«Είμαι ευγνώμων στους γονείς μου, γιατί από μικρή ηλικία προτιμούσαν να δώσουν για τη μόρφωσή μου –έκανα τρεις ξένες γλώσσες, πιάνο, κιθάρα, τένις– παρά να αγοράσουν, ας πούμε, ένα καινούργιο αμάξι. Ηξεραν ότι η μόρφωση, η καλλιέργεια είναι ένα όπλο για να φτάσω εκεί που θέλω», λέει ο 23χρονος Μάνος Γιαλιαδάκης. Μοναχοπαίδι από το Ηράκλειο Κρήτης, με πατέρα ταξιτζή και μητέρα λογίστρια, αποφοίτησε πρόσφατα με 9,8 από τη Νομική Σχολή Αθηνών. Στελέχη της σχολής δεν θυμούνται τέτοιο βαθμό τις τελευταίες δεκαετίες. Στα 42 μαθήματα της σχολής σε 35 μαθήματα βαθμολογήθηκε με 10, και σε 7 με 9. «Δεν ήμουν από μικρός τόσο στοχοπροσηλωμένος στα μαθήματα. Αυτό το έκανα από το λύκειο», τονίζει. Τώρα πλέον κάνει την άσκησή του σε δικηγορικό γραφείο της Αθήνας, ζει στα Εξάρχεια μόνος σε ένα διαμέρισμα 25 τετραγωνικών, και ονειρεύεται το επόμενο βήμα του στο εξωτερικό. Θα ήθελε να σπουδάσει στην Οξφόρδη ή στο Κέμπριτζ και να κάνει διδακτορικό. «Για να έχω εμπειρία από ένα ξένο πανεπιστήμιο, αλλά και ένα ξένο περιβάλλον», τονίζει μιλώντας στην «Κ» για τις σπουδές του, αλλά και την εμπειρία του όταν δούλεψε ως οδηγός στο ταξί του μπαμπά του για δύο καλοκαίρια στο Ηράκλειο.
– Ηταν το όνειρό σου πάντα η Nομική;
– Οχι. Κατά τη διάρκεια των μαθητικών μου χρόνων ήμουν μάλιστα απόλυτος: ήθελα να σπουδάσω ψυχολογία. Φυσικά, επειδή ήμουν καλός μαθητής, πολλοί έλεγαν να επιλέξω την ιατρική. Η πρώτη δασκάλα που μου «έβαλε το μικρόβιο» της νομικής ήταν η κυρία Λένα Νικολιδάκη, την οποία θέλω να αναφέρω, καθώς υπήρξε καθηγήτρια-σταθμός στα μαθητικά μου χρόνια. Με έμαθε να αγαπώ τα αρχαία ελληνικά και το διάβασμα και με βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι ίσως η νομική ταιριάζει περισσότερο στον χαρακτήρα μου. Ενας λόγος που επέλεξα τη νομική σχολή είναι ότι δεν έχει «ταβάνι». Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω μετά, έχει ευρύτατη γκάμα επαγγελματικών οριζόντων. Θα είμαι πάντα ευγνώμων που είχα μια τόσο ικανή δασκάλα στο πλευρό μου στον αγώνα των Πανελλαδικών.
– Πήγες καλά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις;
– Συγκέντρωσα 18.600 μονάδες.
