«Τέσσερα χρόνια μετά, είναι απλώς εξαντλημένοι». Η Λίνσεϊ Αντάριο μιλά για όσα παρακολούθησε στο πρόσφατο ταξίδι της στην Ουκρανία για να καταγράψει στον φωτογραφικό της φακό τον πόλεμο που μαίνεται. Η βραβευμένη με Πούλιτζερ Αμερικανίδα φωτορεπόρτερ κινείται τα τελευταία χρόνια στην εμπόλεμη ζώνη, φέρνοντας στο φως τη φρίκη της μάχης.
Τη συναντώ διαδικτυακά, στην οθόνη του σπιτιού της στο Λονδίνο, όπου βρίσκεται με την οικογένειά της, μοιράζοντας τον χρόνο της ανάμεσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον και τα μέτωπα στα οποία δρα εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. «Εχω κάνει περισσότερα από δώδεκα ταξίδια μπρος-πίσω στην Ουκρανία τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Οπότε έχω μια ρουτίνα, όπου πηγαινοέρχομαι ανάμεσα σε δύο κόσμους», συμπληρώνει. «Αυτό το ταξίδι, όμως, ήταν δύσκολο γιατί είχε υπερβολικό κρύο και οι Ρώσοι στοχεύουν σκόπιμα τις υποδομές», εξηγεί, τονίζοντας ότι οι επιθέσεις είναι συνεχείς και ότι παραμένει πρόκληση να παρακολουθεί κανείς όσα εξακολουθούν να βιώνουν οι άνθρωποι τόσα χρόνια μετά.
«Αγάπη + πόλεμος»
Τα ταξίδια της στην Ουκρανία αλλά και τη Μέση Ανατολή αποτυπώνονται στο συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ της, «Αγάπη + πόλεμος», που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο σε παραγωγή National Geographic και προβάλλεται στην Ελλάδα στο Disney+. Η ταινία καταγράφει πώς η φωτορεπόρτερ αντιμετωπίζει τους κινδύνους στο πεδίο εν ώρα συγκρούσεων και άλλων απειλών, ενώ παράλληλα ισορροπεί μια καριέρα υψηλού ρίσκου με τη μητρότητα, αναδεικνύοντας την προσπάθειά της να συνταιριάξει το πάθος για την τεκμηρίωση των πολέμων με τη ζωή στο σπίτι. «Αυτή είναι η δουλειά μου. Και έχω συνηθίσει να είμαι εγώ εκείνη που ζητά από τους ανθρώπους να της “ανοιχτούν”», απαντά όταν τη ρωτώ ποιο ήταν το πιο απαιτητικό κομμάτι από τη στιγμή που η κάμερα μπήκε στην καθημερινότητά της. «Ο οπερατέρ δεν παρενέβη, απλά άφησε τα γεγονότα να εξελιχθούν, γεγονός που σεβάστηκα». Η συμμετοχή των παιδιών αποτέλεσε το σημείο που τη δοκίμασε περισσότερο, «γιατί γνωρίζω ότι η δουλειά μου τα επηρεάζει και είναι οδυνηρό να βλέπω το τίμημα που έχουν όσα κάνω στην οικογένειά μου».
«Δεν σταματώ ποτέ»
Η Αντάριο, που αυτό το χρονικό διάστημα παρουσιάζει στο Λουξεμβούργο την έκθεση φωτογραφίας «Women in War» για τις γυναίκες στον πόλεμο, μετρά πάνω από 20 χρόνια παρουσίας στα πιο επικίνδυνα μέτωπα του πλανήτη: από το Αφγανιστάν και το Ιράκ, μέχρι τη Λιβύη, τη Συρία και σήμερα την Ουκρανία. «Είμαι ένας αρκετά αποφασιστικός, εργατικός άνθρωπος. Ετσι ήμουν σε όλη μου την επαγγελματική πορεία. Στην πραγματικότητα, δεν σταματώ ποτέ», λέει, εξηγώντας πόσο απαιτητική είναι η δουλειά της, όχι μόνο στο πεδίο αλλά και στην έρευνα, την προετοιμασία και τον χρόνο μακριά από το σπίτι. «Και νομίζω ότι η δουλειά αυτή έχει ένα βαρύ, πολύπλευρο κόστος. Το απαιτεί γιατί πρώτα απ’ όλα πλέον υπάρχουν πολύ λίγα χρήματα στη δημοσιογραφία και ελάχιστα μέσα που εξακολουθούν να στέλνουν ανθρώπους στον πόλεμο. Είναι σημαντικό να δουλεύεις πολύ σκληρά».
