Ο Αμερικανός ιστορικός Φίλιπς Ο’ Μπράιαν, καθηγητής Στρατηγικών Σπουδών στο University of St Andrews της Σκωτίας και συγγραφέας του βιβλίου «War and Power: Who Wins Wars – and Why» (Πόλεμος και Εξουσία: Ποιος κερδίζει τους πολέμους – και γιατί), μιλάει στην «Κ» για όσα θα κρίνουν την έκβαση των εν εξελίξει πολέμων σε Ουκρανία και Ιράν.
– Το τελευταίο βιβλίο σας κυκλοφόρησε προτού ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν. Σας έχει κάνει αυτός ο πόλεμος, όπως έχει εξελιχθεί μέχρι στιγμής, να αναθεωρήσετε;
– Δυστυχώς για τις ΗΠΑ, νομίζω ότι το βιβλίο επιβεβαιώθηκε. Αυτό το οποίο λέει είναι ότι δεν μπορείς απλώς να μετράς στρατιωτικούς εξοπλισμούς και να υποθέτεις ότι η συντριπτική ισχύς πυρός θα κερδίσει έναν πόλεμο για εσένα. Πρέπει να υιοθετήσεις μια πολύ πιο ολιστική και ευρεία άποψη αναφορικά με την εθνική ισχύ, η οποία θα λαμβάνει υπόψη την ηγεσία κάθε χώρας, την κοινωνική συνοχή της, τις συμμαχίες της και όλους αυτούς τους άλλους παράγοντες, κάτι που θα σου δώσει μια πολύ καλύτερη ιδέα για το πόσο ισχυρό είναι ένα κράτος. Ο στρατός των ΗΠΑ είναι συντριπτικά ισχυρότερος από εκείνον του Ιράν, αλλά έχουν υπάρξει τεράστιες αποτυχίες σε επίπεδο ηγεσίας. Εχουν υπάρξει τεράστιες αποτυχίες στη λειτουργία των συμμαχιών και οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν πολύ περιορισμένη υποστήριξη.
– Αυτό που είπατε για τις Ηνωμένες Πολιτείες ισχύει και για τη Ρωσία και τον δικό της πόλεμο στην Ουκρανία;
– Εν μέρει, ναι. Η Ρωσία έχει κολλήσει στην Ουκρανία. Εχουν περάσει περισσότερα από τέσσερα χρόνια από την έναρξη του πολέμου και η Ρωσία εξακολουθεί να πολεμά. Ετσι, αυτός κατέληξε να είναι ένας εντελώς διαφορετικός πόλεμος από εκείνον που πολλοί περίμεναν όταν ξεκίνησε αυτή η σύγκρουση. Οταν κοιτάξετε αυτόν τον πόλεμο από μια πιο ευρεία οπτική γωνία, θα έχετε μια καλύτερη ιδέα για το τι έχει σημασία σε βάθος χρόνου. Ενα πράγμα που δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία είναι το αποτέλεσμα συγκεκριμένων μαχών. Δεν έχει σημασία ποιος κερδίζει μια μάχη σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Αυτό δεν καθορίζει τον πόλεμο. Αντιθέτως, εκείνο που καθορίζει τον πόλεμο είναι ζητήματα όπως η δυνατότητα ανανέωσης/αναγέννησης των δυνάμεων, η υλικοτεχνική υποστήριξη, οι γραμμές εφοδιασμού κ.ά.
– Ποιος φταίει όταν τα πράγματα δεν πάνε σύμφωνα με το σχέδιο;
– Οι ηγεσίες φταίνε. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία. Αυτή ήταν η επιλογή του. Ο Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να βομβαρδίσει το Ιράν. Αυτή ήταν η επιλογή του. Και αυτό που συμβαίνει συνήθως είναι ότι οι άνθρωποι ξεκινούν έναν πόλεμο νομίζοντας ότι θα τελειώσει σχετικά γρήγορα. Οταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία, νόμιζε ότι θα τελείωνε σε μία ή δύο εβδομάδες. Οταν ο Τραμπ άρχισε να βομβαρδίζει το Ιράν, νόμιζε ότι θα αποκεφαλίσει την ηγεσία και ότι θα κερδίσει έναν εύκολο πόλεμο. Αυτό που δεν καταλαβαίνουν είναι ότι δεν μπορείς να ελέγξεις έναν πόλεμο αφότου τον αρχίσεις. Από τη στιγμή που θα τον ξεκινήσεις, η άλλη πλευρά, ο εχθρός, αποκτά ψήφο.
