Τέσσερα χρόνια έπειτα από τη ρωσική εισβολή του 2022 στην Ουκρανία, η «Κ» συνομίλησε με τον πρώην επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών και ασφαλείας του ΝΑΤΟ, Ντέιβιντ Κάτλερ, για τα νέα ζητήματα ασφαλείας και τον μηχανισμό προπαγάνδας της Μόσχας.
– Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου φάνηκε αισθητά πιο «νηφάλια», όπως επισημάνατε πρόσφατα. Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, είναι η Ευρώπη προετοιμασμένη για μια παρατεταμένη αντιπαράθεση και ποια θεωρείτε τα βασικά διδάγματα;
– Φέτος το Μόναχο φαινόταν «νηφάλιο» επειδή οι ψευδαισθήσεις έχουν ξεθωριάσει. Ο πόλεμος αποτελεί πλέον δομικό στοιχείο του ευρωπαϊκού περιβάλλοντος ασφαλείας. Το βασικό δίδαγμα είναι το εξής: η «βιομηχανική ικανότητα είναι στρατηγικής σημασίας». Η αποτροπή δεν αφορά μόνο τις ταξιαρχίες και τα τάγματα, αλλά και το αν μπορείς να διατηρήσεις την παραγωγή, να αναπληρώσεις τα πυρομαχικά, να επισκευάσεις τα συστήματα και να κινητοποιήσεις τη βιομηχανία πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να προσαρμοστεί ο αντίπαλός σου. Η Ευρώπη έχει την οικονομική δύναμη, ωστόσο το ερώτημα σήμερα είναι αν μπορεί να μετατρέψει το δυναμικό της σε επιχειρησιακή δύναμη.
– Παρότι ο Μαρκ Ρούτε ανέφερε ότι η Ρωσία έχασε περίπου 65.000 στρατιώτες τους τελευταίους δύο μήνες, αρκετοί εκτιμούν πως η σύγκρουση θα συνεχιστεί μέχρι η Μόσχα να θεωρήσει ότι έχει επιτύχει τους βασικούς στρατηγικούς στόχους της. Αυτό εγείρει το ερώτημα γιατί η στρατηγική «αποτροπής» δεν κατόρθωσε να οδηγήσει σε τερματισμό του πολέμου.
– Πράγματι, η αποτροπή δεν κατάφερε να εμποδίσει την επέκταση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Δεν απέτυχε όμως να εμποδίσει την κλιμάκωση πέρα από την Ουκρανία. Η αποτροπή λειτουργεί διαμορφώνοντας τον υπολογισμό κόστους – οφέλους του αντιπάλου πριν από τη δράση. Το μάθημα είναι δυσάρεστο, αλλά σαφές: η αποτροπή πρέπει να είναι αξιόπιστη πριν από την επιθετικότητα. Μόλις ξεκινήσει ο πόλεμος, ο στόχος μετατοπίζεται από την αποτροπή στην άμυνα και στην αντοχή.
– Πού στοχεύουν οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες; Πώς διαμορφώνονται τα νέα δεδομένα στο μέτωπο της προπαγάνδας;
– Οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες επικεντρώνονται κυρίως στην απόκτηση των πληροφοριών που χρειάζεται η Μόσχα για να συνεχίσει τον πόλεμο κατά της Ουκρανίας. Επικεντρώνονται επίσης στον εντοπισμό εξωτερικών και εσωτερικών απειλών για τη Μόσχα. Οι στόχοι της Μόσχας περιλαμβάνουν σχεδόν σίγουρα εκστρατείες για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής και της διεθνούς κοινής γνώμης και την προβολή μιας αποδυναμωμένης και κουρασμένης Δύσης. Η δραστηριότητά τους δεν αφορά αποκλειστικά την πειθώ, αλλά και την αποδυνάμωση (των μηχανισμών). Ο στόχος είναι: Πρώτον, να αυξηθεί η αβεβαιότητα, δεύτερον, να ενισχυθούν οι διαιρέσεις, τρίτον, να δημιουργηθεί δυσπιστία στους θεσμούς και, τέταρτον, να περιπλακεί η λήψη αποφάσεων στη Δύση. Η διαμόρφωση της κοινής γνώμης είναι ένα από τα εργαλεία. Ωστόσο, ο ευρύτερος στόχος είναι να επιβραδυνθεί η πολιτική συνοχή και να υπονομευθεί η εμπιστοσύνη στα δημοκρατικά συστήματα.
– Ποια είναι τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία κατά της ρωσικής προπαγάνδας;
– Δεν υπάρχει μόνο ένα εργαλείο. Η απάντηση πρέπει να είναι συστημική. Αποτελεσματικά αντίμετρα περιλαμβάνουν: αρχικά, ταχεία απόδοση ευθύνης για κακόβουλες δραστηριότητες, δεύτερον, διαφάνεια σχετικά με τις τακτικές παρεμβολής, τρίτον, εκπαίδευση στα μέσα ενημέρωσης, τέταρτον, ανθεκτικότητα των πολιτών (στην προπαγάνδα), πέμπτον, συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με τεχνολογικές πλατφόρμες και, τέλος, συνεχή εφαρμογή στρατηγικής επικοινωνίας στους πολίτες βασισμένη σε γεγονότα. Το πιο ισχυρό αντίδοτο στην παραπληροφόρηση είναι η θεσμική αξιοπιστία. Oταν οι κυβερνήσεις επικοινωνούν με σαφήνεια, συνέπεια και ειλικρίνεια, οι εχθρικές αφηγήσεις χάνουν την ισχύ τους.
– Σε άρθρο σας σημειώσατε ότι η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ επαναπροσδιορίζει τη Ρωσία ως μια πρόκληση που μπορεί να μετριαστεί και δίνει έμφαση στην αποκατάσταση της «στρατηγικής σταθερότητας». Αυτό σημαίνει ότι ΗΠΑ και ΝΑΤΟ ευρύτερα ίσως μετατοπίσουν την προσοχή τους από τη Ρωσία;
– Η «στρατηγική σταθερότητα» δεν σημαίνει αποχώρηση. Οι ΗΠΑ πρέπει να ισορροπήσουν σε πολλαπλά θέατρα, στην Ευρώπη, στον Ινδο-Ειρηνικό και στη Μέση Ανατολή. Αυτό δεν σημαίνει εγκατάλειψη της Ευρώπης, αλλά ότι οι Eυρωπαίοι σύμμαχοι πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος στην άμυνά τους. Την ίδια ώρα, οι διατλαντικές σχέσεις εξελίσσονται. Γίνονται πιο αμοιβαίες και λιγότερο αυτόματες. Αυτή η αλλαγή πρέπει να γίνει κατανοητή ως ωρίμανση, όχι ως υποχώρηση.
