Η πρώτη φάση διαχείρισης της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ τέθηκε αμέσως σε εφαρμογή. Λίγες μόλις ώρες αφότου η δικογραφία με τα ονόματα των βουλευτών ήρθε στη Βουλή, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε την αντικατάσταση των εμπλεκομένων, με έναν μίνι ανασχηματισμό που αποφασίστηκε με ταχύτητα που δεν μας έχει συνηθίσει η κυβέρνηση, καθώς συνήθως οι αποφάσεις έρχονταν ακόμη και κατόπιν εορτής – κάτι που πολιτικά έχει κοστίσει στην κυβέρνηση.
Τα δύσκολα διλήμματα, όμως, είναι ακόμη μπροστά, μιας και η κυβέρνηση έχει να αντιμετωπίσει τρία βασικά θέματα: τις αποφάσεις για το ποιοι και πώς θα βγουν εκτός Ν.Δ., ώστε να πάει σε εκλογές με «καθαρά ψηφοδέλτια», το πώς θα χειριστεί την κοινοβουλευτική ομάδα, που είναι ξανά σε αναβρασμό, και, τέλος –αλλά το πιο σημαντικό όλων– εάν πρέπει να πατηθεί το κουμπί της πρόωρης προσφυγής στις κάλπες.
Αιφνιδιασμός
Πριν δοθούν απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, έχει ξεχωριστή σημασία το πώς αντιμετωπίστηκε η νέα αυτή κρίση από το Μέγαρο Μαξίμου, από την Τετάρτη που έσκασε –σχεδόν– σαν βόμβα. Παρότι το Μαξίμου γνώριζε την ύπαρξη της δικογραφίας, ο χρόνος που θα ερχόταν και το περιεχόμενό της ήταν άγνωστα. Το γεγονός ότι στη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας περιλαμβάνονταν τελικά σχεδόν 20 στελέχη της Ν.Δ. –και κανένα της αντιπολίτευσης– προκάλεσε αιφνιδιασμό.
Με την κυβέρνηση να βαρύνεται πλέον από τα επτά χρόνια διακυβέρνησης, οι πρώτες σκέψεις ήταν πολύ πιο ξεκάθαρες σε σχέση με άλλες, παρόμοιες κρίσεις στο παρελθόν. Στο Μέγαρο Μαξίμου έγινε αμέσως αντιληπτό ότι η νέα υπόθεση διαφθοράς δεν αφήνει περιθώρια ελιγμών και πρέπει να αντιμετωπιστεί με πολύ πιο άμεσο και κατηγορηματικό τρόπο, χωρίς καμία «ελαστικότητα». Η πρώτη συζήτηση που έγινε στο πρωθυπουργικό γραφείο, ήδη από την Τετάρτη, ήταν πάνω σε τρεις άξονες.
1. Ο ανασχηματισμός
Αποφασίστηκε αμέσως και το μόνο που έμενε ήταν το τυπικό, δηλαδή να έρθει πρώτα η δικογραφία στη Βουλή. Οι πρώτες κουβέντες ήδη από την Τετάρτη ήταν ότι τα στελέχη της κυβέρνησης που περιλαμβάνονται στη δικογραφία δεν μπορούν να παραμείνουν στη θέση τους.
Η απόφαση για αλλαγές – «Υπουργός με άρση ασυλίας δεν στέκεται», ειπώθηκε ενώπιον του πρωθυπουργού, με τον κ. Μητσοτάκη να είναι απολύτως σύμφωνος. Συνεπώς, ήδη από την Τετάρτη οι Γ. Κεφαλογιάννης, Κ. Τσιάρας και Δ. Βαρτζόπουλος είχαν τεθεί εκτός κυβέρνησης.
