Κάθε γονιός θα πει «”το δικό μου παιδί; Ποτέ”. Το ίδιο λέγαμε κι εμείς. Αλλά το κακό μπήκε στο σπίτι μας», λέει ο Γιώργος Νικολάου από το σπίτι του στο Τσέσχαντ του Χαρτφορντσάιρ. Δίπλα του στον καναπέ, λιγομίλητη, κάθεται η σύζυγός του Αρετή. «Συνήθως δεν μιλάω γιατί κάθε φορά κλαίω. Αλλά θεωρώ σημαντικό το να μοιραστώ την ιστορία μας και να προειδοποιήσω άλλους γονείς που δεν είναι υποψιασμένοι, που δεν μπορούν να φανταστούν τι συμβαίνει μέσα στο κινητό ή το ipad», προειδοποιεί.
Η τραγική ιστορία του παιδιού τους είναι μια υπόθεση που φωτίζει με τον πιο σκληρό τρόπο τους αόρατους κινδύνους του Διαδικτύου. Ο 15χρονος Χριστόφορος Νικολάου βρέθηκε αναίσθητος στο σπίτι της οικογένειας τον Μάρτιο του 2022. Επεσε θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού που τον οδήγησε σε μια σειρά από online προκλήσεις στις οποίες ενέδωσε. «Τον δολοφόνησαν», λέει ο πατέρας του ανακαλώντας το τραγικό περιστατικό. «Μόνο στη γειτονιά μας μετράμε εννέα ακόμη παιδιά θύματα διαδικτυακών προκλήσεων» λέει ο Γ. Νικολάου.
Το ζευγάρι έχει μόλις επιστρέψει από το Λος Αντζελες, όπου μετέβησαν μαζί με άλλους γονείς από τη Μεγάλη Βρετανία για να στηρίξουν την Κέιλι, η οποία υπέστη σοβαρή ψυχική βλάβη λόγω εθισμού στα κοινωνικά δίκτυα από νεαρή ηλικία, στον αγώνα της εναντίον της Meta. H γυναίκα η οποία ξεκίνησε να χρησιμοποιεί τις πλατφόρμες σε ηλικία μόλις έξι ετών, κατάφερε να κερδίσει μια πρωτοφανή αποζημίωση ύψους 3 εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς το δικαστήριο αναγνώρισε ότι οι πλατφόρμες σχεδιάστηκαν σκόπιμα με εθιστικό τρόπο που έβλαψε την ψυχική της υγεία.
«Ταξιδέψαμε με εκατοντάδες άλλες οικογένειες για να διαδηλώσουμε και να ασκήσουμε πίεση σε αυτούς τους εκατομμυριούχους που στοχεύουν τα παιδιά μας, για το κέρδος. Να καταδικαστούν. Να μπουν όρια, κανόνες. Να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Πρόκειται για ανήλικα παιδιά».
«Ο Χριστόφορος ήταν ένα πολύ καλοσυνάτο και έξυπνο παιδί», περιγράφει με τρυφερότητα τον γιο του. «Εβαζε πάντα τους άλλους πριν από τον εαυτό του. Ηταν καλός μαθητής, με ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά. Βοηθούσε τους συμμαθητές του. Δεν είχαμε ποτέ προβλήματα μαζί του. Μας έλεγε τα πάντα», συμπληρώνει η μητέρα του η Αρετή. «Και η σχέση του με τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ήταν μετρημένη».
Οι πρώτες αλλαγές άρχισαν να γίνονται αντιληπτές όταν ο Χριστόφορος έκλεισε τα 15 του χρόνια, τον Δεκέμβριο του 2021. «Αρχισε να αλλάζει σιγά σιγά ο χαρακτήρας του», θυμάται η Αρετή. «Αλλά νομίζαμε ότι είναι η εφηβεία. Ενα παιδί που μεγαλώνει, που έχει άγχος για το σχολείο, για τις εξετάσεις». «Ηταν ακόμα ευγενικός, αλλά κάτι είχε αλλάξει στον τρόπο που περπατούσε, που μιλούσε, που αντιδρούσε», σημειώνει και ο πατέρας του.
Μέσα από την πλατφόρμα Discord, άτομα που προσποιούνταν συνομηλίκους του είχαν καταφέρει να τον προσεγγίσουν και να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του. «Του παρουσιάστηκαν ως παιδιά 12, 13 και 14 ετών», εξηγεί ο Γιώργος Νικολάου. «Και ένα τέταρτο άτομο, που έλεγε ότι είναι 25 ετών και τον λένε Τομ».
