Η ανθεκτικότητα της δομής του καθεστώτος, παρά τις απώλειες σε ηγετικά στελέχη πρώτης γραμμής, οπλίζει με αυτοπεποίθηση την Τεχεράνη, δυσχεραίνοντας το έργο του Τραμπ στο Ιράν. Είναι το συμπέρασμα που παραθέτει στην «Κ» ο Γιαζίντ Σάγιγκ, ανώτερος συνεργάτης του Malcolm H. Kerr Carnegie Middle East Center στη Βηρυτό. Με τον πόλεμο να πλησιάζει το χρονικό όριο των τεσσάρων εβδομάδων που είχε θέσει ο Αμερικανός πρόεδρος, υιοθετεί την άποψη ότι οι ΗΠΑ υποτίμησαν τις δυνατότητες του Ιράν, λέγοντας ότι παρασύρθηκαν από την επιτυχία τους στη Βενεζουέλα, αλλά και από τις εκτιμήσεις του Ισραήλ για τον βαθμό αποδυνάμωσης του ιρανικού καθεστώτος.
Ο Σάγιγκ, πρώην διαπραγματευτής της παλαιστινιακής αντιπροσωπείας σε ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ισραήλ, ο οποίος κατείχε θέσεις διδασκαλίας και έρευνας για θέματα της Μέσης Ανατολής στα πανεπιστήμια του Κέμπριτζ και της Οξφόρδης, βρέθηκε στην Αθήνα και συμμετείχε σε κλειστή συζήτηση του ΕΛΙΑΜΕΠ.
– Πώς αξιολογείτε τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Τεχεράνης όπως αυτές εκδηλώνονται σε αυτόν τον πόλεμο; Περιμένατε πιο ισχυρό ή πιο αδύναμο το Ιράν;
– Η ταχεία καταστροφή της ιρανικής αεράμυνας ήταν προβλέψιμη, δεδομένης της σαφώς ανώτερης τεχνολογικής ισχύος των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αλλά, ταυτόχρονα, η ικανότητα του Ιράν να συνεχίζει να αντεπιτίθεται με βαλλιστικούς πυραύλους και drones αποδεικνύεται επίσης σημαντική. Στην πραγματικότητα, το Ιράν δεν χρειάζεται να μπορεί να εκτοξεύει 1.000 πυραύλους την ημέρα.
Το τέλος αργεί – Η σύγκρουση θα συνεχιστεί για πολύ περισσότερο από ό,τι φαίνεται να περίμεναν οι ΗΠΑ. Οι Ιρανοί αισθάνονται τώρα αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να επιβάλουν όρους ως αντάλλαγμα για τον τερματισμό του πολέμου.
Και μόνο ένας πύραυλος σε επιλεγμένους στόχους μπορεί να διατηρεί την πίεση στις ΗΠΑ και στους συμμάχους τους. Ενα άλλο ενδιαφέρον σημείο είναι ότι, παρά τις απώλειες, δεν έχουν φανεί ρωγμές στη δομή του ιρανικού καθεστώτος και των υπηρεσιών ασφαλείας του.
– Ποιο θεωρείτε ότι είναι το επικρατέστερο ενδεχόμενο για την έκβαση αυτού του πολέμου;
– Νομίζω ότι αυτή η σύγκρουση θα συνεχιστεί για πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι φαίνεται να περίμεναν οι ΗΠΑ. Οι Ιρανοί αισθάνονται τώρα αυτοπεποίθηση ότι μπορούν να επιβάλουν όρους ως αντάλλαγμα για τον τερματισμό του πολέμου. Υποψιάζομαι ότι ο Τραμπ θέλει να τερματίσει γρήγορα τον πόλεμο, όμως κάθε μέρα που περνάει, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να το πετύχει.
– Ορισμένοι αναλυτές και αξιωματούχοι, ακόμη και στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αμφισβητούν την άποψη ότι το Ιράν αποτελούσε απειλή για τη διεθνή ασφάλεια.
– Από τη μία πλευρά, η ρητορική γύρω από τον βαθμό της ιρανικής απειλής ήταν κατά τη γνώμη μου πάντα υπερβολική από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Από την άλλη, το ιρανικό καθεστώς έδειξε πράγματι ότι διατηρούσε την ικανότητα να αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Αναζητώντας ένα αντίστοιχο μέσον αποτροπής, τροφοδότησε τη δυσπιστία και τις απειλές εις βάρος του. Πάντως, σε ό,τι αφορά τον Νετανιάχου, εδώ και 40 χρόνια τον ακούμε να υποστηρίζει ότι το Ιράν απέχει μόλις λίγες εβδομάδες από την απόκτηση πυρηνικής βόμβας. Η αλήθεια είναι ότι το Ιράν απέχει τουλάχιστον δύο χρόνια από την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Δεν διαθέτει αρκετό εμπλουτισμένο ουράνιο και έχει αποδεχθεί τους όρους της συμφωνίας του 2015. Νομίζω ότι παίζεται αρκετό θέατρο εδώ και από τις δύο πλευρές.