«Υπουργός με άρση ασυλίας δεν στέκεται», ήταν ο αφορισμός που ειπώθηκε ενώπιον του πρωθυπουργού, με τον κ. Μητσοτάκη να είναι απολύτως σύμφωνος. Συνεπώς, ήδη από την Τετάρτη οι Γιάννης Κεφαλογιάννης, Κώστας Τσιάρας και Δημήτρης Βαρτζόπουλος, που είναι τα τρία κυβερνητικά στελέχη που αναφέρονται στη δικογραφία, είχαν τεθεί εκτός κυβέρνησης. Το γεγονός ότι οι αποφάσεις ελήφθησαν τόσο γρήγορα δείχνει μια αλλαγή πλεύσης. «Αυτή τη φορά τα δεδομένα ήταν διαφορετικά», παραδέχεται κυβερνητική πηγή που μεταφέρει το κλίμα των πρώτων ωρών. Οι αλλαγές στο κυβερνητικό σχήμα επιβεβαίωσαν ότι ο πρωθυπουργός ήθελε μια αλλαγή φιλοσοφίας, με την επιλογή του Μαργαρίτη Σχοινά να δείχνει πως το εκκρεμές επιστρέφει σε πιο τεχνοκρατικά πρότυπα.
2. Οι εκκαθαρίσεις
Ο ανασχηματισμός ήταν πλέον δεδομένος, ως μια πρώτη γραμμή άμυνας. Το βλέμμα του Μαξίμου, ωστόσο, πήγαινε ήδη παρακάτω. Στο τραπέζι τέθηκε το θέμα των ψηφοδελτίων. Ποιοι θα βγουν από τις λίστες και με τι κριτήρια; Ο κωδικός «καθαρά ψηφοδέλτια», που είχε αποφασιστεί ήδη, όπως είχε αναδείξει η «Κ» από την περασμένη εβδομάδα, έπρεπε πλέον να ενεργοποιηθεί πιο γρήγορα. Το Μαξίμου δεν έχει καμία διάθεση, με δεδομένο μάλιστα ότι οι εκλογές απέχουν το πολύ 12 μήνες, να «πάρει πάνω του» συναλλαγές και συμπεριφορές που «κοστίζουν στην εικόνα της κυβέρνησης».
«Απόσυρση» Κ. Καραμανλή – Το πρωί του Σαββάτου, ο Κώστας Αχ. Καραμανλής, με δήλωσή του, ανακοίνωσε την πρόθεσή του να μην είναι ξανά υποψήφιος. «Θέτω τον εαυτό μου στη διάθεση των αρμοδίων αρχών… Η πολιτική για εμένα δεν είναι αυτοσκοπός, δηλώνω ότι δεν προτίθεμαι να είμαι υποψήφιος στις προσεχείς εκλογές»
Η πρώτη κατηγορία για την οποία υπήρξε συζήτηση ήταν οι πρώην υπουργοί που παραπέμπονται με βάση το άρθρο 86. Ο Σπήλιος Λιβανός και η Φωτεινή Αραμπατζή αποφασίστηκε να πάνε στο Δικαστικό Συμβούλιο με επισπεύδουσα την πλειοψηφία και χωρίς, ουσιαστικά, να γίνει Προανακριτική, καθώς οποιαδήποτε χρονοτριβή θα ήταν πολιτικά καταστροφική. Δεύτερη κατηγορία είναι οι περιπτώσεις όπου οι βουλευτές, σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, ελέγχονταν για κακούργημα, δηλαδή αυτές του κ. Κώστα Αχ. Καραμανλή και της κ. Κατερίνας Παπακώστα. Τρεις σκέψεις διατυπώθηκαν για τους δύο: το Μαξίμου να προχωρήσει σε διαγραφή –κάτι που απορρίφθηκε καθώς θεωρήθηκε ως «καταδικαστική απόφαση» πριν από το δικαστήριο– ή να ζητηθεί η παραίτησή τους και, τέλος, να υπάρξει δήλωση ότι δεν θα είναι ξανά υποψήφιοι.