Αυτό που δεν γνώριζαν τότε ήταν ότι ο γιος τους είχε ήδη στοχοποιηθεί από μια ομάδα διαδικτυακών αρπακτικών. Μέσα από την πλατφόρμα Discord, άτομα που προσποιούνταν συνομηλίκους του είχαν καταφέρει να τον προσεγγίσουν και να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του.
«Του παρουσιάστηκαν ως παιδιά 12, 13 και 14 ετών», εξηγεί ο Γιώργος Νικολάου. «Και ένα τέταρτο άτομο, που έλεγε ότι είναι 25 ετών και τον λένε Τομ». Οι συνομιλίες αυτές, όπως διαπιστώθηκε αργότερα, είχαν έναν κοινό παρονομαστή: τη συναισθηματική χειραγώγηση. «Του έλεγαν ότι ένιωθαν άσχημα, ότι ήθελαν να αυτοκτονήσουν», λέει ο πατέρας. «Του έστελναν ακόμα και φωτογραφίες με μαχαίρια και τον ρωτούσαν ποιο να χρησιμοποιήσουν». Ο Χριστόφορος προσπαθούσε να τους αποτρέψει. «Τους απαντούσε “μην τολμήσετε να το κάνετε αυτό, είναι ενάντια στο θέλημα του Θεού”». Την ίδια στιγμή, το άτομο που παρουσιαζόταν ως ενήλικας προσπαθούσε να χτίσει έναν διαφορετικό δεσμό. «Του έλεγε “είμαι εδώ να σε βοηθήσω, να σε προστατεύσω”. Ηταν πολύ έξυπνος ο τρόπος που τον χειραγωγούσαν, τον πίεζαν ψυχολογικά χωρίς να το συνηδητοποιεί».
Ο Χριστόφορος πρωτόπεσε στην παγίδα όταν εμφανίστηκε ένα διαδικτυακό «παιχνίδι» που ζητούσε προσωπικά στοιχεία. «Κατέβασε ένα παιχνίδι που εμφανίστηκε σαν διαφήμιση», εξηγεί ο πατέρας του. «Και του ζήτησαν να συμπληρώσει στοιχεία. Ηρθε και μου είπε “μπαμπά, πού είναι τα διαβατήρια;” Και εγώ του τα έδωσα. Δεν είχα κανέναν λόγο να τον αμφισβητήσω, νόμισα πως θα κατέβαζε ένα παιχνίδι». Λίγο αργότερα ξεκίνησαν οι απειλές. «”Τώρα που έχουμε όλα τα στοιχεία σας, και ξέρουμε πού μένετε, θα κάνεις ό,τι σου λέμε, αλλιώς θα σκοτώσουμε την οικογένειά σου”. Αυτό του έγραψαν», λέει ο πατέρας. Από εκεί και πέρα, ο Χριστόφορος βρέθηκε εγκλωβισμένος σε μια σειρά «δοκιμασιών» διάρκειας 50 ημερών.
«”Τώρα που έχουμε όλα τα στοιχεία σας και ξέρουμε πού μένετε θα κάνεις ό,τι σου λέμε, αλλιώς θα σκοτώσουμε την οικογένειά σου”. Αυτό του έγραψαν», λέει ο πατέρας. Από εκεί και πέρα, ο Χριστόφορος βρέθηκε εγκλωβισμένος σε μια σειρά «δοκιμασιών» διάρκειας 50 ημερών.
Οι πρώτες ήταν φαινομενικά αθώες. «Του έλεγαν να φάει ένα κουτί δημητριακά σε 2,5 λεπτά», περιγράφει ο πατέρας του. «Τον ρωτούσα γιατί τρώει τόσο γρήγορα και μου απαντούσε “πρέπει”». Σταδιακά, όμως, οι απαιτήσεις έγιναν πιο ακραίες. «Τον ανάγκασαν να βλέπει ταινίες τρόμου, να μην κοιμάται, να κρατάει το κινητό του ανοιχτό 24 ώρες το 24ωρο».
Η μητέρα του, η Αρετή, ανακαλεί ένα περιστατικό. «Πήγα στο δωμάτιο του στις 11:30 το βράδυ και τον είδα να βλέπει ταινία τρόμου. Δεν βλέπαμε τέτοια στο σπίτι. Του είπα “αγάπη μου, τι κάνεις;” και μου απάντησε “μαμά, πρέπει”». Καθώς περνούσαν οι ημέρες, η συμπεριφορά του άλλαζε όλο και περισσότερο. «Εκλεινε πόρτες, ήταν νευρικός. Τον ρωτούσα “τι έχεις;” και μου έλεγε “τίποτα”. Τον είχαν κάνει να πιστεύει ότι τον παρακολουθούν συνεχώς», εξηγεί ο πατέρας. «Οτι είναι έξω από το σπίτι και θα μπουν να μας σκοτώσουν αν δεν υπακούσει. Του είχαν ζητήσει ακόμη και να απενεργοποιήσει τα συστήματα ασφαλείας του σπιτιού», λέει συγκλονισμένος ακόμη και σήμερα.
