Κύριε διευθυντά
Στην «Καθημερινή» (φ. Πέμπτης 19/2) διάβασα το άρθρο της Ελεν Μπάρι, των New York Times, «Κλειδί για την υγεία του παιδιού ο πατέρας». Ο τίτλος μιας έγκριτης εφημερίδας ενδέχεται να θορυβήσει μητέρες που έχουν χωρίσει ή έχουν μείνει χήρες, μητέρες που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους, αλλά και πατέρες που, λόγω αυξημένων επαγγελματικών υποχρεώσεων, αλληλεπιδρούν περιορισμένα με τα παιδιά τους. Για τον λόγο αυτό θα ήθελα να διευκρινίσω ορισμένα σημεία.
Η μελέτη του Alp Aytuglu και των συνεργατών του, που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Health Psychology, εξετάζει τις μακροπρόθεσμες σχέσεις πατέρα – παιδιού. Τα βασικά ευρήματα δείχνουν ότι οι θετικές αλληλεπιδράσεις πατέρα – παιδιού προβλέπουν καλύτερη συνεργασία μεταξύ των γονέων έως τους 24 μήνες, καθώς και ευνοϊκότερους δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας των παιδιών στην ηλικία των 7 ετών. Η μελέτη είναι αξιόλογη, καθώς βασίζεται σε μεγάλο δείγμα και σε αξιόπιστες μεθόδους ανάλυσης. Καινοτομία της αποτελεί ο συνδυασμός ψυχοκοινωνικών και βιολογικών δεικτών, καθώς και η εξέταση της δυναμικής της συν-γονεϊκότητας (coparenting) και όχι μόνο του ρόλου του πατέρα μεμονωμένα. Ωστόσο οι δείκτες καρδιομεταβολικής υγείας (π.χ. δείκτες φλεγμονής και γλυκαιμικού ελέγχου), παρότι σημαντικοί, δεν αποτελούν αποκλειστικούς προγνωστικούς δείκτες μελλοντικής υγείας, καθώς επηρεάζονται και από άλλους παράγοντες, όπως η διατροφή, η σωματική άσκηση και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Επιπλέον, η μελέτη δεν τεκμηριώνει αιτιώδη σχέση, αλλά συσχετίσεις στο πλαίσιο ενός μακροπρόθεσμου (longitudinal) σχεδιασμού – κάτι που οι ίδιοι οι συγγραφείς αναγνωρίζουν.
Από πολυετείς έρευνες γνωρίζουμε ότι για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών δεν απαιτούνται δύο «ιδανικοί» γονείς. Η ψυχολογική προσαρμογή δεν εξαρτάται από τη δομή της οικογένειας, αλλά από την ποιότητα της σχέσης φροντιστή – παιδιού. Ακόμη και όταν υπάρχει ένας μόνο γονέας ή βασικός φροντιστής, τα παιδιά μπορούν να αναπτύσσονται εξίσου καλά, εφόσον υπάρχει συναισθηματική διαθεσιμότητα, σταθερότητα, ευαισθησία και ουσιαστική επένδυση.
Η θέση αυτή συνδέεται με την έννοια του «good enough parent» του Winnicott: δεν απαιτείται τελειότητα ούτε συμμετρική συμμετοχή και των δύο γονέων. Η συνεργατική συν-γονεϊκότητα πιθανόν λειτουργεί ως ενισχυτικός παράγοντας, δεν συνιστά όμως αναγκαία συνθήκη για υγιή ανάπτυξη. Η παρουσία ενός ευαίσθητου πατέρα και μιας καλής συν-γονεϊκής σχέσης μπορεί να προσφέρει πρόσθετο όφελος· η απουσία τους, ωστόσο, δεν προδικάζει αρνητική έκβαση, εφόσον υπάρχει ένας σταθερός και επενδυμένος φροντιστής.
*Τ. Καθηγήτρια, Τμήμα Ψυχολογίας ΑΠΘ
