Κύριε διευθυντά
Σχετικά με την ύπαρξη θρησκευτικών εικόνων σε δημόσιους χώρους έχει προβληματισθεί περίπου από εικοσαετίας το Ευρωπαϊκό ∆ικαστήριο Ανθρωπίνων ∆ικαιωμάτων (Ε∆Α∆) και θεώρησα ότι το ζήτημα είναι σημαντικό όσον αφορά στην Ελλάδα και εδημοσίευσα δύο σχετικά μελετήματα. Σ’ αυτά ετόνιζα ιδιαίτερα ότι στην Ευρώπη δεν αρμόζει η ισοπέδωση διότι υπάρχουν θρησκευτικές διαφοροποιήσεις και μάλιστα κατ’ εξοχήν μεταξύ των χωρών της δυτικής και της ανατολικής (ορθόδοξης) Ευρώπης, βλ. Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις, 3η έκδ., Αθήνα 2021, σ. 323-332· L’Europe des Libertés (περιοδικό), Σεπτέμβριος 2010, σ. 2 επ.
Με την ευκαιρία του προ ημερών δημοσιευθέντος σε εφημερίδα άρθρου για τον Γάλλο υπερασπιστή των ορθοδόξων εικόνων, είναι σημαντικό να τονισθεί ότι στην Ελλάδα η ύπαρξή τους σε δημόσιους χώρους δεν έχει καμία σχέση με το ελληνικό Σύνταγμα, όπως θεωρεί ο Γάλλος επιστήμων. Πρόκειται για έθιμο που δημιουργήθηκε εδώ και αιώνες κατ’ ουσίαν από το σύνολο των Ελλήνων κατοικούντων σε παραδοσιακούς ελλαδικούς τόπους. Οι θρησκευτικές εικόνες σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους (γραφεία και υπηρεσίες) δεν έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα από κρατική πράξη, είναι αποκλειστικό δημιούργημα της κοινωνίας. Το ελληνικό Σύνταγμα αναγνωρίζει απλώς την αυτοτέλεια της Ορθόδοξης Εκκλησίας και περιορίζεται να αναφερθεί στη διοίκησή της από το ισχύον καθεστώς (άρθρο 3). Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία κρατικός νόμος έχει παρέμβει επιβάλλοντας κανόνες σχετικούς με τις εικόνες και επομένως δικαιολογείται «προβληματισμός» που αφορά την ενδεχόμενη ανελεύθερη επιβολή θρησκευτικών συμβόλων σε μη πιστούς της επικρατούσης θρησκείας.
Η Ενωση Αθέων έκανε προσφυγή κατά της Ελλάδος για τις θρησκευτικές εικόνες και το Ε∆Α∆ εζήτησε από την ελληνική κυβέρνηση να αιτιολογήσει την ύπαρξη θρησκευτικών εικόνων στα δικαστήρια. Είναι προφανές ότι το Ε∆Α∆ αγνοούσε ότι το φαινόμενο αυτό δημιουργήθηκε από έθιμο αιώνων του ελληνικού λαού, διότι εάν το εγνώριζε, δεν θα έθετε το αίτημα στην ελληνική κυβέρνηση, απλώς θα αποφάσιζε κρίνοντας νόμιμη την ύπαρξη θρησκευτικών εικόνων γενικά σε δημόσιους χώρους. Αλλωστε, όπως γράφει ο μεγάλος Αυστριακός θεωρητικός νομικός του 20ού αιώνα Hans Kelsen, το εθιμικό δίκαιο υπερισχύει ακόμη και όταν το συνταγματικό δίκαιο ρητά αποκλείει την εφαρμογή εθιμικού δικαίου (Η. Kelsen, Reine Rechtslehre, 2η έκδ. (1960), Mohr Siebeck, Verlag Österreich, Βιέννη, 2017, σ. 407).
*Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Στρασβούργου, Πρ. μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κοινωνικών Δικαιωμάτων
