«Η κυβερνητική προπαγάνδα έχει φτάσει σε γκεμπελικά ύψη (ή βάθη;)», λέει o oμότιμος καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο ELTE της Βουδαπέστης και πρόεδρος του Ινστιτούτου Ελλήνων Ουγγαρίας Νίκος Φωκάς, επιχειρώντας να περιγράψει τις συνθήκες υπό τις οποίες η χώρα οδηγείται αύριο στις κάλπες. O διακεκριμένος Ελληνας επιστήμονας και έμπειρος αναλυτής υποστηρίζει, μιλώντας στην «Κ», ότι ο Βίκτορ Ορμπαν σε περίπτωση ήττας μπορεί μεν να αποχωρήσει από την κυβέρνηση, αλλά… να παραμείνει στην εξουσία. Η εξέλιξη θα οδηγούσε την Ουγγαρία σε περίοδο ισχυρών πολιτικών αναταράξεων, προειδοποιεί. Αν και οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν σαφή υπεροχή του αντιπάλου του Ορμπαν, η νίκη δεν θα έχει κλειδώσει, ακόμη και αν το κόμμα της αντιπολίτευσης επικρατήσει στην κάλπη.
– Πώς διαβάζετε, κ. Φωκά, τις δημοσκοπήσεις, οι οποίες, στο σύνολό τους σχεδόν, επιμένουν να φέρουν πρώτο και με διαφορά το νεόκοπο κόμμα της αντιπολίτευσης, Tisza, του Πέτερ Μάγιαρ;
– Παρατηρείται εκρηκτική άνοδος, η οποία ακολουθείται από μια εντυπωσιακά σταθερή και μακρά πορεία. Το Tisza, που εμφανίστηκε κυριολεκτικά από το πουθενά τον Απρίλιο του 2024, στις ευρωεκλογές του ιδίου έτους, κατέγραψε ήδη ποσοστό 29,6%, έναντι 44,8% του τότε κυβερνώντος Fidesz. Στη συνέχεια, τον Νοέμβριο του ιδίου έτους, έφτασε το Fidesz, αγγίζοντας το 40%. Από τον Ιούλιο του 2025 διατηρεί σταθερό προβάδισμα της τάξης του 5%-7%. Πρόκειται για μια τάση που, προς το παρόν, δύσκολα ανατρέπεται…
– Μπορεί το κόμμα της αντιπολίτευσης να έρθει πρώτο σε ψήφους στην κάλπη και να κερδίσει τελικά τις εκλογές ο Ορμπαν;
– Οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν αποκλειστικά την πρόθεση ψήφου στις κομματικές λίστες. Ωστόσο, το ουγγρικό εκλογικό σύστημα έχει μια κρίσιμη ιδιαιτερότητα: από τις 199 έδρες του κοινοβουλίου, οι 106 κρίνονται σε μονοεδρικές περιφέρειες, όπου μέχρι σήμερα το Fidesz διατηρούσε σχεδόν απόλυτη κυριαρχία. Στις εκλογές του 2022, το Fidesz κέρδισε 86 από τις 88 μονοεδρικές περιφέρειες εκτός Βουδαπέστης. Το μεγάλο επίτευγμα του Tisza είναι ότι έχει σε μεγάλο βαθμό καλύψει αυτήν την υστέρηση. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμάται ότι εάν η νίκη του Tisza περιοριστεί σε μια διαφορά της τάξης του 5% στις λίστες, το Fidesz ενδέχεται να αντισταθμίσει τη διαφορά μέσω των μονοεδρικών. Συνεπώς, παρά το προβάδισμα 5%-7% στις δημοσκοπήσεις, στην πραγματικότητα η εκλογική μάχη κρίνεται σε μια διαφορά της τάξης μόλις του 2%…
– Κατά την εκτίμησή σας, ο πολιτικός κύκλος του Βίκτορ Ορμπαν θα κλείσει αν χάσει τις εκλογές και τι θα σημάνει αυτό; Θα εισέλθει η Ουγγαρία σε τροχιά βαθιάς πολιτικής αλλαγής ή απλώς θα έχουμε μια εναλλαγή προσώπων στην εξουσία, δεδομένου ότι και ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, Πέτερ Μαγιάρ, από το κόμμα του Ορμπαν προέρχεται;
– Το Tisza φαίνεται να εκφράζει μια πολιτική που θυμίζει τη γερμανική συντηρητική παράταξη Χριστιανοδημοκρατών/Χριστιανοκοινωνιστών (CDU/CSU), ενώ το Fidesz προσεγγίζει περισσότερο το πρότυπο της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD). Η μεταξύ τους διαφορά είναι ουσιώδης, ανεξάρτητα από τα πρόσωπα. Μετά τις εκλογές, διαγράφονται δύο βασικά σενάρια. Αν το Tisza εξασφαλίσει πλειοψηφία δύο τρίτων των εδρών, θα μπορέσει να αποδομήσει θεσμικά το σύστημα Ορμπαν – κάτι που αποτελεί και σαφή προσδοκία των ψηφοφόρων της αντιπολίτευσης.