– Κατά μία άποψη, το καθεστώς της Τεχεράνης πλήρωσε στην πραγματικότητα –για πρώτη φορά– το τίμημα της διαχρονικής επιλογής του να απειλεί με εξόντωση το Ισραήλ. Μήπως τελικά ήταν αναπόφευκτη κάποια στιγμή η σύγκρουση;
– Αυτό είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα, δύσκολο να απαντηθεί. Θα επανέλθω στην παράμετρο του πυρηνικού προγράμματος, υπό την έννοια ότι δεν ήταν εσωτερική απαίτηση στα πρώτα χρόνια της Ισλαμικής Δημοκρατίας στο Ιράν. Το καθεστώς κατέστησε το θέμα κεντρικό στοιχείο της ιρανικής πολιτικής και αυτό κατά τη γνώμη μου ήταν ένα σοβαρό λάθος. Παράλληλα, στο εσωτερικό του Ισραήλ υπήρχαν και διαφορετικές απόψεις για το κατά πόσον το Ιράν συνιστά υπαρξιακή απειλή για το Ισραήλ.
Το λάθος του Τραμπ – Νομίζω ότι η επιχειρησιακή επιτυχία του (Τραμπ) στη Βενεζουέλα τον επηρέασε λανθασμένα στην περίπτωση του Ιράν, όπως και η εκτίμηση του Ισραήλ ότι το ιρανικό καθεστώς βρισκόταν υπό κατάρρευση.
Η σημερινή σύγκρουση είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα αφενός της αυταρχικής και στρατιωτικοποιημένης πολιτικής του ιρανικού καθεστώτος, αφετέρου της δεξιάς πολιτικής του Ισραήλ, που αναζητεί έναν εξωτερικό εχθρό, ο οποίος θα ριζοσπαστικοποιεί τον πληθυσμό του και θα προσφέρει τη βάση για τις πολιτικές της στρατιωτικοποίησης και της άρνησης ίδρυσης παλαιστινιακού κράτους.
– Πάντως, από την οπτική του Ισραήλ, μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, όποιος και να βρισκόταν στη θέση του Νετανιάχου δεν θα είχε άλλη επιλογή από το να χτυπήσει το Ιράν και το δίκτυο των πληρεξουσίων του. Ασχέτως του γεγονότος ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός ωφελείται και ο ίδιος πολιτικά στον βαθμό που πετυχαίνει νίκες εις βάρος των αντιπάλων του Ισραήλ. Τι λέτε γι’ αυτό;
– Καταλαβαίνω το επιχείρημα. Ομως πάντα υπάρχει άλλη επιλογή. Επειτα, μετά τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023, το Ιράν επέδειξε αυτοσυγκράτηση και φανέρωσε την επιθυμία του να αποφύγει την εμπλοκή σε μία μεγάλη σύγκρουση. Το ιρανικό καθεστώς βρέθηκε σε δύσκολη θέση και έχει δείξει ότι δεν ήταν ευχαριστημένο με την ενέργεια της Χαμάς – φαίνεται πως δεν γνώριζε και δεν υποστήριξε ενεργά την οργάνωση σε εκείνη την επίθεση (σ.σ. θα πρέπει να σημειωθεί ότι, μετά την 7η Οκτωβρίου, το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν είχε χαρακτηρίσει την επίθεση «καμπή στην ιστορία του νόμιμου αγώνα του παλαιστινιακού έθνους ενάντια στο σιωνιστικό καθεστώς», προειδοποιώντας ότι θα απαντούσε «σθεναρά σε οποιαδήποτε ισραηλινή επίθεση στην ιρανική επικράτεια», αν και διευκρίνιζε ότι δεν επιθυμούσε έναν πόλεμο στην περιοχή). Σε κάθε περίπτωση, δεν έχουμε μπροστά μας μια φυσιολογική κατάσταση, δηλαδή ένα ειρηνικό Ισραήλ που αντιμετωπίζει ένα πολεμοχαρές Ιράν. Και το Ισραήλ κατέχει παράνομα παλαιστινιακή γη, εμποδίζοντας την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Και οι δύο χώρες είναι εξαιρετικά προβληματικές υπό τα καθεστώτα τους.
