Κύριε διευθυντά
Ο Ανδρέας Παπανδρέου θέλησε τα πρώτα χρόνια πρωθυπουργίας του να εφαρμόσει μίαν εξόχως φιλολαϊκή οικονομική πολιτική με χρήματα όμως που δεν διέθετε αλλά δανειζόταν. Με «ξένα κόλλυβα», όπως χαρακτηριστικά είχε πει ο δικός του υπουργός Οικονομικών ∆ημήτρης Κουλουριάνος. Είναι δε γνωστό και σε μη οικονομολόγους ότι παροχές που δεν στηρίζονται σε πραγματικά έσοδα του κράτους αλλά σε δανεικά, δημιουργούν μίαν επίπλαστη όσο και εύθραυστη ευημερία. Ετσι, βρεθήκαμε σε μία διαρκή αναντιστοιχία ανάμεσα στις κοινωνικές προσδοκίες και στην οικονομική πραγματικότητα.
Ο Παπανδρέου, καταξιωμένος οικονομολόγος ο ίδιος, είχε φέρει από τις ΗΠΑ αξιόλογους οικονομολόγους όπως ο Απόστολος Λάζαρης, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος υπουργός Συντονισμού του ΠΑΣΟΚ και ο ∆ημήτρης Κουλουριάνος, ο οποίος υπήρξε ο πρώτος υπουργός Οικονομικών. Και οι δύο δεν άντεξαν την ανορθόδοξη οικονομική του Ανδρέα και ο μεν πρώτος παρέμεινε μόνο 9 μήνες, ο δε δεύτερος 13 μήνες. Οσο για την οικονομική πολιτική του Ανδρέα Παπανδρέου, χρήσιμες πληροφορίες βρήκα στο αξιόλογο βιβλίο του Νίκου Νικολάου «Πρόσωπα της Οικονομίας». Ως οικονομικός συντάκτης ο Νίκος Νικολάου, δέσποσε στο οικονομικό ρεπορτάζ για περισσότερο από μισό αιώνα. Ο Νίκος Νικολάου αναφέρει στο βιβλίο του ότι ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος και οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού ∆ημήτρης Χαλικιάς πήγε στο Καστρί και πληροφόρησε τον Ανδρέα ότι τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας μόλις έφθαναν για εισαγωγές είκοσι ημερών! Αναγκάστηκε λοιπόν ο Ανδρέας να εφαρμόσει μία αυστηρή πολιτική λιτότητας. Ανέθεσε την εφαρμογή της στον Σημίτη, «καταργώντας» τον Αρσένη, αλλά δεν τον άφησε να την ολοκληρώσει εξαναγκάζοντάς τον σε παραίτηση. Είχαν παρέμβει δραστικά οι συνδικαλιστές και, ενόψει εκλογών, η κομματική νομενκλατούρα με τους εκπροσώπους της, τη σκληρή «τρόικα»: Τσοχατζόπουλος, Γεννηματάς, Λαλιώτης.
Για την κατάργηση της πολιτικής λιτότητας την οποία είχε αρχίσει με τον Σημίτη, έφερε τον Τσοβόλα και, μεταξύ σοβαρού και αστείου, είπε το περίφημο «Τσοβόλα δώσ’ τα όλα».
Οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν, τόσο του ΠΑΣΟΚ όσο και της Ν.∆., δεν θέλησαν ή θέλησαν και δεν μπόρεσαν να εφαρμόσουν μία πολιτική λιτότητας, ώστε να ανακόψουν την ανοδική πορεία του χρέους. Ετσι, φθάσαμε στο 2010 όταν το ύψος του χρέους δεν επέτρεπε πλέον πρακτικώς τη δανειοδότηση από τις τράπεζες. Η πτώχευση ήταν, κατά συνέπεια, αναπόφευκτη.
Είναι σκληρό αυτό που σκέφτομαι αλλά θα το γράψω. Ο Ανδρέας τοποθέτησε μία ωρολογιακή βόμβα στην οικονομία, η οποία έσκασε στα χέρια του γιου του Γιώργου, όταν και εκείνος εδέησε να γίνει πρωθυπουργός. Ο Ανδρέας, σε κάποια στιγμή στοχασμού, ως οικονομολόγος και όχι ως πολιτικός, είχε πει «ή τιθασεύουμε το χρέος, ή θα μας θάψει». ∆εν το τιθασεύσαμε, δυστυχώς, αλλά αντιθέτως το εκθρέψαμε συνεχίζοντας την πολιτική που ο ίδιος ο Ανδρέας είχε εγκαινιάσει κατά τη δεκαετία του 1980. Παρά ταύτα, δεν μας έθαψε τελικώς το χρέος, επειδή κάποιοι κάποτε είχαν την πρόνοια να εντάξουν τη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και, μάλιστα, στον σκληρό πυρήνα, την Ευρωζώνη. Οι εταίροι της Ευρώπης χορήγησαν στην Ελλάδα δύο δάνεια συνολικά 240 δισ. ευρώ. Συνεπώς, με τα πρωτοφανή σε ύψος εν λόγω δάνεια, η χώρα απέφυγε την πτώχευση αλλά το δημόσιο χρέος διογκώθηκε έτι περαιτέρω.
Η Ελλάδα εξακολουθεί και σήμερα να είναι πρωταθλήτρια μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης, όσον αφορά το ύψος του χρέους. Οχι όμως για πολύ, επειδή τα προσεχή χρόνια θα βρεθούν μπροστά μας η Ιταλία και η Γαλλία, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Capital Economics («Καθημερινή», 4.2.2026). Από την άλλη μεριά, η Ελλάδα είναι πρωταθλήτρια όσον αφορά τον ρυθμό μείωσης του χρέους, όπως αναφέρει η UBS («Καθημερινή» 6.2.2026).
*Επίτιμος Διευθυντής Ευρωπαϊκής Επιτροπής
