Στα τέλη του 2022 ένας άνδρας με μούσια «αναδύθηκε» μέσα από την μπανιέρα του να τρίβει την πλάτη του, ανάμεσα στα χαλάσματα, λίγο έξω από την πόλη Μπούτσα της Ουκρανίας. Λίγους μήνες νωρίτερα, ρωσικά στρατεύματα είχαν ισοπεδώσει την ουκρανική πόλη, που μέτρησε περισσότερους από 300 νεκρούς.
Σχετικά Αρθρα
Ο άνδρας στην μπανιέρα ήταν το νεότερο έργο του Banksy, του διασημότερου street artist στον πλανήτη – ή ορθότερα του «διασημότερου ανώνυμου ανθρώπου στον πλανήτη». Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο δεύτερος ισχυρισμός φαίνεται να εξαλείφεται, μιας και το ρεπορτάζ του Reuters «In Search for Banksy», των Σάιμον Γκάρντνερ, Τζέιμς Πίρσον και Μπλέικ Μόρισον, απόσταγμα μια τετραετούς έρευνας, ένωσε εμπεριστατωμένα τις τελείες που οδήγησαν στην ταυτότητα του Banksy.
Ο δρόμος για αυτή την αποκάλυψη, όπως θα άρμοζε σε μια τέτοια, μυστικοπαθή προσωπικότητα, είχε από μόνη της τις ταυτοτικές της αναδιπλώσεις. Οχι, ο Banksy δεν ήταν τελικά ο Ρόμπερτ Ντελ Νάγια των Massive Attack (είναι απλώς φίλοι), αλλά ο εκ του Μπρίστολ ορμώμενος Ρόμπιν Γκάνινγκχαμ, που όμως στο μεταξύ άλλαξε το όνομά του σε ένα από τα πιο κοινά ονόματα της Βρετανίας, το Ντέιβιντ Τζόουνς (όπως λεγόταν δηλαδή και ένας ακόμα μάστερ των πολλαπλών ταυτοτήτων, ο Ντέιβιντ Μπόουι).
Ψάχνοντας τα «συντρίμμια» του Banksy στην Ουκρανία
Οταν ο ρεπόρτερ Σάιμον Γκάρντνερ είδε από κοντά τον «άντρα στην μπανιέρα», βίωσε «μια πολύ έντονη αντίθεση», όπως λέει στην «Κ». Δεν είχε περάσει πολύς καιρός από όταν κάλυπτε δημοσιογραφικά τη σφαγή της Μπούτσα, οπότε και οι συνήθεις εικόνες που έβλεπε εκεί ήταν «πτώματα σκορπισμένα στο έδαφος, μερικά με σημάδια βασανιστηρίων και άλλα πυροβολημένα εξ επαφής. Τα σκυλιά είχαν αρχίσει να τρώνε μερικά από τα πτώματα, επειδή είχαν μείνει πολύ καιρό εκεί όπου είχαν πέσει. Οταν επέστρεψα, υπήρχαν ακόμα πολλά εκρηκτικά διάσπαρτα στην περιοχή – ρουκέτες και βόμβες που δεν είχαν εκραγεί», θυμάται.
«Ετσι, το να δω μια τοιχογραφία του Banksy να έχει ζωγραφιστεί λίγους μήνες αργότερα, σε απόσταση λιγότερο από 8 χιλιόμετρα από εκεί, ήταν για εμένα μια απίστευτα σουρεαλιστική εμπειρία. Ταξίδευα τακτικά προς και από την Ουκρανία, και έτσι ένιωσα ότι έπρεπε να πάω να τη δω», συνεχίζει. Ηταν η στιγμή που το ερώτημα χτύπησε σαν καμπανάκι στον δημοσιογράφο περισσότερο από ποτέ: Ποιος ήταν τέλος πάντων ο Banksy; Και πώς είχε καταφέρει να φτάσει σε μια χώρα σε πόλεμο για να κάνει τέχνη;
Ηταν τότε λοιπόν που η έρευνα γύρω από την ταυτότητα του καλλιτέχνη μπήκε πρώτη φορά μπρος. Βρέθηκε ξανά στην Ουκρανία με τον συνεργάτη του Ράιαν Εβανς, με τον οποίο είχαν δουλέψει μαζί και στο πολεμικό ρεπορτάζ. Αλλά στην εμπόλεμη ζώνη, τίποτα δεν είναι εξασφαλισμένο: «Επρεπε να αφήσουμε αυτό το θέμα για λίγο στην άκρη, μιας και ήμασταν απασχολημένοι με τους πολέμους σε Ουκρανία και Γάζα. Ηταν τραγικό, αλλά στην πορεία ο Ράιαν σκοτώθηκε σε ρωσική πυραυλική επίθεση», εξηγεί ο Σάιμον Γκάρντνερ.
View this post on Instagram
Του πήρε αρκετό χρόνο για να επιστρέψει στην Ουκρανία για την εν λόγω έρευνα, με τη νέα πλέον ομάδα του. Αρχισε να δείχνει φωτογραφίες σε Ουκρανούς και με λίγη βοήθεια από το Google Translate να ξετυλίγει τον μίτο μιας ιστορίας που μετακινήθηκε αρκετά στον χώρο και τον χρόνο: αρχεία σύλληψης στο Μανχάταν, παλαιότερα δημοσιεύματα, φίλοι και συνεργάτες που πέρασαν από τη ζωή του Banksy τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, χειροπιαστά στοιχεία και συμπεράσματα παντρεύτηκαν για να οδηγήσουν στην απάντηση της μεγάλης ερώτησης.
