Ο Μαρκ Κάσπερ, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Thermo Fisher Scientific, ηγείται μιας εταιρείας που βρίσκεται στο σταυροδρόμι της επιστήμης, της τεχνολογίας και της υγειονομικής περίθαλψης. Στη συνέντευξη που έδωσε στην «Κ» μοιράζεται τις σκέψεις του για το παρόν και το μέλλον της υγείας, για το πώς η καινοτομία μεταμορφώνει την ανάπτυξη φαρμάκων, για τη διαρκώς αυξανόμενη σημασία της εξατομικευμένης διάγνωσης και για τις ευκαιρίες χωρών όπως η Ελλάδα να διαδραματίσουν μείζονα ρόλο στο οικοσύστημα των βιοεπιστημών.
Η Thermo Fisher Scientific έχει 120.000 εργαζομένους και κύκλο εργασιών που ξεπερνάει τα 42 δισ. δολάρια. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι ρίζες της εταιρείας εντοπίζονται στην Ελλάδα: το συνθετικό «Thermo» στο όνομα της εταιρείας προέρχεται από τη Thermo Electron, που συνιδρύθηκε το 1956 από τους Γιώργο Χατζόπουλο και Πέτρο Νομικό, αμφότεροι γεννημένοι στην Αθήνα. Δεκαετίες αργότερα, η Thermo Electron συγχωνεύτηκε με την Fisher Scientific, δημιουργώντας τη σημερινή Thermo Fisher Scientific.
– Ποιες είναι οι παγκόσμιες τάσεις που επηρεάζουν τη διαμόρφωση των συστημάτων υγείας;
– Η ζήτηση για υπηρεσίες υγείας σε παγκόσμια κλίμακα συνεχώς αυξάνεται, καθώς ο πληθυσμός γηράσκει – ο αριθμός των ατόμων άνω των 65 ετών αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί τα επόμενα 25 χρόνια. Ως εκ τούτου διαπιστώνουμε ένα εντεινόμενο φορτίο νόσων και ουσιώδεις ανεκπλήρωτες ανάγκες στον τομέα της υγείας. Οι εξελίξεις στις βιοεπιστήμες και στην εξατομικευμένη ιατρική διευρύνουν τις θεραπευτικές επιλογές, προσφέροντας ουσιαστική ευκαιρία βελτίωσης της διαγνωστικής και θεραπευτικής πρακτικής. Παράλληλα, οφείλουμε να συμβάλλουμε ώστε οι φαρμακοβιομηχανίες – πελάτες μας να καθιστούν τα φάρμακα προσβάσιμα στους ασθενείς συντομότερα και με χαμηλότερο κόστος.
– Ποιο είναι το «μυστικό συστατικό» για καλύτερα διαγνωστικά εργαλεία και θεραπείες;
– Στην πραγματικότητα, ο καταλύτης είναι η καινοτομία – στην πρόληψη, στη διάγνωση, καθώς και στην ανακάλυψη και ανάπτυξη νέων φαρμάκων και θεραπειών. Τομείς αιχμής, όπως η γονιδιωματική και η πρωτεωμική –επιστήμες που μελετούν τη γενετική μας βάση και τον ρόλο των πρωτεϊνών στη λειτουργία του οργανισμού– μεταμορφώνουν την ικανότητά μας να ταυτοποιούμε νόσους και θεραπείες. Επιπλέον, η τεχνητή νοημοσύνη (AI) μετασχηματίζει την υγειονομική περίθαλψη, επιταχύνοντας τη διάγνωση, εξατομικεύοντας τη θεραπεία και καθιστώντας τις διαδικασίες πιο αποδοτικές.
– Μιλώντας για τεχνητή νοημοσύνη, πώς αλλάζει τον χώρο της υγείας;
– Οι ασθενείς επωφελούνται από την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών, οι επαγγελματίες υγείας λαμβάνουν υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων χάρη σε ισχυρούς αλγορίθμους και τα συστήματα υγείας δύνανται να παρέχουν φροντίδα σε ευρύτερη κλίμακα. Οπως με κάθε εφαρμογή AI, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η χρήση της γίνεται υπεύθυνα. Εχουμε την ηθική υποχρέωση να διασφαλίσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη ενισχύει τη φροντίδα του ανθρώπου και ότι τα οφέλη της διανέμονται ισότιμα σε όλο τον πληθυσμό.
