Υπήρξε επιτελάρχης του Νικολάς Μαδούρο. Εχει υπηρετήσει και ως αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Βενεζουέλας την περίοδο 2007-2013. Ο Τεμίρ Πόρας γνωρίζει την Μπολιβαριανή Δημοκρατία από μέσα. Σήμερα γενικός διευθυντής της συμβουλευτικής Global Sovereign Advisory, ο πρώην στενός συνεργάτης του Μαδούρο επιχειρεί να προβλέψει την επόμενη ημέρα για τη χώρα. Και θυμάται το ενδιαφέρον που είχε δείξει ο Αλέξης Τσίπρας για το μοντέλο της Βενεζουέλας.
– Ποια είναι η επόμενη ημέρα στη Βενεζουέλα μετά τον Νικολάς Μαδούρο;
– Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ότι η δομή εξουσίας στη Βενεζουέλα παραμένει ως έχει και ότι η αντιπρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες ορίστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο μετά την κήρυξη προσωρινής κενής θέσης της προεδρίας. Αυτό είναι μια λεπτομέρεια, αλλά πολύ σημαντική, διότι οι θεσμοί της Βενεζουέλας δεν αποδέχονται επί του παρόντος ότι ο Μαδούρο δεν είναι πλέον πρόεδρος. Αντ’ αυτού, τον θεωρούν απόντα από τη θέση του.
Εγγύηση συνέχειας – Γύρω από την Ντέλσι Ροντρίγκες βλέπουμε το υπουργείο Αμυνας και σημαντικές προσωπικότητες της στρατιωτικής ηγεσίας. Αυτό δημιουργεί αίσθηση σταθερότητας και συνέχειας.
Γύρω από την Ντέλσι Ροντρίγκες βλέπουμε το υπουργείο Αμυνας και σημαντικές προσωπικότητες της στρατιωτικής ηγεσίας. Αυτό δημιουργεί αίσθηση σταθερότητας και συνέχειας. Υπάρχει, φυσικά, μια προειδοποίηση. Το ενδιαφέρον της κυβέρνησης Τραμπ φαίνεται να επικεντρώνεται στην ευθυγράμμιση γύρω από μερικά βασικά ζητήματα, με πρώτο την πετρελαϊκή βιομηχανία. Η απειλή στρατιωτικής εισβολής παραμένει, όπως και η απογοήτευση της δεξιάς, φιλοαμερικανικής αντιπολίτευσης, η οποία περίμενε να αναλάβει αμέσως την εξουσία και πιθανότατα απογοητεύθηκε.
– Βλέπουμε εικόνες από ανθρώπους που πανηγυρίζουν στους δρόμους, εντός και εκτός της χώρας. Υπηρετήσατε ως επιτελάρχης του και αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών. Ηταν ο Μαδούρο «στυγνός δικτάτορας»;
– Στη διεθνή κοινότητα, οι καταστάσεις τείνουν μερικές φορές να περιγράφονται με όρους «μαύρου και άσπρου». Αυτό δεν είναι μια προσπάθεια να αποφύγω την ερώτηση. Η Βενεζουέλα αντιμετώπισε πράγματι πρόβλημα νομιμότητας. Οι εκλογές θα εκπλήρωναν τον σκοπό τους μόνο αν γίνονταν αποδεκτές, τουλάχιστον από τους δύο κύριους υποψηφίους.
Στη Βενεζουέλα αυτό το πρόβλημα υπάρχει τουλάχιστον από το 2013, αν και στην πραγματικότητα χρονολογείται πολύ νωρίτερα, ακόμη και από την προεδρία του Ούγκο Τσάβες. Ο Τσάβες κέρδισε επανειλημμένως εκλογές που αναγνωρίστηκαν διεθνώς. Ωστόσο, η αντιπολίτευση ισχυριζόταν συνεχώς ότι υπήρχε εκλογική απάτη και αρνιόταν να αναγνωρίσει τα αποτελέσματα. Ομως, όταν οι κατηγορίες για απάτη και δικτατορία επαναλαμβάνονται επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, αναπόφευκτα χάνουν την πειστικότητά τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτική κατάσταση στη Βενεζουέλα δεν επιδεινώθηκε μετά το 2013. Ο πρόεδρος Μαδούρο βρέθηκε επίσης σε όλο και πιο δύσκολη θέση λόγω των ενεργειών των διαδοχικών κυβερνήσεων των ΗΠΑ, οι οποίες επέβαλαν κυρώσεις στη βενεζουελάνικη κυβέρνηση και ιδίως στον πετρελαϊκό κλάδο. Η κυβέρνηση δεν ήταν ποτέ διατεθειμένη να παραδώσει την εξουσία, ενώ αντιμετώπιζε μέτρα που ουσιαστικά παρέλυαν την ικανότητά της να διοικεί τη χώρα.