Πλειοψηφία δύο τρίτων – Μόνο αν το (αντιπολιτευόμενο) Tisza εξασφαλίσει πλειοψηφία δύο τρίτων των εδρών, θα μπορέσει να αποδομήσει θεσμικά το σύστημα Ορμπαν – κάτι που αποτελεί και σαφή προσδοκία των ψηφοφόρων της αντιπολίτευσης, εξηγεί ο Νίκος Φωκάς.
Αν, αντιθέτως, δεν επιτύχει αυτήν την πλειοψηφία στη Βουλή, ο Oρμπαν μπορεί να αποχωρήσει από την κυβέρνηση, αλλά όχι απαραίτητα από την εξουσία, καθώς κρίσιμοι θεσμοί –όπως η Προεδρία της Δημοκρατίας, το Συνταγματικό Δικαστήριο, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, η Κεντρική Τράπεζα και το ΕΣΡ– παραμένουν υπό τον έλεγχο προσώπων που έχει ορίσει ο ίδιος. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η χώρα πιθανότατα θα εισέλθει σε περίοδο έντονων πολιτικών αναταράξεων, καθώς, λόγω των προεκλογικών παροχών, οποιαδήποτε κυβέρνηση θα αναγκαστεί να προχωρήσει σε δημοσιονομική προσαρμογή.
– Γεωπολιτικό διακύβευμα σε αυτές τις εκλογές υπάρχει; Και σας το ρωτώ διότι ο Πούτιν και Τραμπ εργάστηκαν με θεμιτούς και αθέμιτους τρόπους για να κρατήσουν τον Oρμπαν στην εξουσία. Στον αντίποδα, η Ευρωπαϊκή Eνωση, της οποίας η Ουγγαρία είναι μέλος, τάχθηκε ανοιχτά στο πλευρό του ηγέτη της αντιπολίτευσης.
– Η προεκλογική εκστρατεία του Fidesz και του Ορμπαν βασίζεται εδώ και πολλά χρόνια στη δημιουργία εχθρών. Από το 2015 μέχρι σήμερα, αυτόν τον ρόλο τον έπαιξαν αρχικά οι πρόσφυγες, στη συνέχεια ο ουγγρικής καταγωγής Αμερικανοεβραίος επενδυτής Τζορτζ Σόρος και οι Βρυξέλλες, τώρα οι Ουκρανοί. Στις 15 Μαρτίου, στη μεγαλύτερη εθνική εορτή, ο Ορμπαν δήλωσε ότι το διακύβευμα των εκλογών είναι ποιος θα κυβερνήσει τη χώρα: «Εγώ ή ο Ζελένσκι». Διατύπωσε μάλιστα και το σύνθημα ότι «δεν θα γίνουμε ουκρανική αποικία».
Στροφή προς την Ε.Ε. – Ο Μάγιαρ ως πρωθυπουργός θα στρέψει το τιμόνι της κυβέρνησης προς την Ε.Ε. Αυτό αποτελεί προϋπόθεση ώστε η Ουγγαρία να λάβει γρήγορα τα «παγωμένα» κονδύλια και να μη χρειαστεί να ξεκινήσει τη διακυβέρνησή του με σκληρά μέτρα λιτότητας.
Παράλληλα, προσωπικότητες όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντιμίρ Πούτιν εκφράζουν ανοιχτή στήριξη προς το πρόσωπό του, ενώ η πρόσφατη επίσκεψη του Τζέι Ντι Βανς στη Βουδαπέστη εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο. Από την άλλη πλευρά, τις τελευταίες ημέρες στον ουγγρικό Τύπο δημοσιεύονται πληροφορίες από διαρροές μυστικών υπηρεσιών που παρουσιάζουν την κυβέρνηση υπό αρνητικό πρίσμα – διαρροές που δύσκολα θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς τη συναίνεση δυτικοευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
– Βλέπετε τον Μάγιαρ, εφόσον κερδίσει τις εκλογές, να στρέφει το «καράβι» προς την Ε.Ε., αφήνοντας πίσω τις σχέσεις με τη Μόσχα που έχει χτίσει ο Ορμπαν;
– Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι ο Μαγιάρ ως πρωθυπουργός θα στρέψει το τιμόνι της κυβέρνησης προς την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αυτό αποτελεί προϋπόθεση ώστε η Ουγγαρία να λάβει γρήγορα τα «παγωμένα» κονδύλια της Ε.Ε. Είναι η μοναδική του ευκαιρία να μη χρειαστεί να ξεκινήσει τη διακυβέρνησή του με σκληρά μέτρα λιτότητας. Επιπλέον, αναμένω ότι, σύμφωνα με την υπόσχεσή του, θα εντάξει τη χώρα στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η σημασία αυτού του μέτρου, κατά τη γνώμη μου, δεν χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση στην Ελλάδα.
