Κύριε διευθυντά
Η Κυριακάτικη «Κ» (φ. 29/3) αναφέρεται εκτενώς στο πολυεπίπεδο πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών Κίνας και Ελλάδας που ήδη διανύει την τέταρτη δεκαετία, εξαρχής με πρωτοβουλία και επιδεικτική πρωτοκαθεδρία της Κίνας. Η πανεπιστημιακή βάση δημιουργήθηκε στο Ινστιτούτο Αρχαίων Πολιτισμών του Πανεπιστημίου της ΒΑ Κίνας. Η επέκταση και το ενδιαφέρον έφτασαν σε λίγα χρόνια στα κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ και του Η.Β. (ξεχωρίζουν Πρίνστον, Κολούμπια, Κέμπριτζ και Κινγκς Κόλετζ Λονδίνου) αλλά και στα πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης με έμφαση στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και την εξοικείωση με την ελληνική αρχαιολογία και μουσειακή τεχνογνωσία.
Οπως διαπιστώνουν εξέχοντες ακαδημαϊκοί κλασικών σπουδών, η μελέτη, έρευνα και συγγραφή (κατά κανόνα στην αγγλική γλώσσα) διατριβών Κινέζων φοιτητών διακρίνονται για το υψηλό τους επίπεδο, τη θεματική τους πρωτοτυπία και την σε βάθος ενασχόληση με ελληνοκινεζικές ιστορικές και πολιτιστικές σχέσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η «μεταφορά» ελληνικών κλασικών σπουδών στην κραταιά Κίνα γίνεται με οργάνωση και μέθοδο, και με σκοπό να εξυπηρετήσει και να προάγει πολιτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς σκοπούς. Οπως παρατηρεί σε άρθρο του ο καθηγητής του Κέμπριτζ Τιμ Γουίτμαρς, για τους Κινέζους «κλασικές σπουδές» αναφέρονται στον δικό τους αρχαίο πολιτισμό και την επιβεβαίωση της συνέχισής του μέχρι σήμερα. Κατά την κινεζική αντίληψη, ο πολυπρόσωπος αρχαίος ελληνικός πολιτισμός επέλεξε την καταστροφή του με πολέμους και αντιπαλότητες, διαφορετικά συστήματα πολιτειακής διοίκησης, εκστρατείες και αποικιοκρατίες που κατασπατάλησαν τον δυναμισμό του. Αντιθέτως, η κινεζική επικράτεια κατόρθωσε να συντηρήσει κεντρικές διοικήσεις και κομφουκιανές ιδεολογίες στην πλειονότητα της γεωγραφικής της έκτασης. Περιβαλλόμενη από την αχανή Σιβηρία, τα απόρθητα Ιμαλάια καί τον ατέρμονα Ειρηνικό Ωκεανό η γεωγραφία των κινεζικών φυλών και εθνοτήτων έχει διατηρήσει από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα έναν ενωτικό πυρήνα κομφουκιανής θρησκείας, ηθών και εθίμων, παραδοσιακής υπομονής και υποτέλειας με σκοπό την επιβίωση, βασισμένη στην κατανόηση του χρόνου σαν αναγκαίας διάρκειας χωρίς αρχή και τέλος. Με απλά λόγια, οι Κινέζοι δεν διαπραγματεύονται την αιωνιότητα που διαβιούν, ενώ οι Ελληνες διαπραγματεύονται τη ζωή και τον θάνατο επιδιώκοντας την αιωνιότητα.
Στο International Hellenic Prize (IHP), δημιούργημα της ελληνικής κοινότητας του Λονδίνου από το 1992, υποβλήθηκαν βιβλία Κινέζων συγγραφέων με θέματα σχετικά με την αρχαία ελληνική ιστορία και κοινωνία για πρώτη φορά το 2015. Στη διάρκεια της δεκαετίας 2015-2025 η κριτική επιτροπή του Βραβείου ξεχώρισε για δεύτερη ανάγνωση ελάχιστες μελέτες Κινέζων συγγραφέων, αποκλειστικά με θέματα κοινωνικών αναταραχών και πολιτικών-φιλοσοφικών αντεγκλήσεων μεταξύ πολιτών-μετοίκων-μεταναστών. Σημειώστε ότι το ετήσιο διεθνές IHP δέχεται βιβλία μόνον σε πρώτη έκδοση στην αγγλική γλώσσα. Φετινή νικήτρια του βραβείου αναδείχτηκε η γνωστή κλασική ιστορικός και φιλόλογος Ιντιθ Χολ με θέμα την αρχαία τραγωδία.
Στη διάρκεια των τελευταίων ετών η κριτική επιτροπή του IHP παρατηρεί σταθερή αύξηση του ενδιαφέροντος Κινέζων μελετητών για την αρχαία Ελλάδα, από την προκλασική μέχρι και την ελληνιστική περίοδο. Δεν μπορέσαμε να διαπιστώσουμε εάν τα βιβλία που μας υποβλήθηκαν μεταφράστηκαν στην κινεζική γλώσσα ή αν το κοινό τους περιορίζεται σε αγγλόφωνους αναγνώστες. Ενδιαφέρον ερώτημα για όλους είναι αν η αρχαία ελληνική ιστορία διδάσκεται στη δευτεροβάθμια κινεζική εκπαίδευση και με βάση ποια εγχειρίδια. Πώς διαβάζουν οι Κινέζοι αναγνώστες τον Πλάτωνα; Πώς συγκρίνουν τον Κομφούκιο (551-479 π.Χ.) με τον Σωκράτη (470-399 π.Χ.); Πώς θα αντιδράσουν σαν θεατρικό κοινό στην παράσταση της «Λυσιστράτης» που σκηνοθετεί σε λίγες μέρες η Κατερίνα Ευαγγελάτου στη Σαγκάη με Κινέζους ηθοποιούς;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όσο γνωριζόμαστε καλύτερα, τόσο αγαπιόμαστε περισσότερο. Οπως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πολιτισμοί μας θα παραμείνουν για πάντοτε τελείως διαφορετικοί, δυσεξήγητοι, δυσνόητοι, ίσως κατά καιρούς απαξιωτικοί μεταξύ τους. Δύο παράλληλες πρωτοβουλίες καθορίζουν τον ορίζοντα των ελληνοκινεζικών πολιτιστικών σχέσεων σήμερα: η ίδρυση της Κινεζικής Σχολής Κλασικών Σπουδών που εγκρίθηκε μόλις προ ολίγων εβδομάδων από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, και το Κέντρο Νεοελληνικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο της Σαγκάης που λειτουργεί πλέον πλήρως, γενναιόδωρα εξοπλισμένο από το Ιδρυμα «Μαριλένα Λασκαρίδη», επικεντρωμένο στη μελέτη της γλώσσας, ιστορίας και λογοτεχνίας μας.
*Director, The International Hellenic Prize London-Athens-New York