Μια ταπεινωτική εκλογική ήττα δεν ήταν ποτέ βιώσιμη επιλογή για τον πρόεδρο Μαδούρο. Υπό αυτές τις συνθήκες, η προσδοκία ότι οι εκλογές θα οδηγήσουν σε μια ειρηνική εναλλαγή της εξουσίας ήταν στην καλύτερη περίπτωση αφελής και στη χειρότερη, μη ρεαλιστική.
– Hταν η Βενεζουέλα «πραγματική δημοκρατία»;
– Πιστεύω ότι οι συνθήκες άλλαξαν μετά το 2013. Η αυξανόμενη πικρία και η πολιτική πόλωση δημιούργησαν μια ατμόσφαιρα που έμοιαζε με «εικονικό εμφύλιο πόλεμο», ο οποίος δεν εξελίχθηκε ποτέ σε πραγματικές συγκρούσεις, αλλά εντούτοις διαμόρφωσε βαθιά την πολιτική ζωή.
Πέρα από πρακτικές εκτιμήσεις, η πιο βασική προϋπόθεση της δημοκρατίας είναι οι κύριοι πολιτικοί αντίπαλοι να συμφωνούν σε θεσμικό επίπεδο και να θεωρούν ο ένας τον άλλον αντιπάλους και όχι εχθρούς. Στη Βενεζουέλα, αυτή η συμφωνία κατέρρευσε. Οι πολιτικοί αντίπαλοι άρχισαν να θεωρούν ο ένας τον άλλον όχι μόνο αντιπάλους, αλλά και εχθρούς και, το πιο σημαντικό, αντιπροσώπους ξένων δυνάμεων.
Αυτό είναι εμφανές στην πολιτική γλώσσα που χρησιμοποιείται στη χώρα. Προσωπικότητες όπως η Μαρία Κορίνα Ματσάντο (αρχηγός αντιπολίτευσης) θεωρήθηκαν από την κυβέρνηση ως αντιπρόσωποι των ΗΠΑ. Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, η διατήρηση της εξουσίας από τον Μαδούρο περιγράφηκε ως εγγυημένη από την υποστήριξη της Ρωσίας και της Κίνας ή από υποτιθέμενες συνδέσεις με παράγοντες στη Μέση Ανατολή.
–Δεν είδαμε καμία αντίδραση από τις ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας στην αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση. Πιστεύετε ότι η στρατιωτική ηγεσία παρέλυσε ή επιδίωξε ενεργά μια αλλαγή του καθεστώτος;
–Από στρατιωτική άποψη, το χάσμα στις δυνατότητες μεταξύ της Βενεζουέλας και των ΗΠΑ είναι τεράστιο. Σύμφωνα με το «αμυντικό δόγμα» της Βενεζουέλας, μια συμβατική στρατιωτική αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια μη βιώσιμη επιλογή. Για μια χώρα με το μέγεθος και τα χαρακτηριστικά της Βενεζουέλας, η εμπλοκή σε έναν ανοιχτό πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι εκ των προτέρων χαμένη υπόθεση.
Πιστεύω ότι τόσο ο στρατός της Βενεζουέλας, όσο και ο Πρόεδρος Μαδούρο είχαν πλήρη επίγνωση αυτής της πραγματικότητας. Αν υπήρχε κάποια στρατηγική, αυτή ήταν να αποφευχθεί με κάθε κόστος μια τέτοια σύγκρουση.
Μου είναι αρκετά σαφές ότι ο Μαδούρο γνώριζε ότι μια στρατιωτική σύγκρουση θα τον είχε ως θύμα ή στόχο, συγκεκριμένα, είτε διακινδυνεύοντας τη ζωή του είτε οδηγώντας σε αυτό που τελικά συνέβη: την απαγωγή του.
Πιστεύω ότι ο στρατός της Βενεζουέλας προετοιμαζόταν για ένα διαφορετικό σενάριο: μια παρατεταμένη σύγκρουση χαμηλής έντασης, η οποία θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να ελεγχθεί ή να κερδηθεί αποφασιστικά από τις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, όπως είδαμε, υπάρχει μια σαφής προσπάθεια να διατηρηθεί ο στρατός της Βενεζουέλας ως θεσμός -αναμφισβήτητα ο παλαιότερος και πιο συνεκτικός θεσμός της χώρας.
Πιστεύω ότι ο ρεαλισμός επικράτησε και στις δύο πλευρές, στις ΗΠΑ και στη Βενεζουέλα, και ότι η διατήρηση της θεσμικής συνέχειας θεωρήθηκε πιο σημαντική από την κλιμάκωση σε ανοιχτή αντιπαράθεση.