– Η επίσκεψη του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Βανς και η εμφάνισή του στο πλευρό του Ορμπαν νομίζετε ότι μπορούν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα στην κάλπη;
– Η αποκορύφωση της αστραπιαίας επίσκεψης του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στη Βουδαπέστη ήταν μια μαζική συγκέντρωση σε κλειστό στάδιο. Από το βήμα, ο αντιπρόεδρος κάλεσε τηλεφωνικά τον Ντόναλντ Τραμπ, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ να παρεμβαίνει μέσω ανοιχτής ακρόασης, δηλώνοντας ότι «αγαπάει την Ουγγαρία και τον Βίκτορ», ο οποίος –όπως είπε– δεν επέτρεψε να δεχθεί επίθεση και να καταληφθεί η χώρα του.
Κατά τη διάρκεια της συγκέντρωσης, ο Τζέι Ντι Βανς κάλεσε τους Ούγγρους να μην αφήσουν «απρόσωπους γραφειοκράτες των Βρυξελλών» να αποφασίζουν για λογαριασμό τους και να σταθούν στο πλευρό του Βίκτορ Ορμπαν στις εκλογές του Σαββατοκύριακου.
Παρά την απερίφραστη αυτή στήριξη, η επίσκεψη δύσκολα φαίνεται πλέον ικανή να επηρεάσει ουσιαστικά το εκλογικό σώμα. Ενδεικτικό είναι ότι το επόμενο κιόλας πρωί, ακόμη και η πλέον επιδραστική φιλοκυβερνητική εφημερίδα δεν ασχολήθηκε περαιτέρω με το γεγονός.
Η ταύτιση με τον Πούτιν και η στάση της κοινής γνώμης
– Θεωρείτε τον Ορμπαν ρωσόφιλο πολιτικό που λειτουργεί ως «Δούρειος Ιππος του Πούτιν» στην Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως πιστεύουν στη Δύση;
– Για εμένα δεν τίθεται αμφιβολία ότι ο Ορμπαν, από τον Ιανουάριο του 2014, έχει προβεί σε σειρά οικονομικών και πολιτικών κινήσεων που ευνοούν τη Ρωσία. Αυτές οι κινήσεις ενισχύθηκαν όλο και περισσότερο μέσα σε ένα ολοένα πιο τεταμένο γεωπολιτικό περιβάλλον. Σήμερα δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο Ορμπαν ακολουθεί φιλορωσική πολιτική. Τα κίνητρα, ωστόσο, παραμένουν ασαφή. Οι αναλυτές στην Ουγγαρία μόνο εικασίες κάνουν, υποθέτοντας ότι ενδέχεται να παίζουν ρόλο παράγοντες εξουσίας, οικονομικά συμφέροντα ή ακόμη και προσωπικά κίνητρα.
– Πέρα από τη διαφθορά, την κόπωση του εκλογικού σώματος από την παρατεταμένη παρουσία του στην εξουσία, την αυταρχική διακυβέρνηση κ.λπ., θα μπορούσε να πει κανείς ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους η δημοφιλία του κατακρημνίζεται είναι και η ταύτισή του με τα ρωσικά συμφέροντα και τις επιδιώξεις του Πούτιν απέναντι στη Δύση, ειδικά με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία;
– Οι λόγοι που απαριθμείτε έχουν πράγματι διαβρώσει τη δημοτικότητα του Βίκτορ Ορμπαν. Ωστόσο, η φιλορωσική στάση του δεν φαίνεται να αποξενώνει τη βάση του. Η κυβερνητική προπαγάνδα, που έχει φτάσει σε γκεμπελικά ύψη (ή βάθη;), τα τελευταία χρόνια έχει ουσιαστικά επανατοποθετήσει τους οπαδούς της κυβέρνησης σε αυτό το ζήτημα. Οι πιο πιστοί ψηφοφόροι του Fidesz πλέον τάσσονται στο πλευρό των Ρώσων απέναντι στους Ουκρανούς.
– Υπάρχει, δηλαδή, στην Ουγγαρία ισχυρό φιλορωσικό αίσθημα που στηρίζει τον Ορμπαν; Νομίζετε ότι έχει ξεχαστεί η σοβιετική κατοχή δεκαετιών και κυρίως τα γεγονότα του 1956;
– Δεν υπάρχει γενικευμένη φιλορωσική στάση. Ωστόσο, στο ζήτημα του πολέμου στην Ουκρανία, σημαντικό μέρος της κοινής γνώμης αποδίδει στους Ουκρανούς την ευθύνη για τη συνέχισή του και για όλες τις αρνητικές συνέπειες που απορρέουν από αυτόν. Ενα μεγάλο τμήμα των ψηφοφόρων του Fidesz πιστεύει ότι ο «φιλειρηνικός» Ορμπαν είναι ο μόνος που, απέναντι στις «φιλοπόλεμες» Βρυξέλλες και στην Ουκρανία, μας κρατάει μακριά από τον πόλεμο και δεν επιτρέπει να διοχετευθούν τα χρήματα των Ούγγρων στην Ουκρανία. Παράλληλα, προσπαθούν να μη συνδέουν τη ρωσική επέμβαση του 1956 με τα σημερινά γεγονότα.