– Εσείς πώς «διαβάζετε» τα κίνητρα του Τραμπ σε αυτόν τον πόλεμο;
– Είναι δύσκολο να κατανοήσει κάποιος με ασφάλεια τι ακριβώς σκέφτεται κάθε φορά ο πρόεδρος Τραμπ. Νομίζω ότι η επιχειρησιακή επιτυχία του στη Βενεζουέλα τον επηρέασε λανθασμένα στην περίπτωση του Ιράν, όπως και η εκτίμηση του Ισραήλ ότι το ιρανικό καθεστώς βρισκόταν υπό κατάρρευση.
Οι Αραβες νόμιζαν ότι οι ΗΠΑ τους προστάτευαν
– Πώς θα περιγράφατε τη θέση στην οποία βρίσκονται τα αραβικά κράτη του Κόλπου;
– Το Ιράν θα είναι πάντα δίπλα τους. Οποιο και αν είναι το αποτέλεσμα, θα βιώνουν τις επιπτώσεις, για πολλά χρόνια ακόμη. Δεν έχουν όμως κανέναν έλεγχο για το τι θα συμβεί στην περιοχή, δεν λαμβάνουν τις αποφάσεις. Αν συμμετάσχουν στον πόλεμο ως απάντηση στα ιρανικά χτυπήματα που δέχονται οι ενεργειακές εγκαταστάσεις τους, θα προκαλέσουν περαιτέρω κλιμάκωση από το Ιράν. Η ειρωνεία είναι ότι πόνταραν στις ΗΠΑ για την ασφάλειά τους, όμως οι ΗΠΑ είναι που τα έβαλαν τώρα σε αυτήν τη θέση.
– Ποια είναι η κατάσταση που διαμορφώνεται πλέον στον Λίβανο;
– Είμαι πεπεισμένος ότι το Ισραήλ δεν επιδιώκει απλώς τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ. Επιδιώκει να διαλύσει τη Χεζμπολάχ ως πολιτική οργάνωση και ως κοινωνικό κίνημα. Και μόνον το εγχείρημα του αφοπλισμού σημαίνει φυσική κατοχή μεγάλων τμημάτων του Λιβάνου – κτίριο με κτίριο, γειτονιά με γειτονιά. Ομως δεν θέλει να παρασυρθεί το Ισραήλ σε μεγάλο πόλεμο τέτοιας κλίμακας. Η στρατηγική του είναι να ωθήσει την κυβέρνηση και άλλες κοινότητες του Λιβάνου να αντιμετωπίσουν τη Χεζμπολάχ.
Εδώ υπάρχει ο κίνδυνος του εμφυλίου πολέμου ή της διάσπασης του λιβανέζικου στρατού σε θρησκευτικές γραμμές. Το Ισραήλ όμως έχει κάνει σαφές ότι θα συνεχίσει να αυξάνει το κόστος για τον Λίβανο, όσο τα πράγματα δεν κινούνται προς αυτήν την κατεύθυνση. Από αυτήν την άποψη, η μόνη διέξοδος για τον Λίβανο είναι το σενάριο στο οποίο οι ΗΠΑ θα τερματίσουν τον πόλεμο στο Ιράν και στη συνέχεια θα απαιτήσουν από το Ισραήλ να τερματίσει τις επιχειρήσεις τόσο στο Ιράν όσο και στον Λίβανο, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συμφωνίας με το ιρανικό καθεστώς.
– Και τι να περιμένουμε στη Γάζα;
– Από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, το Ισραήλ έχει επανέλθει σε μεγάλο βαθμό στην προηγούμενη συμπεριφορά του απέναντι στη Γάζα. Την κρατάει αποκλεισμένη, πέρα από ένα ελάχιστο επίπεδο βοήθειας – τρόφιμα, ιατρικές προμήθειες, καύσιμα και ούτω καθ’ εξής. Το σχέδιο Τραμπ δεν εφαρμόστηκε ποτέ πλήρως. Πιο ανησυχητικό, πάντως, είναι αυτό που βλέπουμε στη Δυτική Οχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ από Εβραίους εποίκους. Υποστηριζόμενοι από τον ισραηλινό στρατό και την αστυνομία, έχουν ήδη εκδιώξει 40 παλαιστινιακές κοινότητες από τα χωριά και τα σπίτια τους. Φοβάμαι ότι η Δυτική Οχθη θα καταλήξει σαν τη Γάζα. Και νομίζω ότι θα δούμε το Ισραήλ να ασκεί ξανά πιέσεις στην Ιορδανία και στην Αίγυπτο ώστε να αποδεχθούν στα δικά τους εδάφη την απέλαση ολόκληρου του παλαιστινιακού πληθυσμού από τα κατεχόμενα εδάφη, αν η διεθνής κοινότητα δεν κάνει επιτέλους κάτι ουσιαστικό για να σταματήσει αυτό που συμβαίνει.
