Κύριε διευθυντά
Με αφορμή την αναφορά στον Λέοντα Τολστόι (Φιλίστωρ «Κ», Νοέμβριος 2025), σε συνδυασμό με την τρέχουσα οδυνηρή επικαιρότητα, ξαναδιάβασα σε μια παλιά έκδοση (Ο Κεραμεύς), με τίτλο «Ο Κόσμος της Τέχνης», ένα κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ, για τον Τολστόη (με «ήτα», εκεί), εστιάζοντας στις σκέψεις του εκείνες τις πρωτοπόρες και «αιρετικές», για προβλήματα που μας απασχολούν ακόμη μέχρι σήμερα, γιατί το παρελθόν έχει ατελείωτη διάρκεια, αφού εκτείνεται στο μέλλον – σε πείσμα εκείνων που πιστεύουν το αντίθετο.
Αρκετά νωρίς, αυτός ο Ρώσος αριστοκράτης, ύστερα από μία αναγκαστική παραμονή του στη Μόσχα, δεν δυσκολεύεται να διαπιστώσει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους της τάξης του και τους φτωχούς γύρω του, «ανάμεσα στην πολυτέλεια και την αθλιότητα», και κυρίως δεν διστάζει να καταγγείλει με όλες του τις δυνάμεις την εξουσία, Πολιτική και Εκκλησιαστική, η οποία και τον αφορίζει.
Ο ίδιος, αφού ασχολείται θραυσματικά με τους Ελληνες φιλοσόφους και συγγραφείς, στη συνέχεια καταφεύγει στο Ευαγγέλιο και στον Χριστιανισμό, τον οποίο πιστεύει ως αντίληψη ζωής – και όχι ως μυστικιστική διδασκαλία. ∆εν είναι τυχαίο ότι, αφού όλα στη ζωή είναι σύμβολα, ο ίδιος απαλλάσσεται από τα πολυτελή του ενδύματα, για να φορέσει τα ρούχα των μουζίκων.
Το όραμά του βασίζεται σε μία εσωτερική ηθική επανάσταση, που θα προφυλάξει τον κόσμο από μια αιματηρή εξέγερση. Μια «επανάσταση» εκ των άνω, που θα προέρχεται από τη συνείδηση των (κατ)εχόντων για ισορροπία με τους μη έχοντες, προκειμένου να αποφευχθεί μία σύρραξη ανάμεσα στους μεν και στους… «∆εν».
∆εν τα κατάφερε όμως. Είναι γνωστό.
Εκείνος ζητούσε μία επανάσταση των ψυχών και όχι της γροθιάς.
Γνωρίζει καλά ότι τα χρήματα δεν πρόκειται να βελτιώσουν την άθλια ζωή των ανθρώπων, εάν δεν υπάρχει εγκαίρως παιδεία και συνθήκες ανθρωπιάς. Συνειδητοποιημένος «αναρχικός», πιστεύει μόνον στην υπέρτατη αρχή της αδιάφθορης συνείδησης.
Αυτήν την επανάσταση ονειρεύεται και όχι τη σύρραξη των όπλων.
Εκείνος που αγωνίζεται για την ειρήνη και σήμερα, δύσκολα θα βρει ένα οπλοστάσιο τόσο πλούσιο και μεθοδικό, για «όπλα» ενάντια στον πόλεμο.
Ομολογώ ότι διαβάζοντας το κείμενο πριν από λίγες μέρες, τρόμαξα περισσότερο ακούγοντας υπουργική δήλωση να μας προτρέπει σε «αυτοθυσία» (sic) στο έτος 2025! Νόμιζα ότι είχε γίνει κάποια πρόοδος από τότε, στην Αυλίδα…
Αυτόματα, η προσωπική μου άμυνα έσπευσε να παραφράσει τη Μασσαλιώτιδα στον ίδιο πάντοτε σκοπό: Aux (f)armes citoyens! Οχι στα όπλα, στις φάρμες, συμπολίτες μου! Στα χωράφια ο αγώνας… «στον πρωτογενή τομέα». Στο Βιβλίο της Γης και στα βιβλία του κόσμου. Ας το πούμε agri – Cultura. «Ας γίνει ο πολιτισμός το τσιμέντο του κόσμου που κτίζουμε», έλεγε. Κι όμως, έγινε τσιμέντο και μπετόν αρμέ ο πολιτισμός του κόσμου μας. Τσιμέντωσε και την ψυχή μας.
Αν μπορούσαμε, έστω και τελευταία στιγμή, να κάνουμε κάτι… Ισως…
Και μέρες που είναι, ας μην περιοριστούμε μόνο στις ευχές για Καλές Γιορτές…
