Η επέτειος 1.700 χρόνων από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο φέρνει την προσεχή Παρασκευή 28 Νοεμβρίου τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ και τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο στη Νίκαια της Μικράς Ασίας (σ.σ. σημερινή ονομασία Ιznik), στα πλαίσια της επίσημης επίσκεψης που θα πραγματοποιήσει στην Τουρκία, όπου θα συναντηθεί και με τον πρόεδρο της χώρας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Θα ακολουθήσει την επόμενη μέρα επίσκεψη του Πάπα στο Φανάρι, όπου θα υπογραφεί κοινή διακήρυξη, και την Κυριακή 30 Νοεμβρίου ο Ποντίφικας θα παραστεί στην Πατριαρχική Θεία Λειτουργία στον ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι. Με αφορμή την ιστορική αυτή συγκυρία, η «Κ» βρέθηκε στο Φανάρι και συνομίλησε αποκλειστικά με την Αυτού Θειοτάτη Παναγιότητα, τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο.
– Παναγιώτατε, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, ανταποκρινόμενος στην πρόσκλησή σας, πραγματοποιεί στην Τουρκία την πρώτη επίσκεψή του στο εξωτερικό, προκειμένου στη Νίκαια να τιμήσετε την επέτειο της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου. Ποια είναι η προσδοκία από αυτή τη συνάντηση;
– Είναι μεγάλη η χαρά μας που θα υποδεχθούμε σε λίγες ημέρες τον νέο Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Πρεσβυτέρας Ρώμης Αγιώτατο Πάπα Λέοντα ΙΔ΄, με τον οποίο συναντηθήκαμε και συνομιλήσαμε ήδη δύο φορές, τόσο κατά την ενθρόνισή του όσο και λίγο αργότερα όταν επισκεφθήκαμε και πάλι τη Ρώμη για να παραλάβουμε ένα βραβείο για την ταπεινή διακονία και δράση μας υπέρ της προστασίας του περιβάλλοντος. Είμεθα ικανοποιημένοι γιατί ο αγαπητός αδελφός ανταποκρίθηκε στην πρόσκληση που είχαμε αρχικώς απευθύνει, ήδη από το 2014, στον προκάτοχό του αείμνηστο Πάπα Φραγκίσκο, και την οποία είχε αποδεχθεί, να τιμήσουμε από κοινού την ιστορική επέτειο των 1.700 ετών από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο και να μεταβούμε μαζί στη Νίκαια της Βιθυνίας, στον τόπο όπου αυτή συνήλθε το 325.
Συνεχίζουμε τον διάλογο – Περισσότερα από 60 χρόνια μετά την αποκατάσταση της επικοινωνίας μας, θα διαμηνύσουμε, από τη Νίκαια και το ταπεινό Φανάρι, προς κάθε κατεύθυνση, προς κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως, ότι συνεχίζουμε. Συνεχίζουμε σε πνεύμα αδελφικής αγάπης τον διάλογο, προχωρούμε αλληλέγγυοι απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις.
Ο Πάπας Λέων, παρά την πολύ πρόσφατη ανάρρησή του στον Αποστολικό Θρόνο της Ρώμης, αποδέχθηκε την εκ νέου διατυπωθείσα, αμέσως μετά την εκλογή του, πρόσκλησή μας και έτσι, σε μία ιδιαίτερα συμβολική στιγμή, θα βρεθούμε μαζί στη Νίκαια, και στη συνέχεια θα επισκεφθεί επισήμως και την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου κατά την εορτή του Αγίου Ανδρέου του Πρωτοκλήτου, του και ιδρυτού της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, όπως έπραξαν στο παρελθόν, κατά την ίδια σημαντική ημέρα, και οι προκάτοχοί του Ιωάννης Παύλος Β΄, Βενέδικτος ΙΣΤ΄ και Φραγκίσκος. Ετσι θα συναντηθούν και πάλι οι διάδοχοι των κατά σάρκα αδελφών Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Ανδρέου, ιδρυτών των Εκκλησιών Ρώμης και Κωνσταντινουπόλεως αντιστοίχως, στέλνοντας μήνυμα προς κάθε κατεύθυνση των ειλικρινών αδελφικών σχέσεων και της αγάπης, και κυρίως της αταλάντευτης βούλησής μας για την προώθηση και περαιτέρω εμβάθυνση του εν εξελίξει επισήμου θεολογικού διαλόγου μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής και της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Επιθυμία και προσπάθειά μας είναι η αποκατάσταση της ορατής ενότητος της Εκκλησίας του Χριστού και της μεταξύ μας Κοινωνίας, για την οποία προσευχόμεθα διαρκώς.