– Aνησυχείτε για τον κίνδυνο εμφυλίου πολέμου; Ή πιστεύετε ότι η Βενεζουέλα μπορεί να προχωρήσει προς μια δημοκρατική μετάβαση;
– Για να είμαι ειλικρινής, αυτό ήταν ένα σοβαρό μέλημα για μένα, ειδικά τη στιγμή της στρατιωτικής επέμβασης. Πιστεύω ότι ο κίνδυνος εμφυλίου πολέμου θα μειωθεί αν η τρέχουσα διευθέτηση επικρατήσει. Ο βασικός παράγοντας που καθορίζει την πιθανότητα εμφυλίου πολέμου στη Βενεζουέλα είναι η διάσπαση των ενόπλων δυνάμεων. Δεν υπάρχει ανταγωνιστική ένοπλη οργάνωση στη χώρα, σε αντίθεση με πρόσφατες περιπτώσεις όπως η Συρία, όπου η εξουσία του κράτους αμφισβητήθηκε από ένοπλες ομάδες που είχαν σημαντική παρουσία στο έδαφος.
Η σχέση με την Ελλάδα – Από τη σκοπιά της Βενεζουέλας, η δραματική μεταμόρφωση της Ελλάδας υπό την ηγεσία του Τσίπρα θεωρήθηκε μια «σοσιαλδημοκρατική» εμπειρία που, τελικά, ευθυγραμμίστηκε με τις ανάγκες της
Ευρωπαϊκής Ενωσης και της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.
Αυτή η διάσπαση δεν έχει συμβεί τα τελευταία χρόνια, παρά την τεράστια πίεση και τις πολλές κρίσιμες στιγμές, κυρίως το 2019, με την απειλή εισβολής, τη δημιουργία μιας παράλληλης κυβέρνησης που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ και τις επανειλημμένες προσπάθειες διάσπασης των ενόπλων δυνάμεων.
Ελπίζω επίσης ότι θα επικρατήσει η λογική στις ΗΠΑ και ότι δεν υπάρχει σχέδιο για δεύτερη στρατιωτική επίθεση.
– Κατά τη διάρκεια της θητείας σας, το 2013 ο Μαδούρο συναντήθηκε με τον Αλέξη Τσίπρα στη Βενεζουέλα και στη Μόσχα. Θυμάστε αυτές τις συναντήσεις;
– Η ανάμνησή μου από τον πρωθυπουργό Τσίπρα είναι παρόμοια με αυτήν που έχουν πολλοί σε όλο τον κόσμο για έναν νεαρό ηγέτη που είχε αναδειχθεί ως επιλογή για την αναδιοργάνωση της ελληνικής Αριστεράς με ένα νέο πρόγραμμα. Κατά κάποιον τρόπο η σύνδεση που φαινόταν να υπάρχει με εμάς ήταν ότι η Βενεζουέλα εκείνη την εποχή εθεωρείτο μια ενδιαφέρουσα πολιτική διαδικασία στη Λατινική Αμερική, ιδίως όσον αφορά τις κοινωνικές επιτυχίες σε μια χώρα που επλήγη για μεγάλο χρονικό διάστημα από βαθιές ανισότητες. Ο Τσίπρας φαινόταν να ενδιαφέρεται να παρατηρήσει πώς λειτουργούσε αυτό το μοντέλο στη Βενεζουέλα.
Πιθανώς υπήρχε και ένα αίσθημα αλληλεγγύης, όπως μπορεί να δει κανείς σε πολλά σοσιαλιστικά ή αριστερά κινήματα. Ομως, από τη σκοπιά της Βενεζουέλας, η δραματική μεταμόρφωση της Ελλάδας υπό την ηγεσία του Τσίπρα θεωρήθηκε μια «σοσιαλδημοκρατική» εμπειρία που, τελικά, ευθυγραμμίστηκε με τις ανάγκες της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της ευρωπαϊκής οικοδόμησης.
–Προσπάθησε ο Μαδούρο να δημιουργήσει σχέσεις με την Ελλάδα μέσω των «σοσιαλιστικών» ιδεολογικών δεσμών;
–Εκείνη την εποχή, η Βενεζουέλα ήταν σχετικά αδιάφορη για τα πράγματα εκτός Λατινικής Αμερικής. Επιδίωξε να δημιουργήσει σχέσεις με οποιαδήποτε κυβέρνηση ήταν πρόθυμη να συνεργαστεί. Η οικοδόμηση τέτοιων σχέσεων απαιτούσε αμοιβαίο ενδιαφέρον και συγκεκριμένη ατζέντα. Όπως λέει και το ρητό, «χρειάζονται δύο για να χορέψουν ταγκό».
