Κύριε διευθυντά
Αφορμή για τη σύνταξη του παρόντος κειμένου υπήρξαν πρόσφατα δημοσιεύματα στη στήλη «Ο Φιλίστωρ» («Κ», 13/1/2026 και 13/2/2026). Στο πρώτο εξ αυτών γίνεται μνεία του μεγάλου Νορβηγού συγγραφέα Κνουτ Χάμσουν (Νομπέλ Λογοτεχνίας 1920), το δε δεύτερο αναφέρεται εις τον διαπρεπή Γάλλο πολιτικό Πιερ-Ετιέν Φλαντέν (πρωθυπουργός 11/1934 – 5/1935, πολλές φορές υπουργός Εξωτερικών κ.λπ.). Τι κοινό όμως υπάρχει στις δύο αυτές προσωπικότητες; Υπήρξαν και οι δύο, την περίοδο της κατοχής των χωρών τους από το Γ΄ Ράιχ, συνεργάτες των Γερμανών. Ο μεν πρώτος συμπορεύτηκε με τον ναζισμό και το καθεστώς του διαβόητου δωσίλογου Κουίσλινγκ, ο δε δεύτερος τοποθετήθηκε υπουργός Εξωτερικών της υπό τον στρατάρχη Πεταίν κυβερνήσεως του Βισύ, αν και η θητεία του υπήρξε σύντομη και διήρκεσε έως τον Φεβρουάριο του 1941. Οι υπηρεσίες που προσέφερε, αργότερα, στην Αντίσταση τον απήλλαξαν από την κατηγορία της προδοσίας.
Το φαινόμενο της «Συνεργασίας» (Collaboration) δυστυχώς είχε αξιοσημείωτη απήχηση στις κατεχόμενες από τη Γερμανία χώρες.
Στη Γαλλία, όμως, επηρέασε στρώματα της γαλλικής κοινωνίας και μεγάλο μέρος της γαλλικής διανόησης. Σε αυτήν πρωτοστάτησε ο διάσημος Γάλλος συγγραφέας και εξίσου διάσημος αντισημίτης Λουί-Φερντινάν Σελίν. Ομως, τη γραμμή αυτή ακολούθησαν αρκετά και εξέχοντα μέλη του πνευματικού κόσμου της Γαλλίας. Οι ρίζες της «Συνεργασίας» ανάγονται στα αμέσως προηγούμενα του πολέμου χρόνια.
Ετσι, το 1936 δεκαέξι (16) ακαδημαϊκοί, δώδεκα (12) μέλη του Ινστιτούτου και πολυάριθμοι δημοσιογράφοι, μεταξύ των οποίων οι Ρομπέρ Μπραζιγιάκ, Φερνάντ ντε Μπρινόν, Σαρλ Μωρράς, Πιερ Γκαξόττ και Τιερύ Μωνλιέ, δημοσίευσαν μανιφέστο με τον τίτλο «Για την άμυνα της Δύσεως και την ειρήνη στην Ευρώπη». Μάλιστα δύο εκ των ανωτέρω, οι Μπραζιγιάκ και Μπρινόν, παραπεμφθέντες μετά τον πόλεμο στη Δικαιοσύνη, καταδικάστηκαν ως συνεργάτες των Γερμανών σε θάνατο και εκτελέστηκαν. Ο ευρισκόμενος στην άλλη πλευρά, μυθιστοριογράφος Ζωρζ Μπερνανός, στενός συνεργάτης, στο Λονδίνο, του στρατηγού Ντε Γκωλ, μιλώντας για το φαινόμενο της «Συνεργασίας», διαπίστωνε ότι: «Η Γαλλία δεν θα μπορέσει να συνέλθει έως ότου ο τελευταίος των Αντιστασιακών θάψει τον τελευταίο των Συνεργατών».
Η «Συνεργασία» διαπέρασε, κατά τρόπο οξύ και αποφασιστικό, και εξέθεσε ανεπανόρθωτα, ονόματα μεγάλης πνευματικής ακτινοβολίας, όπως τους Πωλ Μοράν, Ανρί ντε Μοντερλάν, Ντριέ Λα Ροσέλ, ακαδημαϊκούς όπως τους Πιερ Μπενουά, Αμπέλ Μποννάρ, Ανρύ Μπορντώ, Αμπέλ Ερμάντ, ανθρώπους του θεάματος όπως ο Σασά Γκιτρύ, ο Μωρίς Σεβαλιέ, ο Τίνο Ρόσσι, η διάσημη Κοκό Σανέλ κ.ά.
Για να αντιληφθεί ο αναγνώστης το μέγεθος της πώρωσης από την οποία διακατείχοντο οι περιβόητοι «Συνεργάτες», αρκεί να μνημονευθεί η φράση της γνωστής πιανίστριας της εποχής, Λουσιέν Ντελφόργκ, κατά την οποία: «η «Συνεργασία» (Collaboration) είναι ο Μότσαρτ στο Παρίσι»!!
Εφτασαν στο σημείο να οργανώσουν τον όμιλο «Collaboration», του οποίου προήδρευε ο επιφανής συγγραφέας Αλφόνς ντε Σατωμπριάν (καμία συγγενική σχέση με τον μεγάλο δημιουργό των «Αναμνήσεων πέραν του Τάφου» Φρανσουά – Ωγκύστ Ρενέ Σατωμπριάν), και να προπαγανδίζουν, αδιάντροπα, τη συνεργασία με τους Γερμανούς. Και εκεί, δυστυχώς, βρίσκουμε να έχουν οργανωθεί άνθρωποι υψηλής επιστημονικής και πνευματικής στάθμης, όπως ο σοφός φυσικός και ακαδημαϊκός Ζωρζ Κλωντ, ο συγγραφέας Πωλ Μπενουά κ.λπ.
Γι’ αυτό, όχι άδικα, θεωρείται ότι ο άνθρωπος της 18ης Ιουνίου, ο στρατηγός Ντε Γκωλ, δεν έσωσε απλά τη Γαλλία, με την πρωτοβουλία του να αντιταχθεί σθεναρά στον κατακτητή, αλλά έκανε κάτι περισσότερο: έσωσε την τιμή της.
*Δικηγόρος, Αθήνα
