Κύριε διευθυντά
Ο τρόπος με τον οποίο ο Τραμπ αντιμετωπίζει σήμερα τη Γροιλανδία θυμίζει εντυπωσιακά τον τρόπο που αντιμετώπισαν οι αρχαίοι Αθηναίοι τους κατοίκους της νήσου Μήλου πριν από περίπου δυόμισι χιλιάδες χρόνια, όπως τον περιγράφει ο διαχρονικός και μοναδικός Θουκυδίδης, ο οποίος έχει γίνει πολύ επίκαιρος τα τελευταία χρόνια. Για τον Θουκυδίδη και την Ιστορία του έχουν ήδη γραφτεί και γράφονται ακόμα τόσο πολλά ενδιαφέροντα από Ελληνες και ξένους επιφανείς, ώστε οποιαδήποτε δική μου αναφορά στο θέμα κινδυνεύει να χαρακτηρισθεί περιττή επανάληψη και άνοστο αναμάσημα. Ωστόσο θα τολμήσω να γράψω κι εγώ δυο λόγια επ’ αυτού.
Ο Θουκυδίδης (470-394 π.Χ.) ήταν στρατηγός, πολιτικός και φίλος του μεγάλου Περικλή. Μετά μια ατυχή πολεμική επιχείρηση στην Αμφίπολη της Αν. Μακεδονίας έζησε εξόριστος για είκοσι χρόνια μακριά από την πατρίδα του την Αθήνα, όπου του δόθηκε η ευκαιρία να συγγράψει την Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, που ο ίδιος την χαρακτήρισε όχι μόνο ως συμπτωματική ανάγκη και επιπόλαιη διασκέδαση, όπως έγραψε, αλλά ως κτήμα ες αεί, δηλαδή παντοτινό θησαύρισμα των ανθρώπων! Ο Δημοσθένης τον αντιγράφει και τον μαθαίνει απέξω, ο Κικέρων τον συμβουλεύεται και τον αναφέρει τακτικά αλλά και σήμερα σε πολλά πανεπιστήμια και στρατιωτικές σχολές μελετάται εντατικά και διδάσκεται συστηματικά, γιατί ο Θουκυδίδης, εκτός των άλλων, είναι βαθύτατος πολιτικός στοχαστής, αντικειμενικότατος κριτής, προφητικός, διαχρονικός και πάντα επίκαιρος.
Με βάση την περιγραφή του εμφυλίου (Πελοποννησιακού) πολέμου (431-404 π.Χ.), που τελείωσε με την Ανταλκίδειο Ειρήνη και που στην πραγματικότητα υπαγορεύθηκε από τους Πέρσες, που εκμεταλλεύθηκαν τον αλληλοσπαραγμό των Ελλήνων, ο Θουκυδίδης προσδιορίζει και αναλύει τον πόλεμο (οποιονδήποτε πόλεμο) και διεισδύει στην ανθρώπινη φύση που δεν αλλάζει με τίποτα και αποτελεί την αιτία όλων των κακών και του πολέμου φυσικά. Κατ’ αυτόν τρεις είναι οι αιτίες ενός πολέμου: το συμφέρον, το δέος και η δόξα, ενώ πίσω από αυτά κρύβεται ο οικονομικός παράγων που εξωθεί κάποιον να προκαλέσει τον πόλεμο, όταν πιστεύει πως το κέρδος θα είναι μεγαλύτερο από τις συμφορές που αυτός θα προκαλέσει. Ολα όμως αυτά, ισχυρίζεται ο Θουκυδίδης, οφείλονται στην ανθρώπινη φύση η οποία συγκροτείται από μίσος, πάθη, λάθη, εκδικητικότητα κ.λπ., που μέσα στη ροή του χρόνου παραμένει σχεδόν πάντα η ίδια και όσο αυτό συμβαίνει, τα γεγονότα θα επαναλαμβάνονται και οι αδύνατοι θα υποκύπτουν στη θέληση του δυνατού και στη δικαιοσύνη όπως αυτός την αντιλαμβάνεται και την εκφράζει. Αλλωστε δίκαιον είναι το του κρείσσονος συμφέρον! Αυτή είναι η κεντρική ιδέα του Θουκυδίδη. Δηλαδή ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει; Κάθε άλλο, μας παρηγορεί ο ιστορικός. Το παράλογο αυτό ον μέσα σε μια ευνομούμενη και καλά οργανωμένη κοινωνία μπορεί, έως ένα βαθμό τουλάχιστον, να περιορίσει το στοιχείο του παράλογου και να πράξει τα σωστά και τα δίκαια.
Ο μέγας αυτός Ελληνας ιστορικός προσπάθησε επίσης να εκπαιδεύσει τους ορεγόμενους την κρατική εξουσία στην πρόβλεψη της έκβασης κρίσιμων καταστάσεων με μαθηματική νομοτέλεια. Υποστήριξε επίσης στην Ξυγγραφήν του ότι η ανθρώπινη ζωή ακολουθεί διατηρήσιμους και επαναλαμβανόμενους κανόνες και επομένως είναι δυνατόν να προσδιορισθεί τι είναι πιθανόν να πράξουν οι άνθρωποι ως τάξη και συνεπώς μπορεί να θεμελιωθεί ένας ακριβής κανόνας ομοιομορφίας και κατ’ επέκταση να αποκτηθεί η ικανότητα πρόβλεψης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Μελετώντας κανείς τον Θουκυδίδη, ισχυρίζονται οι ειδικοί, αποκτά διεισδυτική κρίση που τον βοηθάει να αντιμετωπίζει επιτυχώς πολλά από τα πολύπλοκα προβλήματα της εποχής μας, γιατί όσο ο άνθρωπος διερευνά το παρελθόν του, τόσο λιγότερο κινδυνεύει να γίνει σκλάβος του…