Η φωτορεπόρτερ έχει βιώσει ακραίες καταστάσεις: έχει απαχθεί δύο φορές –μια στο Ιράκ και μια στη Λιβύη–, έχει δεχθεί πυροβολισμούς και έχει εκδιωχθεί βίαια σε αυτοκινητόδρομο. Αυτά τα γεγονότα δεν τη σταμάτησαν. Αντίθετα, συνεχίζει να κυνηγάει εικόνες που «ταξιδεύουν» σε όλο τον κόσμο. Οι φωτογραφίες της δημοσιεύονται επανειλημμένα σε έντυπα όπως οι New York Times, το National Geographic και το περιοδικό TIME, όπου συχνά γίνονται πρωτοσέλιδα.
Το ένστικτο
Η εμπειρία της στην πρώτη γραμμή και η ανάγκη να μη θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια της οικογένειάς της έχουν αλλάξει τον τρόπο που βλέπει τη φωτογραφία πολέμου. «Το ένστικτό μου έχει διαμορφωθεί μέσα από χρόνια εμπειρίας. Ημουν πολύ πιο τολμηρή ή έπαιρνα πολύ περισσότερα ρίσκα από ό,τι τώρα». Οσον αφορά αυτά που αναζητά στο πεδίο, λέει: «Θέλω οι αναγνώστες να αποκτήσουν ένα παράθυρο σε αυτή τη σύγκρουση και να ταυτιστούν με τα πρόσωπα στις φωτογραφίες». Και συμπληρώνει: «Είναι ο μόνος τρόπος να μη διατηρεί ο πόλεμος απόσταση. Ζω στο Λονδίνο και θεωρώ ότι είναι δουλειά μου ως φωτογράφος να τεκμηριώνω κάτι ώστε οι άνθρωποι να το κατανοούν σε ένα οικείο επίπεδο».
Η συζήτησή μας πηγαίνει στη σχέση του κοινού με τις εικόνες πολέμου. «Στην αρχή της καριέρας μου οι δημοσιογράφοι ήταν ουσιαστικά οι μόνοι στο πεδίο. Δεν υπήρχαν τα σόσιαλ μίντια ως “πηγή ειδήσεων”, όπου ο κόσμος πιστεύει ό,τι βλέπει και το αποδέχεται άκριτα. Τώρα πολίτες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης μεταδίδουν άμεσα, ενώ κυκλοφορούν πολλές ψεύτικες εικόνες, οπότε η ευθύνη μας να τεκμηριώνουμε σωστά είναι μεγαλύτερη από ποτέ».
Λίγο πριν την αποχαιρετήσω, μιλά για τη μητρότητα και πόσο αυτή επηρεάζει τις επιλογές της στο πεδίο. «Πρέπει να προσπαθήσω να μείνω ζωντανή. Εχω δύο μικρά παιδιά και πάνω απ’ όλα ευθύνη απέναντί τους. Δεν αποφάσιζα να κάνω παιδιά μέχρι να περάσω όλα αυτά τα τραυματικά γεγονότα», εξηγεί σημειώνοντας ότι δεν φοβόταν τον θάνατο καθώς είναι φυσικό μέρος της ζωής. «Αλλά σίγουρα τώρα, ως γονέας, τον σκέφτομαι».
