Κύριε διευθυντά
Αναφέρομαι στο δημοσίευμα (φ. 22/3/2026) στο ένθετο αφιέρωμα «Ο Αγνωστος Στρατιώτης» και συγκεκριμένα στην ερμηνεία της στάσεως του νεκρού στρατιώτη στην ανάγλυφη απεικόνιση του μνημείου.
Η κ. Χαρίκλεια ∆ημακοπούλου ανέλυσε πολύ διεξοδικά το ιστορικό του γλυπτού και συγκεκριμένα αναφέρθηκε στον δημιουργό του Φωκίωνα Ρωκ και την έμπνευσή του από τα γλυπτά του ναού της Αφαίας που βρίσκονται στη γλυπτοθήκη του Μονάχου.
Η ερμηνεία όμως για τη συγκεκριμένη κυρτή στάση του νεκρού στρατιώτη που αποδίδεται στα δηλητηριασμένα βέλη, μπορεί να αφορά την αιτία θανάτου εν μέρει, γιατί θα υπήρχαν και θάνατοι από ξίφη και ακόντια λόγω μεγάλης αιμορραγίας, αλλά δεν εξηγεί πώς κάποια νεκρά σώματα παρουσίαζαν εικόνα οπισθότονου.
Η κυρτή στάση των νεκρών στρατιωτών, όπως χαρακτηριστικά απεικονίζεται στο γλυπτό του Αγνωστου Στρατιώτη, οφείλετο στην εντονότατη σύσπαση των μυών της ράχεως, περιγράφεται ως οπισθότονος και οφείλεται στην ισχυρά πρωτεϊνική τοξίνη που παράγεται από το κλωστηρίδιο του τετάνου το οποίο φιλεί το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ανεκαλύφθη στην Ιαπωνία το 1889, έχει όμως περιγραφεί σαν κλινική οντότητα και από τον Ιπποκράτη).
Το κλωστηρίδιο αυτό είναι κινητό, βρίσκεται παγκοσμίως στο έδαφος, στα άψυχα αντικείμενα, στα κόπρανα των ζώων. Είναι πολύ ανθεκτικό και επιβιώνει για πολλά χρόνια υπό κατάλληλες συνθήκες.
Τα περισσότερα περιστατικά τετάνου ακόμη και σήμερα εμφανίζονται κατόπιν τραυματισμού. Οι σπόροι του εισέρχονται μέσω του τραύματος, βλαστάνουν και παράγουν τοξίνες ιδιαίτερα σε ισχαιμικούς – νεκρωμένους ιστούς. Η τοξίνη που παράγεται άγεται μέσω των νευραξόνων στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, στο στέλεχος και στον νωτιαίο μυελό. Εν προκειμένω οι χωρίς θεραπεία ασθενείς εμφανίζουν βαρύτατα συμπτώματα με κατάληξη τον θάνατο.
Ορθώς λοιπόν ο γλύπτης Φωκίων Ρωκ απεικόνισε τη θέση του νεκρού στρατιώτη με οπισθότονο γιατί πολλοί θάνατοι θα ήταν απότοκοι της λοίμωξης από τέτανο στα πεδία των μαχών εκείνης της εποχής…
Μετά τιμής
*Χειρουργός