Είναι πολύ περισσότερα αυτά τα οποία θεωρεί πως έμαθε ο Γκάρντνερ με το ρεπορτάζ από, απλώς, ένα όνομα. Ο ίδιος το βλέπει περισσότερο σαν μια σπουδή πάνω στην προσωπικότητά του: «Μάθαμε για τις επιρροές, τις μεθόδους, τα κίνητρά του και τη χρήση ψευδωνύμων. Για το πώς κρύβεται σε κοινή θέα. Για τις πολλές φιλανθρωπικές του δραστηριότητες. Το ρεπορτάζ μας αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη περιγραφή της μεταβαλλόμενης ταυτότητας του Banksy, αλλά δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό: αποτελεί επίσης μια εις βάθος διερεύνηση του ρόλου που διαδραματίζει η ταυτότητα στην τέχνη του, στο επιχειρηματικό του μοντέλο και στα πολιτικά του μηνύματα».
Banksy με όνομα ή χωρίς;
Χρειαζόταν ωστόσο να μάθουμε ποιος είναι ο Banksy; Είναι ένα ερώτημα που δικαίως πολλοί έθεσαν διαβάζοντας το ρεπορτάζ του Reuters, το οποίο επιχείρησε κάτι που εκ πρώτης όψεως σίγουρα μοιάζει με παραβίαση… Ακόμα και με προσπάθεια ανατροπής της ίδιας της ταυτότητας ενός καλλιτέχνη, που, τελικά, από πεποίθηση έχει επιλέξει να παραμείνει ανώνυμος.
Δεν είναι κάτι που ο Γκάρντνερ δεν έλαβε υπόψη του: «Eχουμε παραλείψει να δημοσιοποιήσουμε πολλές πληροφορίες, ακριβώς για να σεβαστούμε την ιδιωτική ζωή του καλλιτέχνη και της οικογένειάς του και για να ελαχιστοποιήσουμε τις πιθανότητες να τους εντοπίσουν με βάση το ρεπορτάζ μας. Θα μπορούσε να βγει έξω σήμερα να ζωγραφίσει, όπως έκανε μέχρι τώρα, και κανείς δεν θα μπορούσε να τον βρει με βάση την ιστορία μας».
Τα στοιχεία είναι πράγματι προσεκτικά γραμμένα ώστε να μην προδίδουν πολύ προσωπικά πράγματα για τον καλλιτέχνη, και κάνοντας σχετικά δύσκολο σε κάποιον να τον βρει ανάμεσα στους 6.000 περίπου Ντέιβιντ Τζόουνς που υπάρχουν στη Μεγάλη Βρετανία (και δεν γνωρίζουμε κιόλας αν συνεχίζει να κρατάει αυτό το όνομα). Η προσπάθεια εντοπισμού, βέβαια, ενδέχεται πάντα να προκαλέσει γέλιο, όπως συνέβη με κάποια δημοσιεύματα τα οποία, στον απόηχο του ρεπορτάζ του Reuters, έσπευσαν να δείξουν τη φωτογραφία ενός άντρα που υποστήριζαν πως ήταν ο Banksy. Βέβαια, δεν ήταν τελικά κανένας Ρόμπιν Γκάνινγκαμ ή Ντέιβιντ Τζόουνς, αλλά… ένας Λονδρέζος συντηρητής κτιρίων, ο ελληνικής καταγωγής Γιώργος Γεωργίου.
Επιβεβαιώνει και ο ίδιος ο Σάιμον Γκάρντνερ πως το ρεπορτάζ του «έχει λάβει μεικτές κριτικές»: «Η ανταπόκριση από όσους έχουν διαβάσει το άρθρο του Reuters και μπορούν να διαπιστώσουν τη φροντίδα και την προσπάθεια που καταβάλαμε όσον αφορά τον Banksy και την οικογένειά του ήταν εξαιρετικά θετική. Και υπάρχουν και αυτοί που έχουν διαβάσει απλώς μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι ολόκληρο το άρθρο. Κάποιοι από τους δεύτερους έχουν στείλει μέιλ με υποτιμητικό περιεχόμενο».
Ο ρεπόρτερ του Reuters θεωρεί πως η λειτουργία της ιστορίας του είναι τελικά ένας εμπλουτισμός της μελέτης γύρω από τον Banksy. Δεν πιστεύει πως με οποιονδήποτε τρόπο θα επηρεάσει τον τρόπο που ο καλλιτέχνης δουλεύει, ίσως μόνο να αυξηθεί η αξία των έργων του, όπως και προβλέπουν κάποιοι ειδήμονες. Ελπίζει πάντως να δει σύντομα κάπου μια νέα δουλειά από τον Banksy. Και θα ήθελε πολύ τη γνώμη του για το ρεπορτάζ του. Αλλά για την ώρα, τηρεί σιγήν ιχθύος. Ισως απαντήσει με κάποιο έργο.
