Κύριε διευθυντά
Διαβάζω και ακούω τακτικά τα τελευταία χρόνια, ότι οι νέοι μας, ακόμα και απόφοιτοι ανωτάτων σχολών οποιουδήποτε κλάδου, αδυνατούν να κατανοήσουν ένα ελληνικό κείμενο ή τουλάχιστον με δυσκολία το καταλαβαίνουν. Και είναι φυσικό, αφού τη γλώσσα μας, αυτή τη θεία γλώσσα με τις υπέρτατες έννοιες, αλλά και τις ανεξάντλητες αποχρώσεις, κάνουμε σήμερα ό,τι μπορούμε για να την σκοτώσουμε. Στα πανεπιστήμιά μας διδάσκεται πλημμελώς και στα σχολεία θεωρείται χαμένος χρόνος.
Φίλος Ιάπωνας, πανεπιστημιακός, μου έλεγε πρόσφατα ότι η μελέτη και η ανάλυση της ανθρώπινης σκέψης αποτελούν ένα από τα βασικά μαθήματα στα σχολεία της χώρας του. Ετσι, τα όποια πνευματικά και υλικά κατορθώματα της ιαπωνικής δραστηριότητας οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε αυτό. Από όσα είμαι σε θέση να γνωρίζω, εμείς οι Ελληνες πουθενά, ούτε στο πανεπιστήμιο, δεν διδασκόμαστε κάποιο σχετικό μάθημα.
Ωστόσο η παγκόσμια ιστορία του πολιτισμού και κυρίως η ιστορία του ευρωπαϊκού πνεύματος, θα έπρεπε να είναι ένα από τα κυριότερα εγχειρίδια για τη μελέτη της ανθρώπινης πνευματικής εξέλιξης στον πλανήτη μας. Στην ιστορία αυτή του πολιτισμού και στην εξέλιξη του πνεύματος πολύ μεγάλη είναι και η συμβολή της Ελλάδος. Ωστόσο οι Ελληνες δεν διδασκόμαστε πουθενά ένα τέτοιο μάθημα.
Το βασικότερο από τα χαρίσματα που θα έπρεπε να απολαμβάνει η ανθρώπινη ύπαρξη είναι να σκέπτεται ελεύθερα. Οχι μόνο να μιλάει ελεύθερα. Αυτό είναι σχετικά εύκολο στα δημοκρατικά καθεστώτα. Είναι όμως ο νους του απελευθερωμένος από ταμπού, προκαταλήψεις, δεισιδαιμονίες κ.λπ. ώστε να μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα; Η ελευθερία της σκέψης είναι μια τεράστια νοητική διεργασία, που όταν την επιτύχει ο άνθρωπος, εκσφενδονίζεται ταχύτατα σε τεράστια ύψη διανοητικής εξέλιξης. Καμία κοινωνία, όσο καλά οργανωμένη και αν είναι, δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, αν τα άτομα που την συγκροτούν, δεν είναι ελεύθερα να μιλούν, αλλά προπαντός να σκέπτονται ελεύθερα. Ομως, όσο καλά και να μελετήσει κανείς την εξέλιξη της σκέψης διά μέσου των αιώνων από τους στοχαστές του μεσαίωνα, την αγγλική μεταρρύθμιση, τους διαφωτιστές, τη Γαλλική Επανάσταση, δεν θα καταφέρει και πολλά πράγματα, αν δεν πάει πολύ πίσω στους αρχαίους Ελληνες και ειδικότερα στους φιλοσόφους της Ιωνίας μέχρι και την κλασική Αθήνα, όπου η ελευθερία της σκέψης, αλλά και της έκφρασης αναπτύχθηκε σε διαστάσεις και προεκτάσεις άγνωστες μέχρι τότε και ίσως άφθαστες από τότε.
Ωστόσο, το μεγάλο πρόβλημα που συνήθως προκύπτει εδώ είναι πώς θα αντιληφθεί και θα κατανοήσει κανείς τον λόγο και το πνεύμα των υπέροχων εκείνων στοχαστών, όταν οι οποιεσδήποτε μεταφράσεις πολλές φορές δεν είναι ικανές να τα αποδώσουν επακριβώς. Πώς μπορεί κανείς να καταλάβει την έννοια π.χ. σε οποιαδήποτε μετάφραση, όταν μόνο ο ορισμός της χρειάζεται τρεις τουλάχιστον σελίδες μεγάλου σχήματος για να εξηγηθεί στα διάφορα ελληνικά ή ξένα λεξικά;
Κι όμως αυτή τη γλώσσα με τις υπέρτατες έννοιες, αλλά και τις ανεξάντλητες αποχρώσεις, κάνουμε σήμερα οτιδήποτε δυνατό για να την σκοτώσουμε. Η πολιτεία αδιαφορεί και οι πολίτες την αγνοούν, την περιφρονούν και την χλευάζουν. Κι εμένα τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική και χωρίς έστω μια σχετικά καλή γνώση της, δεν είναι δυνατόν να καλλιεργηθεί η σκέψη και χωρίς τη διαρκή καλλιέργεια της σκέψης, η ελευθερία γίνεται απόμακρο αγαθό και η πνευματική δουλεία προμήνυμα κάθε κακού, που αργά ή γρήγορα μεγεθύνεται, εξαπλώνεται και επικρατεί…
(ΥΓ.: Πολύ πρόσφατα η UNESCO καθιέρωσε με τις ψήφους 88 κρατών την 9η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Ελληνικής Γλώσσας. Κάπως αργά, αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ…)