– Μπορεί η συνάντησή σας με τον Πάπα στη Νίκαια να αποτελέσει ένα μήνυμα πως είναι δυνατή η επανένωση του διαιρεμένου Χριστιανισμού;
– Oλοι κατανοούμε ότι το βαθύ τραύμα των 1.000 ετών διαίρεσης δεν μπορεί εύκολα να επουλωθεί. Η απόσταση για κάποιους μοιάζει αδύνατο να γεφυρωθεί. Και όμως, εάν θέλουμε να λεγόμαστε καλοί χριστιανοί δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ακόμα και λίγο πριν οδηγηθεί στον Σταυρό του μαρτυρίου Του, προσευχήθηκε στον Θεό Πατέρα Του να παραμείνουν ενωμένοι οι μαθητές του. Αυτό είναι το θέλημά Του, η εντολή Του προς τον λαό του Θεού, προς όλους όσοι πιστεύουν σε Εκείνον, οι οποίοι δυστυχώς πολλές φορές μέσα στους αιώνες δεν καταφέραμε να ανταποκριθούμε στην επιθυμία Του. Είναι όμως υποχρέωσή μας να εργαστούμε με αποφασιστικότητα για τη θεραπεία των πληγών, για την επούλωση των τραυμάτων, για τη γεφύρωση των αποστάσεων, για την αποκατάσταση της ενότητας, προσηλωμένοι στη διδασκαλία του Κυρίου μας, αμετακίνητοι από τις εντολές Του, με ακλόνητη πίστη στον Λυτρωτή, χωρίς να ξεχνούμε ότι «τα αδύνατα παρά ανθρώποις, δυνατά παρά τω Θεώ εστιν». Οφείλουμε να διορθώσουμε λάθη του παρελθόντος, να υπερβούμε εγωισμούς και προκαταλήψεις, να συνεχίσουμε στην επίπονη, αλλά λυτρωτική οδό του διαλόγου, με αδιάκοπη και έμπονη προσευχή, με την ελπίδα ότι σύντομα θα έλθει η ημέρα που θα πανηγυρίσουμε ευχαριστιακώς την αποκατάσταση της ενότητος.
Στο πνεύμα αυτό, η επικείμενη παρουσία μας στη Νίκαια θα είναι ένα εξαιρετικό γεγονός από κάθε άποψη, αναμφίβολα ιστορικής σημασίας. Δεν θα είναι απλώς η απόδοση τιμής σε μία μεγάλη επέτειο, αλλά θα αποτελέσει ακόμα μία υπενθύμιση της κοινής μας πορείας κατά την πρώτη χιλιετία της αδιαίρετης Εκκλησίας, καθώς και της συλλογικής ευθύνης για κοινή χριστιανική μαρτυρία στον σύγχρονο κόσμο κατά τη δεύτερη χιλιετία. Κυρία Αντωνίου, η ανθρωπότητα δοκιμάζεται από πολέμους, συγκρούσεις, οικονομικές κρίσεις, από κοινωνικές ανισότητες. Η φτώχεια και η κοινωνική περιθωριοποίηση, σε συνδυασμό με την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την κλιματική κρίση, δηλαδή την καταστροφή του κοινού μας οίκου, του πλανήτη μας, απειλούν όλο και περισσότερους συνανθρώπους μας. Ως Χριστιανοί Ποιμένες, που καθημερινώς προσευχόμεθα «υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου» και κηρύττουμε την αγάπη, έχουμε τη μεγάλη ευθύνη να διατυπώνουμε όχι μόνον λόγο επίκαιρο, αλλά κυρίως πειστικό. Πώς, όμως, θα γίνουμε πειστικοί και πιστευτοί εάν δεν ειρηνεύωμεν προς αλλήλους και εάν δεν αγαπώμεν αλλήλους;
Σημαντικά βήματα – Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν γίνει σημαντικά βήματα για τη διευθέτηση ζητημάτων που απασχολούσαν τις μειονότητες και, μεταξύ αυτών, το Πατριαρχείο και την Ομογένειά μας. Σαφώς έχει βελτιωθεί το κλίμα, παρά τις κατά καιρούς αναφυόμενες δυσκολίες. Ασφαλώς, υπάρχουν
πολλά ακόμη που θα μπορούσαν να γίνουν.