Σε αυτήν τη φάση προκρίθηκε το τρίτο, καθώς θεωρήθηκε ότι μία τέτοια δήλωση ικανοποιεί τη βασική στόχευση του Μαξίμου: τις λίστες χωρίς σκιές. Ηδη το πρωί του Σαββάτου, ο Κώστας Καραμανλής, με δήλωσή του, ανακοίνωσε την πρόθεσή του να μην είναι ξανά υποψήφιος. «Θέτω τον εαυτό μου στη διάθεση των αρμοδίων αρχών… Είμαι αθώος και θα αποδείξω την αθωότητά μου όπου κληθώ. Θα συνεχίσω να τιμώ την εντολή των συμπολιτών μου, ως οφείλω, μέχρι τη λήξη της θητείας της παρούσας Βουλής. Επειδή όμως, η πολιτική για εμένα δεν είναι αυτοσκοπός, δηλώνω ότι δεν προτίθεμαι να είμαι υποψήφιος στις προσεχείς εκλογές», αναφέρει στη δήλωσή του ο πρώην υπουργός.
Δεν είναι ωστόσο μόνον ο Καραμανλής και η Παπακώστα. Το Μαξίμου έχει μπροστά του δύσκολες αποφάσεις για το ποιους θα συμπεριλάβει τελικά στα ψηφοδέλτια. Η κ. Αραμπατζή θα αποκλειστεί ή όχι; Ο κ. Σκρέκας; Η εμπλοκή του τέως γραμματέα της Ν.Δ. είναι μεν πλημμεληματικού χαρακτήρα, φέρεται όμως να δίνει τα εύσημα σε στέλεχος του ΟΠΕΚΕΠΕ που θα κάνει κάτι «χεράτα», δηλαδή θα παρέμβει στο σύστημα αυθαίρετα, εκτός ηλεκτρονικού πρωτοκόλλου, παρά το γεγονός ότι ξέρει ότι δεν είναι σύννομο. Κυβερνητική πηγή εξηγεί στην «Κ» ότι το θέμα δεν είναι αμιγώς νομικό, αλλά και πολιτικό. Και οι δύσκολες αποφάσεις είναι μπροστά.
3. Οι πρόωρες εκλογές
Τα κριτήρια της επιλογής για το ποιος θα μπει και ποιος όχι στις εκλογικές λίστες «μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και σε πρόωρες εκλογές», λέει πηγή με την οποία συνομίλησε η «Κ». Και εξηγεί: αν το Μαξίμου πάρει την απόφαση για πολύ σκληρή γραμμή, τότε δημιουργείται ένα δεδικασμένο που δεν θα μπορεί να αποφύγει στο μέλλον. Αν δηλαδή έρθουν και άλλες δικογραφίες με παρόμοιες περιπτώσεις, θα πρέπει να απομακρύνει συνεχώς στελέχη από τα ψηφοδέλτια, κάτι που είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει εντάσεις στην κοινοβουλευτική ομάδα.
Από την άλλη, εάν δεν το κάνει, θα έχει να αντιμετωπίσει την κριτική πως τα ψηφοδέλτια «δεν είναι τόσο καθαρά». Αν σήμερα οι βουλευτές της Ν.Δ. που ελέγχονται είναι 13, τι θα κάνει η κυβέρνηση εάν στις επόμενες δικογραφίες ο αριθμός αυτός αυξηθεί; Θα είναι μια κυβέρνηση που θα είναι όμηρος των δικογραφιών του ΟΠΕΚΕΠΕ;
Και εδώ έρχεται το σενάριο των εκλογών, που σύμφωνα με πληροφορίες συζητείται πλέον χωρίς ταμπού στο Μαξίμου. Εάν μέσα σε αυτό το κλίμα η αντιπολίτευση ανεβάζει διαρκώς τους τόνους και μιλάει για «κυβέρνηση υποδίκων», ζητώντας εκλογές, τότε ο πρωθυπουργός μπορεί να επικαλεστεί πως, μέσα σε τέτοιο κλίμα τοξικότητας, η σταθερότητα που έχει ανάγκη η χώρα έχει υποστεί πλήγμα. Με αυτό το σκεπτικό, μπορεί να ζητήσει ανανέωση της λαϊκής εντολής αμέσως – όχι λόγω δικής του βούλησης, αλλά ως αποτέλεσμα του πολιτικού κλίματος.
