Εκείνος στο Mass General Brigham της Βοστώνης, ένα από τα μεγαλύτερα αμερικανικά πανεπιστημιακά νοσοκομεία, κι εγώ στην Αθήνα, έτοιμη να ακούσω τον ερευνητή της Ιατρικής Σχολής του Harvard και του Broad Institute, μέσα από την οθόνη του υπολογιστή μου, να μου αφηγείται τη διαδρομή του. Γιος αγρότη και δασκάλας, γεννημένος στο Ροδωπού Κισσάμου Χανίων, μπήκε με την τρίτη καλύτερη βαθμολογία πανελλαδικά στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και αποφοίτησε αριστούχος. Το 2018 φεύγει για τις ΗΠΑ με υποτροφία από το Ιδρυμα Μποδοσάκη και διαπρέπει στο πεδίο που επέλεξε: στην ιατρική και συγκεκριμένα στην οφθαλμολογία. Η έρευνά του για νεότερης γενιάς αντιδιαβητικές θεραπείες και τις πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις τους στα μάτια έχει συμπεριληφθεί για δύο συνεχόμενες χρονιές (2025 και 2026) στις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες της American Diabetes Association για τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, που επηρεάζουν την κλινική πράξη παγκοσμίως. Το έργο του για την τηλεαγγειεκτασία της ωχράς κηλίδας δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Progress in Retinal and Eye Research και εισάγει για πρώτη φορά έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό παθοφυσιολογίας (πώς ξεκινάει η πάθηση από τη γέννηση ενός ατόμου μέχρι τη στιγμή που εμφανίζεται) και μια συστηματική μεθοδολογία, που ανοίγουν τον δρόμο για στοχευμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις γι’ αυτή την ανίατη μέχρι σήμερα πάθηση. Ενώ στο Broad Institute –σύμπραξη του MIT και του Harvard– συμμετέχει στην προσπάθεια να γεφυρωθούν παθήσεις των νεφρών με την υγεία του αμφιβληστροειδούς, ώστε να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά μια σοβαρή κληρονομική πάθηση, η μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Πολλές φορές, κριτήριο για την επιλογή ερευνητικού πεδίου είναι η συχνότητα ενός νοσήματος ή η επίπτωσή του στα λογιστικά των συστημάτων υγείας. Δεν το βλέπω έτσι.
Πολλά τα ανοιχτά ερευνητικά «μέτωπα» για τον Δημήτρη Ντεντάκη, όμως το βάρος πέφτει στην τηλεαγγειεκτασία της ωχράς κηλίδας, που εμφανίζεται συνήθως σε άτομα άνω των 40-50 ετών (ο επιπολασμός είναι χαμηλός: 5-25 περιπτώσεις ανά 100.000) και προκαλεί σταδιακή απώλεια της κεντρικής όρασης. Πώς γεννήθηκε το ενδιαφέρον του γι’ αυτή τη νόσο; «Πριν από λίγα χρόνια μια γυναίκα ήρθε στην κλινική μας με προβλήματα όρασης, που δεν επηρέαζαν μόνο την ποιότητα της ζωής της, αλλά και την ψυχολογία της. Είχε απευθυνθεί σε διάφορα οφθαλμολογικά κέντρα, ιδιωτικά και πανεπιστημιακά, και διάγνωση δεν είχε. Στην τελευταία γνωμάτευση, αυτή που μας προσκόμισε, ο γιατρός που την είχε εξετάσει συνιστούσε εκτίμηση από ψυχίατρο. “Στο μυαλό σου είναι”, της έλεγαν δηλαδή. Εμείς, με τις κατάλληλες απεικονιστικές εξετάσεις, καταφέραμε να διαγνώσουμε τηλεαγγειεκτασία. “Βρήκαμε από τι πάσχετε, μόνο που δυστυχώς δεν υπάρχει θεραπεία”, την ενημερώσαμε. Ξέσπασε σε κλάματα, όμως ήταν δάκρυα ανακούφισης, όπως μας εξήγησε. “Σας ευχαριστώ που αποδείξατε ότι δεν είμαι τρελή”, μας είπε. Η αντίδρασή της με συγκλόνισε. Εκείνη τη μέρα αποφάσισα να πέσω στα βαθιά αυτής της πάθησης», σημειώνει στην «Κ». «Πολλές φορές κριτήριο για την επιλογή ερευνητικού πεδίου είναι η συχνότητα ενός νοσήματος ή η οικονομική επίπτωσή του στα λογιστικά των συστημάτων υγείας. Δεν το βλέπω έτσι. Η προσφορά, η διαφορά που μπορείς να κάνεις έστω και σε έναν ασθενή, ασκώντας σωστά την Ιατρική, έχει ανυπολόγιστη αξία…».