– Πώς βίωσες τη Nομική Αθηνών;
– Η Νομική Σχολή Αθηνών ήταν για μένα μια απαιτητική αλλά συνάμα διαμορφωτική εμπειρία. Το επίπεδο των σπουδών είναι υψηλό και οι καθηγητές αντιμετωπίζουν το αντικείμενό τους με σοβαρότητα και πραγματικό ενδιαφέρον για τους φοιτητές. Είναι μια σχολή που σε πιέζει, αλλά ακριβώς γι’ αυτό σε βοηθάει να αποκτήσεις νομικό τρόπο σκέψης και πειθαρχία. Θα ήθελα να σταθώ ιδιαίτερα στην καθηγήτρια Λία Αθανασίου, η οποία από τα προπτυχιακά μου χρόνια έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο να στραφώ προς το εμπορικό δίκαιο. Με κέρδισε ο τρόπος που δίδασκε: οργανωμένος, ζωντανός, με χιούμορ, αλλά και με μεγάλη ακρίβεια. Ως φοιτητής, ένιωθα ότι ακόμη και τα πιο σύνθετα ζητήματα γίνονταν κατανοητά, χωρίς να χάνουν τη σοβαρότητά τους. Για τον ίδιο λόγο πραγματοποιώ την άσκησή μου στο δικηγορικό της γραφείο. Από την αρχή μού ανατέθηκαν ουσιαστικά καθήκοντα και υπάρχει πραγματική καθοδήγηση και χρόνος για εξηγήσεις. Είναι ένα περιβάλλον στο οποίο νιώθω ότι μαθαίνω στην πράξη και όχι τυπικά. Παράλληλα, με εντυπωσιάζει η σταθερή της προσήλωση στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο και η ειλικρινής διάθεση να το στηρίζει. Αυτός είναι και ο λόγος που θα ήθελα και εγώ, μετά την ολοκλήρωση των σπουδών μου στο εξωτερικό, να μπορέσω κάποια στιγμή να επιστρέψω και να συνεισφέρω στο δημόσιο πανεπιστήμιο.
Για να είσαι καλός δικηγόρος δεν αρκεί να γνωρίζεις τον νόμο, αλλά πρέπει να βοηθάς τους ανθρώπους να νιώθουν ότι ο νόμος λειτουργεί προς όφελός τους.
– Θα ήθελες να γίνεις πανεπιστημιακός;
– Νομίζω ότι θα το επιδιώξω.
– Πώς άρχισες δουλειά στο ταξί;
– Ξεκίνησε πρακτικά, για το χαρτζιλίκι. Πολύ γρήγορα όμως κατάλαβα ότι το ταξί μού έδινε κάτι πολύ περισσότερο. Ηταν ένας τρόπος να βγω εντελώς έξω από το καλούπι της Νομικής, από τη θεωρία και την ακαδημαϊκή αποστείρωση, και να δω την κοινωνία όπως πραγματικά είναι. Μέσα σε λίγες διαδρομές ερχόμουν σε επαφή με ανθρώπους κάθε ηλικίας, επαγγέλματος και ιστορίας. Νομίζω ότι αυτός ο κόσμος που γνώρισα στο ταξί με διαμόρφωσε όσο και οι σπουδές μου.
– Θυμάσαι κάποια ιστορία με πελάτη που σε εντυπωσίασε;
– Θυμάμαι μία κούρσα με μία ηλικιωμένη κυρία, η οποία παραπονιόταν για μια δικαστική διαμάχη και πίστευε ότι η υπόθεσή της ήταν «προδικασμένη», καθώς δεν είχε εμπιστοσύνη στο σύστημα. Κατά τη διάρκεια της διαδρομής συζητήσαμε για την καθυστέρηση στην απονομή δικαιοσύνης και τη γραφειοκρατία στην Ελλάδα, και στο τέλος μου χαμογέλασε λέγοντας ότι ένιωσε πραγματικά ότι την άκουσε κάποιος. Αυτό που κρατάω είναι η αξία της ενσυναίσθησης: μου έδειξε ότι για να είσαι καλός δικηγόρος δεν αρκεί να γνωρίζεις τον νόμο, αλλά πρέπει να βοηθάς τους ανθρώπους να νιώθουν ότι ο νόμος λειτουργεί προς όφελός τους.
