Κύριε διευθυντά
Αφορμή για την παρούσα επιστολή στάθηκε η αποτέφρωση του δημοσιογράφου Γιώργου Παπαδάκη και ο καταιγισμός επικριτικών σχολίων που ακολούθησε από ορισμένους ορθόδοξους χριστιανούς. Σχόλια όπως: «Ηταν άθεος, τι ασχολείσθε;», «Αποτέφρωση… πόσο λυπηρό!», «Μεγάλη προσβολή να καις τον άνθρωπό σου», «∆υστυχώς οδεύουμε προς την καύση και πρέπει ν’ αντισταθούμε». Λόγια που φανερώνουν όχι μόνο μια συναισθηματική αντίδραση, αλλά και μια βαθύτερη θεολογική επιφύλαξη.
Η αντίθεση της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην αποτέφρωση εδράζεται στη θεώρηση ότι το ανθρώπινο σώμα είναι «ναός του Αγίου Πνεύματος» και αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης, ακόμη και μετά θάνατον.
Ομως, τίθεται αναπόφευκτα το ερώτημα: ποιο σώμα εννοούμε; Το φθαρτό ή το αναστημένο; Και τι είδους είναι αυτό το αναστημένο σώμα;
Η ίδια η αποστολική παράδοση προσφέρει μια διαφορετική οπτική. Ο Απόστολος Παύλος μιλάει για τη μετάβαση από το «σώμα ψυχικόν» στο «σώμα πνευματικόν» και υπενθυμίζει ότι «σαρξ και αίμα βασιλείαν Θεού κληρονομήσαι ου δύναται». Αν δεχθούμε αυτή τη θεολογική θέση, τότε η αποτέφρωση δεν μπορεί να αποτελεί εμπόδιο στην ανάσταση, διότι η ανάσταση δεν αφορά την ανασύνθεση της ύλης, αλλά τη μεταμόρφωση της ύπαρξης.
Δύσκολα θα υποστήριζε κανείς ότι τα απανθρακωμένα παιδιά στο δυστύχημα των Τεμπών θα στερηθούν την ελπίδα της νεκρανάστασης. Ή ότι οι ναυτικοί των περασμένων αιώνων, των οποίων τα σώματα έγιναν βορά στα βάθη της θάλασσας, θα αποκλειστούν από το έλεος του Θεού. Η ιστορία, άλλωστε, βρίθει από περιπτώσεις όπου άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί – συχνά από χέρια χριστιανών. Ο Νικήτας Χωνιάτης, τον 12ο αιώνα, περιγράφει χωρίς περιστροφές: «Και πυρί παραδοθέντες οι οίκοι, πολλοί των ενοικούντων εν αυτοίς συνεκαύθησαν». Θα ισχυριστούμε ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν θα αναστηθούν επειδή το σώμα τους –εξαιτίας κάποιων ορθοδόξων χριστιανών– έγινε στάχτη;
Η στάση απέναντι στην αποτέφρωση δεν μπορεί να στηρίζεται σε μια υλιστική αντίληψη της ανάστασης, όταν η ίδια η θεολογία μιλάει για πνευματική μεταμόρφωση. Η στάχτη δεν ακυρώνει το πρόσωπο. Η ύλη δεν δεσμεύει το άπειρο.
Ως Ελληνας της διασποράς, ένιωσα ανακούφιση όταν πληροφορήθηκα ότι λειτουργεί πλέον το πρώτο αποτεφρωτήριο στη Ριτσώνα Αττικής. Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται επίσης ένα. Ο Γιάννης Μπουτάρης το είχε επιχειρήσει, αλλά προσέκρουσε στην αντίσταση της Εκκλησίας. Κι όμως, η κοινωνία αλλάζει, οι ανάγκες αλλάζουν, και η ελευθερία της τελευταίας επιθυμίας είναι μέρος της αξιοπρέπειας του ανθρώπου.
Η αποτέφρωση δεν είναι άρνηση της πίστης. Είναι επιλογή. Και η επιλογή, όταν δεν βλάπτει, είναι πράξη σεβασμού προς τον άνθρωπο και την αυτοδιάθεσή του.
*Μελβούρνη
