Kύριε διευθυντά
Με αφορμή την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, πολλά γράφτηκαν και ειπώθηκαν για το έργο και την προσωπικότητά της. Αλλοι στάθηκαν με θαυμασμό απέναντι στη μεγάλη ακαδημαϊκό, άλλοι με κριτική διάθεση. Για μένα, ωστόσο, η Αρβελέρ δεν υπήρξε απλώς μια σπουδαία ιστορικός. Υπήρξε μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, σε μια στιγμή απολύτως προσωπική.
Θυμάμαι ένα καλοκαιρινό πρωινό στις διακοπές, σε ένα καφενείο. ∆ιάβαζα το βιβλίο της «Γιατί το Βυζάντιο», όταν με ρώτησε μια φίλη από την παρέα τι διαβάζω. Αντί απάντησης, διάβασα δυνατά μια φράση από τις σελίδες του: «Οἶμαι τὸν νενικηκότα κάκιστα ζῆν ἐξ ὧν δακρύουσιν ἕτεροι». Ηταν τα λόγια που, σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, απηύθυνε ο Ιωάννης Πατρίκιος στον βασιλιά Χοσρόη. Οταν μου ζητήθηκε η εξήγηση, είπα απλά:
«Αποφασίζουμε να κάνουμε ειρήνη, γιατί πιστεύουμε πως ο νικητής ζει άσχημα εξαιτίας των δακρύων που χύνουν οι ηττημένοι». Δεν γνωρίζω πιο ουσιαστικό ορισμό της ειρήνης. Ούτε πιο επίκαιρο. Αν η ανθρωπότητα είχε ενσωματώσει αυτό το νόημα, ο κόσμος μας σήμερα θα ήταν διαφορετικός.
Αυτό είναι, για μένα, το διαρκές αποτύπωμα της Ελένης Γλυκατζή-Αρβελέρ: όχι μια νοσταλγία για το παρελθόν, αλλά μια ζώσα σκέψη, παρούσα και αναγκαία.