Γι’ αυτό η Νίκαια, στην οποία έχουν προσκληθεί, επίσης, οι Προκαθήμενοι των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων της Ανατολής, δηλαδή Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, εκπρόσωποι άλλων χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών, καθώς και διαχριστιανικών οργανισμών, θα αποτελέσει μαρτυρία των αδελφικών μας σχέσεων και πηγή ελπίδας για τη μελλοντική αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητος, αλλά, συνάμα, και κοινή μαρτυρία για τη στήριξη και πνευματική ενδυνάμωση του σύγχρονου ανθρώπου απέναντι στις προκλήσεις του σημερινού κλυδωνιζόμενου κόσμου μας.
– Ο Πάπας θα επισκεφθεί επισήμως και την έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Ποιο είναι το μήνυμα που θα εκπέμψετε οι δύο ηγέτες του Χριστιανισμού από το ταπεινό Φανάρι;
– Ο Πάπας Παύλος ΣΤ΄ ήταν ο πρώτος Προκαθήμενος της Εκκλησίας της Ρώμης που επισκέφθηκε, ύστερα από πολλούς αιώνες, την έδρα της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Ηταν Ιούλιος του 1967 και η επίσκεψη εκείνη είχε προκαλέσει τη συγκίνηση του αοιδίμου προκατόχου μας, μεγάλου Πατριάρχου Αθηναγόρα, ο οποίος δικαίως την είχε χαρακτηρίσει ιστορικής σημασίας. Λίγους μήνες αργότερα, κατέστη δυνατό να την ανταποδώσει ο Αθηναγόρας επισκεπτόμενος τη Ρώμη, ενδυναμώνοντας τη μεταξύ τους αδελφική επικοινωνία, η οποία είχε ξεκινήσει το 1964 κατά τη συνάντησή τους στα Ιεροσόλυμα, την πρώτη συνάντηση Ανατολής και Δύσης ύστερα από αιώνες σιωπής. Την πορεία αγάπης που ξεκίνησαν οι Παύλος ΣΤ΄ και Αθηναγόρας, συνέχισαν αργότερα οι διάδοχοί τους Ιωάννης Παύλος Β΄ και Δημήτριος, οι οποίοι εγκαινίασαν, το 1980, τον μεταξύ των Εκκλησιών μας επίσημο θεολογικό διάλογο που συνεχίζεται.
Είναι, λοιπόν, μεγάλη η χαρά μας που θα καλωσορίσουμε τον αδελφό Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην Πόλη μας, και στο Οικουμενικό μας Πατριαρχείο, στο Κέντρο της Ορθοδοξίας. Σήμερα, περισσότερα από 60 χρόνια μετά την αποκατάσταση της επικοινωνίας μας, θα διαμηνύσουμε, από τη Νίκαια και το ταπεινό Φανάρι, προς κάθε κατεύθυνση, προς κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως, ότι συνεχίζουμε. Συνεχίζουμε σε πνεύμα αδελφικής αγάπης τον διάλογο, προχωρούμε αλληλέγγυοι απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις, μοιραζόμαστε τις εμπειρίες της διακονίας μας για την ενίσχυση του δοκιμαζόμενου συνανθρώπου μας, προσευχόμαστε ενθέρμως προς τον Θεό για την επικράτηση της αγάπης και της ειρήνης στον κόσμο, για το τέλος των πολέμων και την ανακούφιση όσων δοκιμάζονται από αυτούς, ιδιαιτέρως δε των παιδιών, αλλά και για την επιστροφή των προσφύγων στις εστίες τους.
