Κύριε διευθυντά
Θα ήθελα να προσθέσω τα παρακάτω στο άρθρο του Τάκη Θεοδωρόπουλου (φ. 18/2) με αφορμή τον θάνατο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Γράφει λοιπόν ο κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος για το πλοίο «Ματαρόα» που μετέφερε στη Γαλλία την «αφρόκρεμα» της αθηναϊκής νεολαίας (ένας μόνον ήταν από τη Θεσσαλονίκη), το 1945. Ενα ταξίδι που οργάνωσε, ας μην το ξεχνάμε, ο Οκτάβιος Μερλιέ, διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών, και η γυναίκα του Μέλπω.
Συμπληρώνει ότι όταν εξέλιπαν οι συνθήκες που τους είχαν διώξει, η Ελλάδα δεν μπόρεσε να τους φέρει πίσω.
Δεν γνωρίζω για τους 150 υποτρόφους που έφυγαν με το «Ματαρόα» (καλλιτέχνες, ιστορικούς, γιατρούς, νομικούς, μηχανικούς κ.λπ.). Οσον αφορά όμως τους αρχιτέκτονες (το ξέρω επειδή το έχω ερευνήσει εδώ και καιρό κι έχω πάρει συνεντεύξεις από πολλούς από αυτούς τους 16 υποτρόφους του Γαλλικού Ινστιτούτου συν τους τρεις που έφυγαν με δικά τους μέσα), οι 14 επέστρεψαν και εργάστηκαν στη χώρα μας και αρκετοί από αυτούς, όπως ο Χατζημιχάλης, ο Λαζαρίδης, ο Τσολάκης, ο Προβελέγκιος, ο Μανουηλίδης, ο Λοΐζος, ο Ζενέτος, ο Λυγίζος κ.ά., υπήρξαν από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της γενιάς τους και προσέφεραν πολλά στη χώρα τους.
«Απώλεια» υπήρξε η παραμονή στο Παρίσι του Γιώργου Κανδύλη, αλλά βέβαια όταν ο ίδιος ο Le Corbusier σου ζητάει να μείνεις και να δουλέψεις στο γραφείο του, ποιος μπορούσε ν’ αρνηθεί;
Μπορεί όμως να συνετέλεσε και το ότι ο Κανδύλης είχε γεννηθεί στο Μπακού της Ρωσίας όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια και οι δεσμοί του με την Αθήνα δεν ήταν τόσο δυνατοί.
«Οι ρίζες μου», έλεγε, «βρίσκονται στη Ρωσία, στη χώρα που αγαπώ». Σπούδασε στο ΕΜΠ με καθηγητές τον Πικιώνη και τον Ορλάνδο. Με τη Γαλλία συνδέθηκε ιδιαίτερα προς το τέλος των σπουδών του (1936) με αφορμή το IV CIAM και τον Le Corbusier.
Τα χρόνια πέρασαν. Το 1980 κλείνει το γραφείο του στο Παρίσι και από τότε γυρίζει στην Ελλάδα με πρόσκληση του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Στο Παρίσι παρέμεινε μέχρι το 1954 και ο Γιάννης Λυγίζος ως συνεργάτης του γραφείου του σημαντικού Γάλλου αρχιτέκτονα Le Auguste Perret, δασκάλου του Le Corbusier. Γύρισε στην Αθήνα μετά τον θάνατο του Perret το 1955. Στο Παρίσι παρέμεινε και ο αρχιτέκτων και μουσικός Ιάννης Ξενάκης που εργάστηκε στο γραφείο του Le Corbusier μέχρι το 1959, ενώ παράλληλα αφιερώθηκε στη σύγχρονη μουσική.
Στενός φίλος του Κανδύλη.
Οι υπόλοιποι επιβάτες του «Ματαρόα» επέστρεψαν, όπως ήδη είπαμε, και εργάστηκαν στην Αθήνα, από το τέλος της δεκαετίας του ’40.
Για τους αρχιτέκτονες λοιπόν καμία πικρία. Γύρισαν όλοι και υπηρέτησαν τη χώρα τους. Κάποιοι μάλιστα ακολούθησαν και την ακαδημαϊκή καριέρα.
*Ομότιμη καθηγήτρια ΕΜΠ