Διαφαίνεται πραγματική πρόθεση προόδου όσον αφορά τις υποδομές δεδομένων και έρευνας. Η χώρα διαθέτει τα θεμελιώδη εφόδια: ισχυρή κλινική και επιστημονική κοινότητα, ψηφιακό όραμα και δίκτυα βιοτραπεζών – δεδομένων.
– Θα μπορούσε η AI να φέρει επανάσταση στην έρευνα για τον καρκίνο και στη θεραπεία άλλων απειλητικών ασθενειών;
– Αναμφισβήτητα. Η AI εξελίσσεται από απλό εργαλείο σε πραγματικό συνεργάτη στην επιστήμη. Στην έρευνα, βοηθάει τους επιστήμονες να επιλέγουν καλύτερους στόχους φαρμάκων, να σχεδιάζουν μόρια με μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας και να οργανώνουν πιο έξυπνα πειράματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Alpha Fold 3, ένα εξαιρετικά ισχυρό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης, που προβλέπει δομές και αλληλεπιδράσεις πρωτεϊνών, επιτρέποντας στους επιστήμονες να διεξάγουν έναν πρωτοφανή αριθμό πειραμάτων in silico – δηλαδή μέσω υπολογιστών αντί σε παραδοσιακό εργαστήριο. Αν συνυπολογίσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο η αυτοματοποίηση μετασχηματίζει τα εργαστήρια, διαφαίνεται η δυνατότητα να μειωθούν οι χρόνοι σχεδιασμού και εκτέλεσης πειραμάτων από αρκετούς μήνες σε λίγες μόνο ημέρες.
– Η ψηφιακή υγεία δεν αποτελεί πλέον μελλοντικό σενάριο· είναι πραγματικότητα. Πού βρισκόμαστε σήμερα;
– Η πρόοδος είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Την τελευταία δεκαετία παρατηρούμε θεαματική αύξηση στη διαθεσιμότητα δεδομένων για την εκπαίδευση μοντέλων, καθώς και πρόοδο στην τεχνολογία των μικροαισθητήρων. Αυτές οι εξελίξεις έδωσαν στους ανθρώπους τη δυνατότητα να έχουν καλύτερο έλεγχο της υγείας τους. Εξετάσεις που οι παππούδες μας έκαναν αποκλειστικά στο νοσοκομείο είναι σήμερα διαθέσιμες σε φορητές συσκευές (wearables) στο χέρι μας: το ηλεκτροκαρδιογράφημα και η μέτρηση γλυκόζης αίματος είναι δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Η διασύνδεση των δεδομένων αυτών με στοιχεία από μεγάλες βιοτράπεζες, πληθυσμιακές μελέτες και ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους, που αξιοποιούνται από τα σύγχρονα συστήματα υγείας, δίνει τη δυνατότητα στις χώρες να ενισχύσουν ουσιαστικά την υγειονομική τους περίθαλψη και, εντέλει, την έκβαση της υγείας των ασθενών. Μάλιστα, πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει σημαντική ευκαιρία να προοδεύσει τόσο στον τομέα της ψηφιακής υγείας όσο και των βιοτραπεζών, ενισχύοντας την ετοιμότητά της να υποστηρίξει τον γηράσκοντα πληθυσμό της χώρας.
– Συναντηθήκατε με τον Ελληνα πρωθυπουργό. Βλέπετε την Ελλάδα να αναδύεται ως κέντρο επενδύσεων στην υγεία;
– Αποχώρησα από τη συνάντηση ιδιαίτερα εντυπωσιασμένος. Στην Ελλάδα διαφαίνεται πραγματική πρόθεση προόδου όσον αφορά τις υποδομές δεδομένων και έρευνας. Η χώρα διαθέτει τα θεμελιώδη εφόδια: ισχυρή κλινική και επιστημονική κοινότητα, ψηφιακό όραμα και δίκτυα βιοτραπεζών – δεδομένων προς περαιτέρω αξιοποίηση. Η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να αναπτύξει μια εθνική στρατηγική για τη λειτουργία βιοτράπεζας με σαφώς καθορισμένα πλαίσια συναίνεσης, ποιότητας και πρόσβασης, να δημιουργήσει ομοσπονδιακά δεδομένα βάσει προτύπων ευθυγραμμισμένων με το Elixir και να εστιάσει σε προγράμματα εκπαίδευσης ταλέντων στην τεχνητή νοημοσύνη για την υγεία. Η Ελλάδα μπορεί να καταστεί πρωτοπόρος στον συγκεκριμένο τομέα.
