Kύριε διευθυντά
Στο νέο τρέιλερ της ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας» εμφανίζεται μια σκηνή όπου ο Ιωάννης Καποδίστριας φέρεται να ορκίζει μέλη –προφανώς– της Φιλικής Εταιρείας. Η εικόνα αυτή, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, δεν ευσταθεί ιστορικά. Ο Καποδίστριας ούτε υπήρξε μέλος ούτε δέχθηκε να μυηθεί, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες του Φιλήμονα για τις αρνήσεις του τόσο προς τον Γαλάτη (1816) όσο και προς τον Καμαρηνό.
Αντίθετα, για τον Πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄ η κυρίαρχη λαϊκή αντίληψη ότι ήταν ξένος προς τη Φιλική Εταιρεία δεν συμβαδίζει με τις πηγές. Ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ένας από τους τρεις ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας, στα Απομνημονεύματά του, αλλά και ο Ιωάννης Φιλήμων στο Δοκίμιόν του, αναφέρουν ότι ο Πατριάρχης μυήθηκε το 1818 από τον Ιωάννη Φαρμάκη. Επιπλέον, η επιστολή του προς τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη (1819), όπου επαινεί την ίδρυση «σχολείων» –λέξη που στο κρυπτογραφικό σύστημα της Φιλικής Εταιρείας δήλωνε την ίδια την Οργάνωση– υποδηλώνει σαφή υποστήριξη. Δεν πρέπει, επίσης, να ξεχνάμε ότι η μεταφορά της έδρας της Φιλικής Εταιρείας από την Οδησσό στην Κωνσταντινούπολη δεν θα ήταν δυνατή χωρίς κάποια μορφή ανοχής ή έμμεσης στήριξης από εκκλησιαστικούς και κοινοτικούς θεσμούς.
Η ιστορική κρίση οφείλει να στηρίζεται στα τεκμήρια της εποχής, όχι σε στερεότυπα ή σύγχρονες προβολές. Ο Καποδίστριας υπήρξε μεγάλος ηγέτης· δεν είναι όμως απαραίτητο να του προσδίδουμε ιδιότητες που δεν είχε. Από την άλλη μεριά, ο Γρηγόριος Ε΄ δεν ήταν αντίπαλος· οι πηγές δείχνουν το αντίθετο. Η αλήθεια της Επανάστασης βρίσκεται στις πηγές της, όχι στις απλουστεύσεις.
