Αυτό που δεν θα ξεχάσει ποτέ η Βασιλική Λιάκη, όταν το 2018 μετακόμισε στη Μαδρίτη για να πραγματοποιήσει τις διδακτορικές σπουδές έχοντας λάβει υποτροφία στο Ισπανικό Εθνικό Ερευνητικό Κέντρο για τον καρκίνο (CNIO), ήταν η μεγάλη επιγραφή που αντίκρισε έξω από το κτίριο. «Το CNIO σταματά τον καρκίνο», γράφει μέχρι και σήμερα με λευκά γράμματα. Η ίδια έβγαλε και φωτογραφία στο συγκεκριμένο σημείο για να θυμάται τη στιγμή.
Οκτώ χρόνια μετά, και έπειτα από αναρίθμητα πειράματα, η ίδια και η ομάδα υπό την επίβλεψη του Μαριάνο Μπαρμπασίντ κατάφεραν για πρώτη φορά να αποτρέψουν την ανάπτυξη καρκίνου του παγκρέατος σε ζωικά μοντέλα (ποντίκια), χρησιμοποιώντας μια συνδυαστική τριπλή θεραπεία. Πράγματι έκαναν πράξη αυτό που γράφει η πινακίδα, σταμάτησαν τον καρκίνο.
«Δεν ήταν μόνο ένα πείραμα που μας έδειξε πως οι όγκοι εξαφανίζονται. Ηταν ένα ερευνητικό ταξίδι που κράτησε χρόνια και είχε πάρα πολλές δοκιμές διαφορετικών μοντέλων. Η αισιοδοξία ήρθε σταδιακά. Αυτό όμως που δεν θα ξεχάσω ήταν το πρώτο πείραμα, που μας έδειξε με σιγουριά πως οι όγκοι υποχωρούν. Τότε, ναι, χάρηκα», σημειώνει η επιστήμονας μιλώντας αποκλειστικά στην «Κ».
Τι δείχνουν τα αποτελέσματα της μελέτης
Οπως εξηγεί στην «Κ» η first author της μελέτης, Βασιλική Λιάκη, η εν λόγω μελέτη παρουσιάζει μια καινοτόμο θεραπευτική στρατηγική. Βασίζεται σε ένα τριπλό συνδυασμό, με τη χρήση τριών αναστολέων-φαρμάκων.
«Με τη συγκεκριμένη προσέγγιση καταφέραμε να αναστείλουμε ταυτόχρονα τη δραστηριότητα τριών κρίσιμων μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών, οδηγώντας σε πλήρη εξαφάνιση των όγκων, χωρίς εμφάνιση υποτροπής και χωρίς εμφανή συμπτώματα τοξικότητας», σημειώνει.
Σύμφωνα με την ίδια, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι για να επιτύχουμε μείωση του όγκου, πρέπει να επιτεθούμε στα τρία σηματοδοτικά μονοπάτια ταυτόχρονα.
Στην κλινική πράξη, τα φάρμακα συχνά χορηγούνται διαδοχικά και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι όγκοι να αποκτούν ανθεκτικότητα. Οπότε, με τον συγκεκριμένο τρόπο δεν αφήνουμε αυτό το περιθώριο.
Η ερευνήτρια ξεκίνησε τις σπουδές της στη Βιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στη Γενετική στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας στη Γερμανία. Στην πρωτοριακή ανακάλυψη η κ. Λιάκη υπογράφει ως first author της ομάδας, καθώς είναι εκείνη που πραγματοποίησε τα πειράματα και εν συνεχεία συνέγραψε το επιστημονικό άρθρο. Μάλιστα, τα περισσότερα πειράματα της δημοσίευσης είναι μέρος της διδακτορικής εργασίας της και της μεταδιδακτορικής έρευνας.
Εχοντας κερδίσει την προσοχή της ερευνητικής κοινότητας, η επιστημονική ομάδα του κέντρου κατάφερε επίσης κάτι ακόμη, που κανείς άλλος δεν είχε καταφέρει μέχρι τώρα. «Μέχρι σήμερα, οι δημοσιευμένες προκλινικές μελέτες που βασίζονται σε πειραματικά μοντέλα ποντικών έχουν δείξει κυρίως καθυστέρηση της ανάπτυξης των όγκων ή μερική ανταπόκριση σε φαρμακευτική αγωγή. Στη συγκεκριμένη μελέτη, καταφέραμε να επιτύχουμε την πλήρη ανταπόκριση των όγκων χωρίς υποτροπή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, χρησιμοποιήσαμε διάφορα πειραματικά μοντέλα, όπως τα γενετικά τροποποιημένα ποντίκια, καθώς και χειρουργικά μοντέλα, με όγκους που προέρχονται από ασθενείς», εξηγεί η ερευνήτρια.
Το επίτευγμα της πλήρους υποχώρησης του καρκίνου χωρίς υποτροπή στο πάγκρεας θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, επειδή ο παγκρεατικός καρκίνος συγκαταλέγεται στους πλέον ετερογενείς καρκινικούς τύπους. «Προσωπικά, θυμάμαι πως όταν έβλεπα από εβδομάδα σε εβδομάδα πως ο όγκος μικραίνει, μετά αγωνιούσα για το αν θα υπάρξει υποτροπή. Οταν δεν συνέβαινε ούτε αυτό, ανέμενα τους τεχνικούς μας να το εξακριβώσουν ώστε να είμαι απόλυτα σίγουρη πως τα ευρήματα είναι σωστά. Το μότο μας ήταν “χαιρόμαστε αφού πρώτα το επιβεβαιώσουμε”», σημειώνει.
Το μότο μας στη διάρκεια των πειραμάτων ήταν “χαιρόμαστε αφού πρώτα επιβεβαιώσουμε τα ευρήματα”.
Στην ερώτηση ποια είναι τα επόμενα βήματα, η κ. Λιάκη εξηγεί ότι προς το παρόν οι προσπάθειές μας επικεντρώνονται κυρίως στη χημεία, και η αλήθεια είναι πως ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς. «Η δυσκολία βασίζεται κυρίως στον συνδυασμό – και αυτό είναι κάτι που χαρακτηρίζει τη φύση του παγκρεατικού καρκίνου: όλα είναι πιο πολύπλοκα», καταλήγει.