Οι υποστηρικτές της άποψης πως οι εκλογές «πριν από το καλοκαίρι» ή «το αργότερο μέχρι το φθινόπωρο» λένε ότι έχουν τα εξής πλεονεκτήματα:
Πρώτον, η κυβέρνηση θα «εκκαθαρίσει» άμεσα όσους πρέπει από τα ψηφοδέλτια και δεν θα μπει στη βάσανο του «μαρτυρίου της σταγόνας» – να περιμένει τις νέες δικογραφίες του ΟΠΕΚΕΠΕ και να κληθεί να διαχειριστεί μία ακόμη ή και δύο παρόμοιες κρίσεις. Και αυτό είναι μια εξέλιξη που, σε δεύτερο χρόνο, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα. Ενώ με εκλογές άμεσα, δεν υπάρχει χρόνος αντίδρασης από τους «θιγόμενους».
Δεύτερον, θα υπερκεράσει το έτερο δύσκολο –για πολλούς ακόμη δυσκολότερο από τον ΟΠΕΚΕΠΕ– θέμα των υποκλοπών. Σε προεκλογική περίοδο, τα πάντα καλύπτονται από το κεντρικό ερώτημα «Μητσοτάκης ή κάποιος άλλος;», υποστηρίζει αρμόδια πηγή, και όχι από επιμέρους ζητήματα.
Τρίτον, ο πρωθυπουργός «προλαβαίνει» Σαμαρά, Τσίπρα και Καρυστιανού, δηλαδή τα τρία νέα κόμματα. Από τα ραντάρ του Μαξίμου δεν ξέφυγε πως ο Αλέξης Τσίπρας στην τελευταία του συνέντευξη είπε ότι ετοιμάζει το νέο κόμμα το φθινόπωρο. Παράλληλα, οι τελευταίες πληροφορίες που φτάνουν στο Μαξίμου αναφέρουν ότι ο σχεδιασμός του Αντώνη Σαμαρά είναι να κάνει τελικά νέο κόμμα, ενώ η κ. Καρυστιανού ανακοίνωσε ήδη πως «ξεκινάει». Με εκλογές άμεσα «κανένα κόμμα από αυτά δεν θα είναι έτοιμο», σημειώνει άλλη πηγή.
Τέταρτον, αλλά ίσως σημαντικότερο: οι τελευταίες πληροφορίες μιλούν για ένα «ενεργειακό σοκ» που έρχεται στην Ευρώπη. Κανείς στην κυβέρνηση, παρά τις δεδομένες δυνατότητες σε σχέση με το παρελθόν της ελληνικής οικονομίας, δεν μπορεί να είναι βέβαιος πως ένα πανευρωπαϊκό «τσουνάμι» δεν θα πλήξει περισσότερο από όσο φαίνεται αυτή τη στιγμή την ελληνική οικονομία. Και όπως τονίζει κυβερνητική πηγή, «η ακρίβεια και οι συνέπειές της αποτελούν για την κυβέρνηση τον μεγαλύτερο αντίπαλο» και μαζί «τον μεγαλύτερο φόβο».
Ο χρησμός Χατζηδάκη
Τα παραπάνω αποτελούν μια πολύ ισχυρή επιχειρηματολογία, που μπορεί να εξηγήσει γιατί το σενάριο των πρόωρων εκλογών δεν είναι πλέον τόσο απόμακρο. Στο Μαξίμου, μάλιστα, οι υποστηρικτές των πρόωρων εκλογών «έχουν αρχίσει να παίρνουν κεφάλι», δηλαδή να αποτελούν –έστω οριακά– πλειοψηφία. Ο πρωθυπουργός, πάντως, δεν ανοίγει τα χαρτιά του, εμμένοντας στην πάγια θέση του, αλλά διαβάζοντας όλα τα νέα δεδομένα, σε ένα πολιτικό σκηνικό που μοιάζει πλέον εντελώς απρόβλεπτο.
