Κύριε διευθυντά
Δύο επιστολές στην «Καθημερινή» («Το “Μνημείο Αθανάτων”, ο “λαβύρινθος” του Βαρώτσου, και ο πολυμήχανος ∆αίδαλος», 25/1/2025 και «∆αίδαλος, ο πρώτος εφευρέτης, τα “∆ιεπιστημονικά Ολύμπια”, έρευνα, τέχνες και πολιτισμός» 26/4/2025) από τον καθηγητή Λεωνίδα Σ. Ξάνθη και ο επισχολιασμός της πρώτης από τον καθηγητή και ακαδημαϊκό Θεοδόσιο Π. Τάσιο (μέσα από την επιστολή του «Ο ∆αίδαλος, η Κύμη και ο Σωκράτης», 1/2/2025, πάντα στην «Καθημερινή») έφεραν στο προσκήνιο μια σπουδαία μορφή της Μυθολογίας μας, αποκαθιστώντας ταυτοχρόνως μια αδικία: ο λόγος για τον ∆αίδαλο και τον Ικαρο.
Ο ατυχής έφηβος κέρδισε έναντι του πατέρα του τη μερίδα του λέοντος στη διεθνή και διαχρονική «δημοσιότητα» και αναδείχθηκε σε πηγή λογοτεχνικής και καλλιτεχνικής έμπνευσης, επειδή απηχούσε ένα κοινό αίσθημα: τη συμπάθεια των ανθρώπων για την άδικα χαμένη νεότητα, ακόμη και την επιείκεια για την ανυπακοή στην πατρική συμβουλή. Ο Ικαρος δεν είχε τίποτα απολύτως να επιδείξει πέρα από την πτώση του, όμως η τραγική ιστορία του επιδαψίλευσε τη δέουσα συναισθηματική φόρτιση.
Η εικόνα του Δαιδάλου και της ζωής του, στεγνής και ορθολογικής, απευθυνόταν σε μάλλον ολιγάριθμο κοινό συναφούς ιδιοσυγκρασίας και ενδιαφερόντων. Επιπλέον, ο Δαίδαλος στάθηκε άτυχος στους μεταγενέστερους χρόνους, καθώς ακόμη και έργα της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας στα οποία πρωταγωνιστούσε, μετείχε ή μνημονευόταν έχουν διά παντός απολεσθεί.
Ωστόσο, η μνήμη δεν είναι πάντα επιλεκτική ούτε πάντα αγνώμων, ίσως επειδή η φήμη και τα έργα (έστω κι αν κινούνται στο πλαίσιο του μύθου) δεν της επιτρέπουν να είναι.
Ετσι, το ανθρωπωνύμιο Δαίδαλος, ως γέννημα του ομηρικού ρήματος δαιδάλλω, συνδέεται ευθέως με ποικίλα παράγωγά του, που περιλαμβάνουν μερικά ουσιαστικά και ικανό αριθμό επιθέτων.
Τόσο ο κ. Ξάνθης, όσο και ο κ. Τάσιος κάνουν επαρκέστατες σχετικές αναφορές σε ανθρωπωνύμιο και παράγωγα, καθώς και στην ευθεία «εμπλοκή» τους στα πεδία της γνώσης και χρήσης των υλικών (κυρίως ξύλου και μετάλλου), και της επινόησης, της δημιουργίας και λειτουργίας συγκεκριμένων κατασκευών ευρύτατου φάσματος, πολύ πέρα από τον γνωστό μας λαβύρινθο: εργαλεία, κτίρια, αμυντικό εξοπλισμό, αγάλματα –ανάμεσά τους και αυτοκινούμενα, δηλαδή ένα είδος ρομπότ–, είδη οικοσκευής, έως και κοσμήματα. «Κοντολογίς, ολόκληρη η τεχνολογία εκφράζεται και συγκεντρώνεται στο όνομα Δαίδαλος, τα προσωπικά έργα του οποίου κατά τον μύθο καλύπτουν πράγματι μιαν ευρύτατη ποικιλία τεχνημάτων. Ηταν δε ένας μύθος έμμονος, προγενέστερος ίσως των ομηρικών επών – μέχρι και τους ρωμαϊκούς χρόνους».*
Αρχιτέκτων λοιπόν ο Δαίδαλος, μηχανικός, τεχνίτης, εφευρέτης και καλλιτέχνης.
Ενα πρόσωπο που ακροβατεί στο μεταίχμιο ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θείο, με όλες τις αναβάσεις και τις κατακρημνίσεις αυτού του αέναου αγώνα. Και που ενσαρκώνει το εφικτό ή ουτοπικό όραμα για υπέρβαση των δεδομένων και μετατόπιση των ορίων.
Κι ακόμη, ένα πρόσωπο πρόσφορο για διαφορετικούς συμβολισμούς. Εναν δαιδαλικό συμβολισμό προβάλλει στην επιστολή του ο κ. Λ. Σ. Ξάνθης. Σ’ αυτόν βάσισε το συνέδριο «Διεπιστημονικά Ολύμπια» που διοργάνωσε το 1991 στην Αθήνα και την Ολυμπία: πρόκειται για την ενότητα επιστήμης, τεχνολογίας και τέχνης, για ένα συγκερασμό θετικού και θεωρητικού, ο οποίος οδηγεί στην πολιτισμική ενότητα, που στην εποχή του κατακερματισμού και της ακραίας εξειδίκευσης αναδύεται επίκαιρη, ως ένα σύγχρονο ελπιδοφόρο αίτημα.
Δαιδάλλω, Δαίδαλος, δαίδαλα, δαιδάλεια, Δαιδαλίδες, δαιδάλειος, πολυδαίδαλος, λογοδαίδαλος, χαλκοδαίδαλος, δαιδαλόχειρ, δαιδαλικός, δαιδαλώδης, δαιδαλούργημα (και όχι αυτά μόνο): ρήμα, παράγωγα, σημασιολογικές αποχρώσεις, και ομόκεντροι κύκλοι, εξακτινώσεις, διασταυρώσεις, ένα σύνολο χωρίς αρχή και τέλος, σε μια σχέση άρρηκτη, σαν τον δεσμό στο άρμα του Γορδίου.
* Θ.Π. Τάσιος «Η τεχνολογία στην αρχαία ελληνική θρησκεία», Αρχαιολογία τεύχος 94, 2005.
*Συγγραφέας, δ.Φ.