– Στη σκιά και της πρόσφατης επίσκεψής σας στις Ηνωμένες Πολιτείες, πόσο κοντά βρισκόμαστε στο ενδεχόμενο επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης;
– Ελπίζουμε ότι η ημέρα της επαναλειτουργίας της ιστορικής Σχολής μας δεν βρίσκεται πολύ μακριά. Είμαστε πολύ αισιόδοξοι. Από τον Μάιο του 2024, όταν ο Εξοχώτατος υπουργός Εθνικής Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν επισκέφθηκε τη Σχολή, κατόπιν σχετικής εντολής του Εξοχωτάτου προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας κ. Ερντογάν, ξεκίνησαν διερευνητικές προσπάθειες ανάμεσα στο Υπουργείο και στο Πατριαρχείο για την επαναλειτουργία της. Πιστεύουμε ότι ο γόνιμος διάλογος που διεξάγεται θα έχει καρποφόρα έκβαση. Θα είναι μία σημαντική στιγμή στη σύγχρονη ιστορία της Μητρός Εκκλησίας η επαναλειτουργία αυτού του ιστορικού εκπαιδευτικού ιδρύματος, που προσέφερε στην Εκκλησία αφοσιωμένους και μορφωμένους θρησκευτικούς λειτουργούς όλων των βαθμίδων και στην κοινωνία εξαιρετικούς θεολόγους και διδασκάλους.
Θέλουμε να ελπίζουμε ότι η ευχάριστη είδηση θα έλθει σύντομα από τις κρατικές αρχές, και η επαναλειτουργία της Σχολής μας θα συμπέσει με την ολοκλήρωση, μέσα στους επόμενους μήνες, των εκτεταμένων ανακαινιστικών έργων που πραγματοποιούνται με την ευγενική χορηγία και την εν γένει στήριξη του Εντιμολογιωτάτου Αρχοντος Εξάρχου της Μητρός Εκκλησίας κ. Αθανασίου Μαρτίνου, Οικουμενικού Μεγάλου Ευεργέτου, και της συζύγου του ευγενεστάτης κυρίας Μαρίνης. Ελπίζουμε, αισιοδοξούμε και συνάμα οραματιζόμαστε μία αναγεννημένη Θεολογική Σχολή, ένα δυναμικό εκπαιδευτικό ίδρυμα που θα προσφέρει πολλά στην Ορθοδοξία, αλλά και στην τοπική κοινωνία, στην Πόλη, στην Τουρκία, σε όλο τον κόσμο. Και είμαστε βαθύτατα ευγνώμονες διότι αυτό το δίκαιο αίτημά μας τυγχάνει της υποστηρίξεως πολλών και μεγάλων προσωπικοτήτων, αλλά και απλών ανθρώπων, κάθε εθνικότητας και πίστης, εδώ στην Τουρκία, και σε όλο τον κόσμο.
– Αισθάνεστε ότι κάτι αλλάζει προς το καλύτερο στις σχέσεις Πολιτείας και Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Τουρκία;
– Κοιτάξτε, ακόμα και η εξέλιξη στην υπόθεση της Χάλκης, στην οποία μόλις αναφερθήκαμε, εκτιμώ ότι φανερώνει μία θετική αλλαγή. Πράγματι, κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχουν γίνει σημαντικά βήματα για τη διευθέτηση ζητημάτων που απασχολούσαν τις μειονότητες και, μεταξύ αυτών, το Πατριαρχείο και την Ομογένειά μας. Σαφώς έχει βελτιωθεί το κλίμα, παρά τις κατά καιρούς αναφυόμενες δυσκολίες. Ασφαλώς, υπάρχουν πολλά ακόμα που θα μπορούσαν να γίνουν. Ενα από αυτά είναι και η αναγνώριση νομικής προσωπικότητας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο μας, το οποίο αποτελεί τον αρχαιότερο σε λειτουργία θεσμό στη χώρα, με τεράστια προσφορά και απόλυτα συνυφασμένο με την ιστορία του τόπου αυτού. Σε κάθε περίπτωση έχουμε υπομονή, ελπίζουμε, προσευχόμαστε και παραμένουμε αισιόδοξοι για την επίλυση των ζητημάτων που μας απασχολούν.