– Αυτοί οι ηγέτες άρχισαν πολέμους λαμβάνοντας υπόψη κατά βάσιν τη σκληρή ισχύ, το γεγονός δηλαδή ότι οι στρατοί τους ήταν ισχυρότεροι από εκείνους των αντιπάλων τους. Πώς όμως πρέπει να μετράμε την ισχύ;
– Οταν βλέπετε ένα κράτος, μην υπερεκτιμάτε το μέγεθος του στρατού του ως βασικό συστατικό της δύναμής του. Πρέπει να εξετάσετε μια σειρά παραγόντων προκειμένου να καταλάβετε πόσο ισχυρό μπορεί να είναι. Ενας παράγοντας είναι η οικονομική και τεχνολογική ισχύς του. Πρέπει να είναι σημαντική οικονομική και τεχνολογική δύναμη προκειμένου να είναι σε θέση να διεξάγει έναν πόλεμο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αλλά ούτε αυτό είναι αρκετό. Πρέπει να εξετάσετε, επίσης, την ηγεσία του, την πολιτική δομή του, την κοινωνική συνοχή του και τις συμμαχίες του. Ποιοι είναι οι σύμμαχοί του; Ποιοι θα πολεμήσουν μαζί του; Οι Ηνωμένες Πολιτείες πέρασαν τους τελευταίους 15 μήνες λέγοντας στους συμμάχους τους ότι δεν ενδιαφέρονται για αυτούς, ότι δεν έχουν μεγάλη αξία και ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να τους υπερασπιστούν. Κι έπειτα, όταν επιτέθηκαν στο Ιράν, άρχισαν να παρακαλούν αυτούς τους ίδιους συμμάχους να τους βοηθήσουν να «ανοίξουν» τον Περσικό Κόλπο. Επειδή δεν κατάλαβαν την αξία των συμμαχιών, έφτασαν σε αυτήν την τρομερή κατάσταση σήμερα.
– Πιστεύετε ότι μπορούμε να προβλέψουμε την έκβαση των πολέμων;
– Οχι. Σε γενικές γραμμές, μπορείς να προβλέψεις μόνον ένα πράγμα σε σχέση με τους πολέμους: ότι θα διαρκέσουν περισσότερο από όσο νόμιζες και ότι θα εξελιχθούν κατά τρόπο πολύ διαφορετικό από ό,τι φανταζόσουν όταν ξεκίνησαν. Αυτό όντως μπορείς να το προβλέψεις στις περισσότερες περιπτώσεις. Το μέγεθος των στρατών όταν αρχίζει ένας πόλεμος είναι συνήθως άσχετο με την τελική έκβασή του. Ενίοτε έχει σημασία, αλλά συνήθως αυτό που συμβαίνει είναι ότι αυτοί οι στρατοί πρέπει να ανανεώνονται συνεχώς και να αλλάζουν. Εάν κοιτάξετε τον ρωσικό και τον ουκρανικό στρατό, είναι εντελώς διαφορετικοί τώρα από ό,τι ήταν το 2022. Μη δίνετε τόση σημασία, λοιπόν, στο μέγεθος των στρατών όταν αρχίζει ένας πόλεμος. Και όταν θελήσετε να αξιολογήσετε την πορεία του, μην ασχοληθείτε με τους στρατούς στο πεδίο της μάχης. Ρίξτε μια ματιά στο πώς προσαρμόζεται η ηγεσία της κάθε εμπλεκόμενης στον πόλεμο χώρας, στο πώς προσαρμόζεται η παραγωγή της, στο πώς προσαρμόζεται η στρατιωτική δομή της. Αυτό θα σας δώσει μια πολύ καλύτερη εικόνα για το πώς εξελίσσεται ο πόλεμος από ό,τι οι μάχες.
– Ποια είναι η άποψή σας; Εχουμε εισέλθει σε μια περίοδο περισσότερο συχνών και πιο έντονων πολέμων;
– Νομίζω ότι αυτό είναι αρκετά πιθανό. Είμαστε σε μια περίοδο που η αμερικανική κυριαρχία φαίνεται να υποχωρεί. Δεν ξέρω αν αυτό βγάζει νόημα, αλλά η κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι πλέον τόσο κυρίαρχη. Ετσι, με τις ΗΠΑ να μην είναι πλέον τόσο ισχυρές, νομίζω ότι αντιμετωπίζουμε μια κατάσταση στο πλαίσιο της οποίας τα κράτη μπορεί να πάνε σε πόλεμο επειδή δεν ανησυχούν πια τόσο για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