Ο αμφιβληστροειδής είναι προέκταση του εγκεφάλου, του νευρικού μας συστήματος, και καταναλώνει το περισσότερο οξυγόνο ανά γραμμάριο ιστού από όλους τους ιστούς μας, γιατί η λειτουργία που επιτελεί (να υποδέχεται ένα οπτικό ερέθισμα και να το μετατρέπει σε ηλεκτρικό σήμα που ταξιδεύει μέχρι τον οπτικό μας φλοιό) είναι πολύ δαπανηρή ενεργειακά. «Σε ασθενείς με τηλεαγγειεκτασία ωχράς κηλίδας κάποιο γενετικό πρόβλημα επηρεάζει τον μεταβολισμό των βασικών κυττάρων. Με τα χρόνια η κατάσταση επιδεινώνεται, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ένα συστηματικό νόσημα που αλλάζει τις ισορροπίες της αιματικής κυκλοφορίας και της παροχής οξυγόνου στους ιστούς. Γι’ αυτό και είναι σημαντική η πρώιμη παρέμβαση, πριν ακόμη ξεκινήσει η εκφύλιση, όταν εμφανίζονται τα πρώτα προβλήματα στη μεταβολική λειτουργία του αμφιβληστροειδούς», επισημαίνει ο Ελληνας επιστήμονας. Ποια συμπτώματα, όμως, θα πρέπει να μας ανησυχήσουν; «Κατ’ αρχάς, πρέπει να γνωρίζουμε αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό σε παθήσεις ωχράς κηλίδας. Επειτα, να κινητοποιηθούμε αν υπάρχουν αλλαγές στο κεντρικό οπτικό μας πεδίο, στο πώς διακρίνουμε λεπτομέρειες, πώς βλέπουμε σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Η θολή όραση, η παραμόρφωση αντικειμένων και η δυσκολία στην ανάγνωση, συνήθως και στα δύο μάτια, συγκαταλέγονται στα συμπτώματα της πάθησης».
«Αρκετά έχουν αλλάξει»
Πριν κλείσει η κουβέντα μας, με ξαφνιάζει με μια μαντινάδα! «”Ροδωπιανό μου γιασεμί, εξωτικά μυρίζεις· σ’ όποια λιτάνα κι αν βρεθείς ανθείς και λουλουδίζεις”: η συγκεκριμένη μαντινάδα έγινε χορός, Ροδοπιανός συρτός, προς τιμήν του παππού μου, Δημήτρη Μελάκη, για το μεγακλίκι του. Δεν πήρα μόνο το όνομά του, αλλά και τη βαθιά αγάπη του για την παράδοση του τόπου μας. Πριν ακόμη μάθω να περπατώ, χόρευα», λέει γελώντας. Οι ΗΠΑ τού προσφέρουν ευκαιρίες. Η Ελλάδα είναι πάντα στην καρδιά του. Σκέφτεται την επιστροφή; «Αρκετά έχουν αλλάξει προς το καλύτερο από τότε που έφυγα, ιδιαίτερα στην οργάνωση του κράτους και στην παροχή υπηρεσιών στους πολίτες. Σε ό,τι αφορά την αξιοκρατία, όμως, φοβάμαι ότι δεν ισχύει το ίδιο, τα μηνύματα που λαμβάνω δεν είναι ενθαρρυντικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχω πάντα στο μυαλό μου να γυρίσω κάποια στιγμή, όποτε οι συνθήκες το ευνοήσουν. Η πατρίδα μας με σπούδασε δωρεάν, θα ήθελα να της προσφέρω κι εγώ όσο περισσότερα μπορέσω…».
