήγησαν στην προμήθεια άχρηστων συστημάτων. Τα μεγάλα συμβόλαια που δρομολογήθηκαν τα χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων ενίσχυσαν το σύνολο των κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων.
Τα προγράμματα
Ο Στρατός Ξηράς (Σ.Ξ.) απέκτησε άρματα μάχης τύπου Leopard (Leo 2 A4), που μαζί με τα ελαφρώς νεότερα HEL 2 αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των τεθωρακισμένων. Το Πολεμικό Ναυτικό (Π.Ν.) συμφώνησε για την προμήθεια των υποβρυχίων γερμανικής τεχνολογίας τύπου 214 (κλάση Παπανικολής), που μέχρι σήμερα είναι η αιχμή του δόρατος κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι τότε πέρασαν και τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά σε χέρια ξένου επενδυτή. Στα «απόνερα» της κρίσης των Ιμίων ελήφθησαν οι αποφάσεις για την προμήθεια και των πυραυλακάτων τύπου Super Vita (κλάση Ρουσέν). Εκείνη την εποχή αποφασίστηκε και η προμήθεια των ρωσικών αερόστρωμνων τύπου Zubr, τα οποία επιχειρησιακά ήταν σχεδόν παντελώς άχρηστα για το Αιγαίο.
Στην «κληρονομιά» των Ιμίων εντάσσεται και η σταδιακή δημιουργία κάποιων αντιαεροπορικών δυνατοτήτων. Η πιο σημαντική ένταξη (έγινε το 2003, ωστόσο οι συμφωνίες είχαν προηγηθεί) ήταν εκείνη των αμερικανικών κινητών αντιαεροπορικών συστημάτων μεγάλου βεληνεκούς τύπου Patriot. Ενώ εντάχθηκε στην Π.Α. και το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα μικρού βεληνεκούς τύπου TOR-Μ1. Την ίδια εποχή αποφασίστηκε και η αγορά των γαλλικών αντιαεροπορικών μικρού βεληνεκούς τύπου Crotale, τα οποία αναπτύχθηκαν όχι μόνο για την προστασία υποδομών της Π.Α. αλλά και του Π.Ν.
Η κυβέρνηση Σημίτη προχώρησε και σε τεράστιες αγορές στο πεδίο των μαχητικών αεροσκαφών, κάτι που είχε μετατρέψει την Αθήνα στα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε ένα πεδίο ανταγωνισμού μεσαζόντων. Τελικά αγοράστηκαν συνολικά 60 F-16 Bl. 52 plus από τις ΗΠΑ, ενώ έπειτα από συμφωνία ανάμεσα στον Κώστα Σημίτη και τον τότε ομόλογό του Λιονέλ Ζοσπέν προχώρησαν και η προμήθεια 15 νέων Mirage 2000-5 και η αναβάθμιση δέκα παλαιότερων σε αυτή τη διαμόρφωση. Πρόκειται για μια εποχή όπου είχαν γίνει πολύ έντονες συζητήσεις για την προμήθεια Eurofighter (υπήρξε ακόμη και απόφαση ΚΥΣΕΑ).
Ισως η πιο σημαντική κληρονομιά εκείνης της εποχής για την Π.Α. είναι τα τέσσερα αεροσκάφη τύπου Erieye EMB-145 AEW&C, που αποτελούν εναέριες πλατφόρμες διοίκησης και ελέγχου με δυνατότητα υποστήριξης αεροπορικών και ναυτικών επιχειρήσεων.
Στα φιάσκα εκείνης της περιόδου περιλαμβάνονται ακόμη τα ελικόπτερα ΝΗ-90, η παραλαβή των οποίων ολοκληρώθηκε… πέρυσι, ενώ η απουσία συμφωνίας υποστήριξης τα κρατούσε καθηλωμένα.
Τυχόν κρίση δεν θα είναι «σημειακή»
Η κρίση των Ιμίων παρήγαγε ένα νέο κλισέ στα Ελληνοτουρκικά, τη λεγόμενη «σημειακή κρίση». Δηλαδή την εκτίμηση ότι μια επόμενη ελληνοτουρκική κρίση θα είχε περίπου τα ίδια χαρακτηριστικά και θα εκτυλισσόταν γύρω από ένα συγκεκριμένο σημείο στη μεθόριο Ελλάδας – Τουρκίας, στον Eβρο ή στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά το συγκεκριμένο σενάριο θα υπήρχαν μια πιθανή εμπλοκή σε επίπεδο ανδρών Ειδικών Δυνάμεων και περιορισμένης κλίμακας αεροναυτικές επιχειρήσεις. Θα ακολουθούσε, κατά το πρότυπο του Ιανουαρίου 1996, κάποια εξωτερική παρέμβαση, όπως η αμερικανική, και οι επιχειρήσεις δεν θα κρατούσαν παρά λίγες ώρες. Η θεωρία της «σημειακής κρίσης» συνέπεσε χρονικά και με μια διεθνή τάση που ακολούθησε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης το 1991 και τη συνακόλουθη μείωση των συμβατικών δυνάμεων σε όλο τον δυτικό κόσμο και κατά κύριο λόγο μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.
Εντός των Ενόπλων Δυνάμεων οι έμπειροι επιτελείς γνώριζαν, βέβαια, πολύ καλά ότι σε περίπτωση ανάφλεξης θα ήταν εξαιρετικά δύσκολος ο περιορισμός των επιχειρήσεων, που θα εκτείνονταν τελικά σε όλο το μήκος της Ελληνοτουρκικής μεθορίου. Επιπλέον, ουδείς στην Αθήνα πιστεύει ότι σε περίπτωση ανάφλεξης ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα απαντούσε σε κλήση πέραν του Ατλαντικού (ενδεχομένως με την εξαίρεση του νυν προέδρου Ντόναλντ Τραμπ). Η αποσυναρμολόγηση του «δόγματος» της «σημειακής κρίσης» έγινε σταδιακά από δύο αρχηγούς ΓΕΕΘΑ, αρχικά τον Ευάγγελο Αποστολάκη το 2018 και στη συνέχεια τον Κωνσταντίνο Φλώρο το 2020, ο οποίος ανοιχτά είχε μιλήσει τότε για διάχυση της σύγκρουσης σε όλη την ελληνοτουρκική μεθόριο.
