Είναι το μεγαλύτερο νησί στον κόσμο. Με συνολική έκταση περίπου 2,16 εκατ. τ. χλμ. και τη χαμηλότερη πυκνότητα πληθυσμού παγκοσμίως. Στη Γροιλανδία, το 81% της οποίας είναι καλυμμένο από πάγο, ζουν 56.542 άτομα. Περίπου 20.000 εξ αυτών μένουν στην πρωτεύουσα, το Νουούκ, το οποίο επισκέφθηκε η «Κ» την προηγούμενη εβδομάδα.
Η χώρα αντιμετωπίζει πληθώρα προβλημάτων και, παρότι το Νουούκ απέχει περίπου 5.500 χλμ. από την Αθήνα, πολλά είναι παρόμοιας φύσης με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Κλιματική κρίση. Δημογραφικό. Στεγαστική κρίση. Υπερτουρισμός. Κανένα όμως δεν συγκρίνεται με την απειλή που βιώνουν αυτή τη στιγμή από τις ΗΠΑ, δηλώνει στην «Κ» ο Μπίργκερ Πόπελ.
Ηταν ο επικεφαλής στατιστικολόγος της γροιλανδικής κυβέρνησης από το 1989 μέχρι το 2004, όταν η χώρα βρισκόταν υπό καθεστώς Εσωτερικής Αυτοδιοίκησης. Από τότε μέχρι και σήμερα, ο κ. Πόπελ, ο οποίος είναι Δανός αλλά ζει εδώ και δεκαετίες στο Νουούκ, είναι επικεφαλής της έρευνας για τις συνθήκες διαβίωσης στην Αρκτική, πρόγραμμα που διεκπεραιώνει για το Πανεπιστήμιο της Γροιλανδίας, Ilisimatusarfik.
Η «Κ» τον συναντά στο γραφείο του, σε ένα πανεπιστημιακό κτίριο κοντά στην παλιά πόλη του Νουούκ. Δεν περνούν τόσα αυτοκίνητα από εδώ – το χιόνι καλύπτει εξ ολοκλήρου τους δρόμους. Οι ταμπέλες είναι λίγες και αραιές και τα γραφικά, κόκκινα, ξύλινα κτίρια, πανομοιότυπα.
Ντύνεται πρόχειρα και βγαίνει στο πρωινό ψύχος για να συναντηθούμε. Μπαίνοντας στο γραφείο του, βγάζει γρήγορα τις μπότες του, αντικαθιστώντας τες με γούνινες παντόφλες.
«Οι απειλές που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ είναι οι πιο σοβαρές για το μέλλον των Γροιλανδών και για το μέλλον της γροιλανδικής κουλτούρας», λέει στην «Κ».
Είναι ένας λαός βαθιά εξοικειωμένος με την αποικιοκρατία. Το σημείο όπου βρισκόμαστε, στην παλιά πόλη του Νουούκ, το αποκαλούν Αποικιακό Λιμάνι. Οι Γροιλανδοί, τονίζει ο κ. Πόπελ, αισθάνονται τρομερή υπερηφάνεια για το γεγονός ότι έχουν καταφέρει να διατηρήσουν τη γλώσσα τους μετά δύο αιώνες αποικιοκρατίας κι ενώ παραμένουν κράτος μη ανεξάρτητο.
Περήφανοι
«Είναι περήφανοι και για τη Δημοκρατία που ανέπτυξαν, για το ότι σταμάτησαν να είναι αποικία και προχώρησαν πρώτα σε καθεστώς Εσωτερικής Αυτοδιοίκησης κι ύστερα σε πλήρη Αυτονομία το 2009», συμπληρώνει.
Αν τώρα, λοιπόν, τα σκληρά αποκτημένα κεκτημένα τους απειλούνται, αυτό το πρόβλημα δεν είναι μόνο ζωτικής σημασίας, αλλά και υπαρξιακής. «Μέσω των απειλών, της άγνοιας και της έλλειψης σεβασμού που δέχονται από την κυβέρνηση Τραμπ, βλέπουν ότι το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι η χώρα τους να γίνει μέρος των ΗΠΑ», δηλώνει.
Νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα, κατά την ομιλία του στο Νταβός, ο Τραμπ αναφέρθηκε στη Γροιλανδία ως «ένα κομμάτι πάγου», αλλά οι κάτοικοί της αγαπούν πολύ την πατρίδα τους. Η κλιματική αλλαγή δημιουργεί σοβαρές προκλήσεις στις συνθήκες διαβίωσής τους, εξηγεί ο κ. Πόπελ. Αρχικά, επηρεάζονται σημαντικά οι ψαράδες· τα θαλασσινά αποτελούν περισσότερο από 90% των συνολικών εξαγωγών της Γροιλανδίας.
«Η θερμοκρασία του νερού ανεβαίνει κι αυτό επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται τα ψάρια, αλλά και το πού ζουν – πολλά είδη έχουν μετακινηθεί βορειότερα». Παραδείγματος χάριν, στην ανατολική ακτή της Γροιλανδίας ήρθε σκουμπρί, αλλά τώρα έχει μετακινηθεί ακόμα πιο βόρεια.
Ταυτόχρονα, καθώς λιώνουν οι πάγοι, συμπληρώνει, η σεζόν κατά την οποία οι ψαράδες μπορούν να ψαρεύουν από τον πάγο μικραίνει σημαντικά.
Μέχρι κι οι βοσκοί επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή στη Γροιλανδία, καθώς το καλοκαίρι είναι πιο στεγνό, αναφέρει ο κ. Πόπελ, και τα πρόβατα δεν έχουν αρκετό φαγητό. «Η υπερθέρμανση του πλανήτη γίνεται σχεδόν τρεις φορές ταχύτερα στην Αρκτική από ό,τι στον παγκόσμιο μέσο όρο», συμπληρώνει.
