Κύριε διευθυντά
Με αφορμή το πρόσφατο και ιδιαιτέρως ανησυχητικό περιστατικό με το βρέφος στη Ζάκυνθο, όπου σύμφωνα με τα δημοσιεύματα η μοναδική παιδίατρος βρισκόταν σε «επιφυλακή στο σπίτι», θα ήθελα να θέσω έναν προβληματισμό που υπερβαίνει το συγκεκριμένο γεγονός.
Δεν γνωρίζω τις πραγματικές συνθήκες του περιστατικού ούτε επιθυμώ να αποδώσω ευθύνες χωρίς πλήρη στοιχεία. Ωστόσο, το ζήτημα της επιφυλακής (stand-by ή per call, όπως αποκαλείται σε άλλους επαγγελματικούς χώρους) είναι θεσμικό και αφορά την ουσία της συμβατικής ευθύνης.
Η επιφυλακή δεν είναι απλή διαθεσιμότητα καλής θελήσεως. Είναι συμφωνία: ο λειτουργός λαμβάνει αμοιβή για να βρίσκεται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα και το σύστημα βασίζεται στην έγκαιρη ανταπόκρισή του. Σε περιβάλλοντα υψηλής ευθύνης, όπως οι τράπεζες, οι υποδομές ενέργειας ή, πολύ περισσότερο, η υγεία, η επιφυλακή αποτελεί κρίσιμο μηχανισμό διασφάλισης συνέχειας λειτουργίας.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ένας ιατρός βρισκόταν στο σπίτι του. Το ερώτημα είναι: ποιοι είναι οι ρητά καθορισμένοι χρόνοι απόκρισης; Ποιες είναι οι διαδικασίες ελέγχου; Ποια είναι η κατανομή ευθύνης μεταξύ ιατρού και διοίκησης; Και, κυρίως, είναι θεσμικά επαρκής η «επιφυλακή» όταν πρόκειται για επείγοντα περιστατικά σε βρέφη;
Εάν η επιφυλακή λειτουργεί χωρίς σαφή πρωτόκολλα, με ασαφείς χρόνους ανταπόκρισης και χωρίς αντικειμενικούς μηχανισμούς αξιολόγησης, τότε δημιουργείται μια ψευδαίσθηση κάλυψης. Και η ψευδαίσθηση ασφάλειας είναι συχνά πιο επικίνδυνη από την έλλειψή της.
Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα ατομικής ευθύνης. Είναι πρωτίστως ζήτημα θεσμικού σχεδιασμού. Σε μικρά ή υποστελεχωμένα νοσοκομεία, όπου υπηρετεί ένας μόνο ιατρός ειδικότητας, η επιφυλακή ενδέχεται να αποτελεί λύση ανάγκης. Ομως η λύση ανάγκης δεν πρέπει να συγχέεται με επαρκή κάλυψη.
Ισως η δημόσια συζήτηση που άνοιξε να αποτελέσει ευκαιρία για μια νηφάλια επανεξέταση του πλαισίου εφημεριών και επιφυλακής στα δημόσια νοσοκομεία. Διότι όταν μιλάμε για επείγοντα περιστατικά υγείας, δεν διαχειριζόμαστε τεχνικά συμβάντα – διαχειριζόμαστε ανθρώπινες ζωές.
*Μαθηματικός (BSc) – Πληροφορικός (MSc) – Ανεξάρτητος Ερευνητής του έργου του Γιάννη Σπυρόπουλου και Μέλος του International Catalogue Raisonné Association (ICRA)