Η τελευταία ημέρα ήρθε χωρίς καμία προειδοποίηση. «Στις 8:21 το βράδυ είχε στείλει την εργασία του στο σχολείο», περιγράφει τις ύστατες ώρες ο Γιώργος Νικολάου. «Στις 9:25 μ.μ. κατέβηκε κάτω και μου είπε “μπαμπά, μπορώ να πάω να παίξω στο δωμάτιο μου;”». Αυτά ήταν τα τελευταία του λόγια. Στις 10:00 είχε φύγει από τη ζωή». Μετά την τραγωδία, οι γονείς του προσπάθησαν να καταλάβουν τι είχε συμβεί. «Βρήκαμε εντέλει τα πάντα στο ιστορικό του υπολογιστή. Οι συνομιλίες αποκάλυψαν ότι οι τέσσερις “χρήστες” ανήκαν στην ίδια ομάδα. Ηταν κάτω από την ίδια IP. Δεν ήταν τυχαίο. Παρ’ όλα αυτά δεν καταφέραμε ποτέ να βρούμε ποιοι ήταν πίσω από αυτό, παρά τις προσπάθειες των αρχών. Ενας λόγος είναι ότι οι εταιρείες πίσω από τα social media αρνούνται στις περισσότερες περιπτώσεις να μοιραστούν τα αρχεία τους και να εκτεθούν».
«Κλείσαμε τις δουλειές μας την επόμενη μέρα», λέει ο πατέρας. «Δεν μας ενδιέφερε τίποτα άλλο». Σε μια προσπάθεια να δώσουν νόημα στην απώλειά τους, ίδρυσαν στη μνήμη του Χριστόφορου, το Christoforos Charity Foundation (CCF), με στόχο να ευαισθητοποιήσουν και να προστατεύσουν άλλα παιδιά. Σήμερα με την οργάνωση ταξιδεύουν σε σχολεία, σε συνέδρια, σε διαδηλώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, για να ενημερώσουν παιδιά και γονείς για τους κινδύνους. Παράλληλα έχουν ενωθεί με άλλες οικογένειες θυμάτων σε έναν νομικό αγώνα για να ψηφιστεί νόμος για την απαγόρευση των social media για τους ανηλίκους κάτω των 16 στη Μεγάλη Βρετανία. «Είχαμε ήδη μια νίκη στη Βουλή των Λόρδων, και στις 15 Απριλίου θα εισηγηθούμε στη Βουλή των Κοινοτήτων όπου οι βουλευτές, ελπίζουμε, θα αποφασίσουν θετικά».
«Προσπαθήστε να μιλήσετε με τα παιδιά σας, να βρείτε έναν τρόπο να μπείτε στον κόσμο τους», προτρέπει η Αρετή. «Ξέρω ότι είναι δύσκολο. Είναι έφηβοι, αλλά πρέπει να προσπαθήσουμε». Θεωρεί την καταδίκη της Μeta στο Λος Αντζελες καταλυτική για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα κοινωνικά δίκτυα στη διαμόρφωση της ψυχικής υγείας των νέων.
«Οι εταιρείες έχουν σχεδιάσει τους αλγόριθμους έτσι ώστε να προκαλούν εθισμό» λέει ο Γιώργος Νικολάου. «Τα social media λειτουργούν ως μια ατελείωτη ροή εξιδανικευμένων ζωών, όπου οι χρήστες αναζητούν κοινωνική επιβεβαίωση. Το ένα βίντεο διαδέχεται το άλλο πριν προλάβεις να σκεφτείς να σταματήσεις. Κρατούν τον χρήστη ενεργό και του προτείνουν συνεχώς σχετικό περιεχόμενο. Στα video games μπορεί να μπει ο καθένας να επικοινωνήσει με το παιδί σου. Νομίζεις πως το παιδί σου είναι μόνο του στο δωμάτιο και στην πραγματικότητα μαζί του είναι εκατοντάδες, χιλιάδες άλλοι, από όλες τις γωνιές του πλανήτη, κάθε καρυδιάς καρύδι. Γιατί να μην είναι ανάμεσα τους και ένας δολοφόνος;»