Υστερα είναι το δημογραφικό. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, λόγω καλύτερης υγειονομικής περίθαλψης, κάνουν λιγότερα παιδιά, υπάρχει το brain drain των νέων, ενώ οι ηλικιωμένοι μετακομίζουν μετά τη σύνταξή τους κατά βάση στη Δανία. Ταυτόχρονα, έχουν αρκετές αυτοκτονίες στη χώρα – μια από τις κυρίαρχες θεωρίες, σημειώνει ο κ. Πόπελ, τις συνδέει με το διαγενεαλογικό αποικιακό τραύμα. Ταυτόχρονα, οι γεννήσεις συνεχίζουν να ξεπερνούν τους θανάτους.
Παράλληλα, τα τελευταία 50 χρόνια, πληθυσμός που διέμενε στους οικισμούς αλλά και σε άλλες γροιλανδικές πόλεις μετακομίζει στο Νουούκ, δημιουργώντας σταδιακά την ανάγκη για περισσότερα σπίτια κι ανεβάζοντας σημαντικά τις τιμές των ακινήτων.
Επειτα είναι ο τουρισμός, τομέας που φυσικά δημιουργεί και ευκαιρίες – «πολλοί ντόπιοι απασχολούνται στον τουρισμό, και είναι κι ένας τρόπος να διασωθεί μέρος της γροιλανδικής κουλτούρας, όπως το dog sledding (σ.σ. παραδοσιακή δραστηριότητα κατά την οποία σκυλιά σέρνουν έλκηθρα)», δηλώνει ο κ. Πόπελ. Αυτό που δεν θέλουν οι πολίτες, τονίζει, είναι μαζικό τουρισμό, ο οποίος απειλεί τις συνθήκες διαβίωσης αντί να τις βελτιώνει.
Οι τουρίστες
«Το καλοκαίρι, κάποιες φορές έρχονται κρουαζιερόπλοια με τρεις και τέσσερις χιλιάδες επιβάτες και κατεβαίνουν σε πόλεις της νότιας Γροιλανδίας, όπου για μερικές ώρες υπάρχουν πιο πολλοί τουρίστες από κάτοικοι», σημειώνει. Τους λένε, εξηγεί, να μην αγοράζουν τα πάντα από τα τοπικά μαγαζιά και σούπερ μάρκετ. «Γιατί όταν φύγουν, δεν θα μείνει τίποτα για τους ντόπιους».
Ολα αυτά όμως είναι προβλήματα που αντιμετωπίζονται, λέει στην «Κ» ο κ. Πόπελ, ειδικά από ένα λαό που έχει συνηθίσει να προσαρμόζεται σε δύσκολες συνθήκες. Στο πλαίσιο των ερευνών του, συχνά ρωτάει τους πολίτες της Γροιλανδίας, όπου οι δουλειές δεν είναι πολλές και πολλά αγαθά, όπως φρούτα και λαχανικά, είναι εισαγόμενα, γιατί δεν φεύγουν. «Ρωτάω και τον εαυτό μου πολύ συχνά: “Γιατί ζουν ακόμα άνθρωποι εδώ;”» σημειώνει. Σε όλες του τις έρευνες, η απάντηση είναι πάντα η ίδια.
«Εδώ υπάρχει η αίσθηση του ανήκειν», τονίζει. «Ρωτήσαμε τους κατοίκους, τόσο σε οικισμούς όσο και σε πόλεις, αν τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν σκεφτεί να μετακομίσουν – τα ⅔ απάντησαν ότι δεν τους έχει περάσει καν από το μυαλό.
»Γιατί το αγαπούν αυτό το μέρος. Αγαπούν τη φύση εδώ. Αισθάνονται άνετα. Εχουν τις οικογένειές τους, τους ανθρώπους τους», εξηγεί ο κ. Πόπελ. «Δεν είναι ότι δεν μπορούν να μετακομίσουν, ότι δεν έχουν την επιλογή – αλλά ότι δεν διανοούνται να ζουν οπουδήποτε αλλού».
Υπάρχουν Γροιλανδοί που θέλουν η χώρα τους να γίνει επιτέλους πλήρως ανεξάρτητη. «Αλλά η ριζοσπαστική, αποικιοκρατική στάση του Τραμπ έχει κάνει πολύ κόσμο να συνειδητοποιήσει ότι δεν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο, ειδικά τώρα, κι ότι ίσως χρειάζεται καλύτερη και περισσότερη συνεργασία με τη Δανία», αναφέρει.
«Βλέπουμε ότι η εναλλακτική μπορεί να είναι να γίνουμε μέρος των ΗΠΑ, κι αυτό σίγουρα δεν είναι ένα ελκυστικό σενάριο», τονίζει. Επαναλαμβάνει πως, για την ακρίβεια, είναι η μεγαλύτερη απειλή. «Επειδή, αν συμβεί, θα επηρεάσει όχι μόνο την κουλτούρα των κατοίκων, αλλά και την ευημερία τους».
Εύχεται να λήξει σύντομα η συγκεκριμένη κρίση και επιστρέφει στους λόγους για τους οποίους οι Γροιλανδοί μένουν στη Γροιλανδία. Για εκείνους δεν είναι ένα «κομμάτι πάγου». Είναι θέμα ευτυχίας, λέει στην «Κ», καθώς αυτή είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη χώρα τους. Κι αν τη χάσουν, θα χάσουν και τα δύο.
