Κύριε διευθυντά
Ο ιατρός κ. Αντώνης Παπαγιάννης στην ολιγόλογη επιστολή του με τίτλο «Οι ζώντες εν Χριστώ και η μεσιτεία τους» («Καθημερινή», 7/5/2025) σημειώνει: «Για την ορθόδοξη πίστη οι Αγιοι, αλλά και όλοι οι αποθανόντες, δεν είναι νεκροί αλλά ζώντες εν Χριστώ».
Αναντίλεκτα, οι αποθανόντες ζουν «εν Χριστώ» χωρίς τον εγκέφαλό τους.
∆εδομένου ότι ο εγκέφαλος αποθηκεύει τις αναμνήσεις και τις ανακτά, ζω χωρίς εγκέφαλο σημαίνει ζω χωρίς μνήμη. Και ζω χωρίς μνήμη σημαίνει ζω χωρίς «εγώ», χωρίς δική μου προσωπικότητα και συμπεριφορά.
Ως ιατρός ο κ. Παπαγιάννης γνωρίζει ότι η απώλεια μνήμης (άρα και η απώλεια προσωπικότητας) οφείλεται όχι σε κάποια δυσλειτουργία της άυλης-ασώματης ψυχής, αλλά σε τραυματισμούς κεφαλής (αιμορραγία εγκεφάλου), εγκεφαλικά επεισόδια (strokes), όγκους εγκεφάλου (tumors), υπολειτουργία θυρεοειδούς, μακροχρόνια κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών ουσιών κ.ά., αιτίες που σχετίζονται μόνο με τον ένυλο εγκέφαλο.
Ως ορθόδοξος χριστιανός όμως ο κ. Παπαγιάννης πιστεύει στην αθανασία της ψυχής – υπόθεση που απορρίπτει ο Αριστοτέλης: «ουκ έστιν η ψυχή χωριστή του σώματος» (Περί Ψυχής, 413a 4-5). Κατά τον Σταγειρίτη σοφό, η ψυχή «εστίν εντελέχεια η πρώτη σώματος φυσικού δυνάμει ζωήν έχοντος» (ό.π., 412a 28-9). Συνεπώς, η ψυχή ως εντελέχεια («εντελώς έχειν») διαλύεται με τη διάλυση του σώματος, όπως διαλύεται η όραση με τη διάλυση του οφθαλμού.
Επειδή η ιατρική επιστήμη δεν ασχολείται με τη Μεταφυσική ούτε με τη Φιλοσοφία της Θρησκείας, είναι παράλογο να απαιτεί κανείς από έναν ιατρό τη διάγνωση του φιλοσοφικού προβλήματος που οι φιλόσοφοι ονομάζουν «η αρχή της εξατομίκευσης των ασώματων ψυχών» («the principle of individuation of disembodied souls»). Απλά, ο ιατρός, ως ορθόδοξος χριστιανός, δέχεται άκριτα τη ρήση του Αποστόλου Παύλου: «σπείρεται σώμα ψυχικόν, εγείρεται σώμα πνευματικόν» (Προς Κορινθίους, 15:44). Και λέω «άκριτα» διότι γνωρίζει ότι ο αναστημένος Λάζαρος δεν φέρεται να έχει δηλώσει ότι επέκεινα του κόσμου τούτου συνάντησε «σώματα πνευματικά», δηλαδή «σώματα αέρινα», ούτε ότι αντάλλαξε απόψεις με άυλες σκεπτόμενες ψυχές (βλ. Κατά Ιωάννη, 11:44, 12:2, 12:9-10). Να σημειώσω εδώ ότι με τη λέξη «πνεύμα» (από το ρήμα «πνέω») οι αρχαίοι εννοούσαν τον αέρα: «κατά πρύμναν ίστηται το πνεύμα» (Θουκυδίδης, Β΄ 97).
Κλείνοντας, προσωπικά, δεν με νοιάζει αν η ψυχή μου είναι αθάνατη: με νοιάζει αν εγώ είμαι αθάνατος. Μεταπήδηση της μνήμης από τον εγκέφαλο στην ψυχή, κατά τη στιγμή του θανάτου, δεν έχει επιστημονικά πιστοποιηθεί.
Συνεπώς, ο θάνατος «ουδέν προς εμέ» (για να παραφράσω εδώ τον Επίκουρο).
*Μελβούρνη