– Τι σου έμαθε το ταξί που δεν σου έμαθε το πανεπιστήμιο;
– Δεν τα έβλεπα ως αντίθετα· το ένα με προσγείωνε, το άλλο μου έδινε κατεύθυνση. Το ταξί μου έμαθε κάτι που το πανεπιστήμιο δεν μπορεί εύκολα να διδάξει: πόσο σημαντικό είναι να καταλαβαίνεις ποιον έχεις απέναντί σου και να προσαρμόζεις ανάλογα τον τρόπο που επικοινωνείς. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Στην Ελλάδα υπάρχει δυσπιστία στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης· ακόμα και αν οι αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων είναι υπέρ το δέον αναλυτικές –περισσότερο από αντίστοιχα ανώτατα δικαστήρια κρατών όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία– και οι δικαστές εξαιρετικά ικανοί, πολλοί πιστεύουν ότι οι υποθέσεις είναι προδικασμένες ή ότι οι δικαστές μεροληπτούν. Επομένως, τίθεται το ζήτημα πώς θα μπορέσουν οι λειτουργοί της δικαιοσύνης να γεφυρώσουν το χάσμα με τον πολίτη και να καταστήσουν την επιστήμη μας πιο προσιτή, χωρίς συνάμα να υπεραπλουστεύεται αλλοιώνοντας την ουσία της. Το ταξί μου δίδαξε ότι η γνώση από μόνη της δεν αρκεί: η επιστήμη μας πρέπει να είναι κατά το δυνατόν κατανοητή και προσιτή, γιατί όσο λιγότερο καταλαβαίνει κάποιος κάτι, τόσο λιγότερο το εμπιστεύεται. Η Νομική με διαμόρφωσε σε επίπεδο σκέψης και μου έδωσε κατεύθυνση για το μέλλον. Το ταξί, από την άλλη, μου έδωσε πράγματα που δύσκολα μαθαίνονται σε μια αίθουσα: την επικοινωνία με ανθρώπους από πολύ διαφορετικά περιβάλλοντα και την πειθαρχία της καθημερινής δουλειάς. Νομίζω ότι ο συνδυασμός των δύο είναι αυτός που τελικά με διαμόρφωσε.
– Τι κρατάς από την εμπειρία στο ταξί;
– Νομίζω θα κρατούσα την επίγνωση ότι τίποτα δεν είναι αυτονόητο. Εκείνη η ανασφάλεια με ανάγκασε να δουλέψω πιο συστηματικά, να μη βασιστώ σε έτοιμες βεβαιότητες και να ελέγχω συνεχώς τον εαυτό μου. Με έναν τρόπο, με προσγείωσε. Και αυτό τελικά λειτούργησε προστατευτικά – με έκανε πιο σοβαρό και πιο αφοσιωμένο.
– Σε βαραίνει πλέον το 9,8;
– Οχι με την έννοια της πίεσης. Περισσότερο το βλέπω ως αποτύπωμα μιας διαδικασίας. Δεν ένιωθα ότι κυνηγάω τον βαθμό, αλλά ότι ήθελα να καταλαβαίνω τι διαβάζω. Ο βαθμός ήρθε ως αποτέλεσμα, όχι ως στόχος.
– Κουράστηκες γι’ αυτή την επίδοση;
– Οχι, δεν το ένιωσα αυτό· δεν στερήθηκα βόλτες, φίλους, γυμναστήριο. Μου άρεσε τόσο πολύ αυτό που έκανα, οπότε ήταν δύσκολο να κουραστώ.
– Ποιος κλάδος δικαίου σε ενδιαφέρει να εξειδικευτείς;
– Με ελκύει το εμπορικό δίκαιο γιατί είναι προσανατολισμένο στο μέλλον. Ασχολείται με ανθρώπους και ιδέες σε εξέλιξη – νέες συνεργασίες, επιχειρηματικά ρίσκα, δημιουργία αξίας. Μου αρέσει να μετατρέπω την πολυπλοκότητα σε σαφήνεια και να βοηθώ άλλους να προχωρούν με ασφάλεια και στρατηγική σκέψη.
– Τι φοβάσαι περισσότερο;
– Να χάσω την επαφή με την πραγματικότητα. Να κλειστώ σε έναν μικρόκοσμο επιδόσεων και τίτλων. Ολα όσα έκανα –ακόμα και όσα μου φάνηκαν δύσκολα ή εκτός διαδρομής– με έφεραν ακριβώς εδώ.
