«Τούτο το λιτόν μήνυμα κομίζομεν από την Μητέρα Εκκλησίαν προς την Κρήτην: Οτι η παρούσα ώρα είναι ώρα της Χριστιανικής Ορθοδόξου Κρήτης, δι’ υποδειγματικήν εσωτερικήν ανακαίνισιν και διά μίαν διορθόδοξον, παγχριστιανικήν και παγκόσμιον διακονίαν». Με τα λόγια αυτά ο αοίδιμος μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος Μελίτωνας Χατζής, παρέδωσε στις 16 Απριλίου 1967, ως εκπρόσωπος του Πατριάρχη Αθηναγόρα, στον τότε Κρήτης Ευγένιο Ψαλιδάκη την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη ανύψωσης της Μητροπόλεως Κρήτης σε Αρχιεπισκοπή. Σήμερα με αφορμή την εκδημία του δεύτερου αρχιεπισκόπου της ημιαυτόνομης Εκκλησίας της Κρήτης, Τιμόθεου Παπουτσάκη, σήμανε και πάλι η «ώρα της Κρήτης». Εντός των επόμενων εβδομάδων το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα εκλέξει τον νέο αρχιεπίσκοπο.
Ταυτόχρονα έχει ξεκινήσει μια παρασκηνιακή μάχη ανάμεσα στις πολιτικές οικογένειες του νησιού, που επιθυμούν να προωθήσουν στην αρχιεπισκοπική έδρα τον υποψήφιο της αρεσκείας τους. Οι δυνατότητες παρέμβασής τους διευρύνονται εξαιτίας και του ξεπερασμένου Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Κρήτης, που προβλέπει την ευθεία εμπλοκή της Πολιτείας στις διαδικασίες εκλογής. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις αρχές της περασμένης εβδομάδας η υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Μαριέττα Γιαννάκου, ενεργώντας σύμφωνα με τις διατάξεις του Καταστατικού Χάρτη, κατήρτισε το τριπρόσωπο (επέλεξε δηλαδή τους τρεις Μητροπολίτες από τους οποίους θα εκλεγεί ο αρχιεπίσκοπος) και το απέστειλε στο Φανάρι για την τελική επιλογή. Αξίζει να σημειωθεί πως από το 1976 τόσο η Επαρχιακή Σύνοδος της Κρήτης όσο και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ζήτησαν από όλες τις κυβερνήσεις την αλλαγή του Καταστατικού Χάρτη. Βασική τους επιδίωξη, ο περιορισμός των πολιτικών παρεμβάσεων στα εσωτερικά της τοπικής Εκκλησίας. «Δεν είναι όμως μόνο οι παρεμβάσεις σε σχέση με τα πρόσωπα, αλλά και σε σχέση με το κύρος και την ανεξαρτησία του Θεσμού της Εκκλησίας. Πώς είναι δυνατόν να αξιώνουμε από άλλες χώρες να μην παρεμβαίνουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο στα της Εκκλησίας ή σε αρχιερατικές εκλογές και εδώ στην Ελλάδα ένας υπουργός να υποκαθιστά την Σύνοδο», διερωτάται μητροπολίτης της Εκκλησίας της Κρήτης.
Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους που το 1996 τροποποιήθηκε ο Καταστατικός Χάρτης και καταργήθηκε η παρουσία του κυβερνητικού επιτρόπου κατά την εκλογή μητροπολιτών. Το 2000 το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η Επαρχιακή Σύνοδος της Κρήτης συνέταξαν σχέδιο νέου Καταστατικού Χάρτη, το οποίο υπεβλήθη στην τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ. Σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν αρχιερείς της μεγαλονήσου οι προτάσεις αυτές συνάντησαν τη σθεναρή άρνηση της τότε ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας, χαρακτήριζε «αναφαίρετο δικαίωμα της κυβέρνησης να ορίζει τους υποψηφίους για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο».
Οι υποψήφιοι
Μητροπολίτης Κυδωνίας και Αποκορώνου κ. Ειρηναίος: 73 ετών, είναι ο μοναδικός εν ενεργεία μητροπολίτης της Κρήτης που αποφοίτησε από τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Φυσιογνωμία ευγενική, χαμηλών τόνων και με πολυεπίπεδη μόρφωση. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος έχει εκφράσει πολλές φορές την εκτίμησή του προς το πρόσωπο του κ. Ειρηναίου στον οποίο, ως μέλος της Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου την περασμένη χρονιά, εμπιστεύθηκε τη διαχείριση σημαντικών εκκλησιαστικών υποθέσεων. Ο Μητροπολίτης των Χανίων χαίρει και της εκτιμήσεως του «συντοπίτη» του τ. πρωθυπουργού κ. Κ. Μητσοτάκη και της υπουργού Εξωτερικών κ. Ντόρας Μπακογιάννη.
Μητροπολίτης Πέτρας κ. Νεκτάριος: 55 ετών, χαρακτηρίζεται ως ο «σιωπηλός» ιεράρχης της Κρήτης επειδή αποφεύγει τη δημοσιότητα. Απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής Αθηνών συνεργάσθηκε στενά και με τους δύο προηγούμενους αρχιεπισκόπους. Βασικοί υποστηρικτές του είναι οι πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες του Ηρακλείου. Διατηρεί πολύ καλές σχέσεις του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη ενώ την υποψηφιότητα του υποστηρίζει -όπως λέγεται- ο υπουργός εμπορικής Ναυτιλίας κ. Μαν. Κεφαλογιάννης.
Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ανθιμος: Είναι ο νεότερος και ο πρώτος αρχιερέας της Κρήτης. που η εκλογή του έγινε χωρίς την παρουσία κυβερνητικού επιτρόπου. Ιδιαίτερα δραστήριος έχει πραγματοποιήσει σημαντικό ανακαινιστικό έργο στην επαρχία του. Πνευματικό παιδί του Θεσσαλονίκης κ. Ανθιμου βρέθηκε σε δύσκολη θέση την περίοδο της κρίσης στις σχέσεις Οικουμενικού Πατριαρχείου και Εκκλησίας της Ελλάδος. Διατηρεί, ωστόσο, καλές σχέσεις με τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο το οποίο συνόδευσε πριν από δύο χρόνια στην Κούβα. Σε πολιτικό επίπεδο εμφανίζεται να διατηρεί στενούς δεσμούς με τον βουλευτή της Ν.Δ. και ειδικό σύμβολο του πρωθυπουργού κ. I. Κεφαλογιάννη.
