Τις μεταρρυθμίσεις στις Eνοπλες Δυνάμεις μετά την ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου εξηγεί στην «Κ» ο υπουργός Εθνικής Aμυνας Νίκος Δένδιας. Παράλληλα, στέλνει σαφή μηνύματα στην Τουρκία, ενώ, αναφερόμενος σε ένα πιθανό μελλοντικό πολιτικό σκηνικό, τονίζει ότι «οι μονοκομματικές κυβερνήσεις δεν είναι δόγμα», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα χρειάζεται καθαρές αποφάσεις και όχι θολές ισορροπίες.
– Το νομοσχέδιο για τη μετάβαση των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή ψηφίσθηκε. Η συζήτηση που προηγήθηκε ήταν αρκετά έντονη. Πώς το σχολιάζετε;
– Μεταρρύθμιση χωρίς αντίδραση δεν νοείται. Ιδίως όταν αντιμετωπίζει στρεβλώσεις δεκαετιών. Οι αντιδράσεις προήλθαν αποκλειστικά από μερίδα υπαξιωματικών, που θεώρησαν ότι θίγονται κεκτημένα και ήταν αναμενόμενες. Πυροδοτήθηκαν, ωστόσο, όχι μόνον από εύλογες ανησυχίες, αλλά και από συστηματικές διαστρεβλώσεις του περιεχομένου των ρυθμίσεων. Απέναντι στην άνευ πολιτικού κόστους βολική αδράνεια επιλέγουμε τις τομές του μακρόπνοου σχεδιασμού που η εθνική ευθύνη επιβάλλει, ιδίως στους καιρούς που ζούμε.
Ο «Χάρτης Μετάβασης» είναι τμήμα της «Ατζέντας 2030», με την οποία αλλάζουν τα πάντα. Πρόκειται για μια ολιστική στρατηγική αναδιαμόρφωσης των Ενόπλων Δυνάμεων, που δεν περιορίζεται σε τεχνικές βελτιώσεις. Επαναπροσδιορίζει τη φιλοσοφία της άμυνας και της αποτροπής, ανάλογα με το ραγδαία μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον: νέα σύνθεση δυνάμεων, σύγχρονα οπλικά συστήματα, ολοκληρωμένος θόλος προστασίας –η «Ασπίδα του Αχιλλέα»– με σύγχρονο ενοποιημένο Command and Control, υπόγειες οχυρωματικές θέσεις, συστήματα drones και αντι-drones μέχρι επιπέδου μονάδας, νέα συστήματα επικοινωνιών, δορυφορικές δυνατότητες, πλήρης ενσωμάτωση της καινοτομίας σε όλα τα επίπεδα, δυνατότητες Cybersecurity, άλλη εκπαίδευση, άλλη εφεδρεία. Μια νέα αντίληψη που αφορά τη διασφάλιση των απαραίτητων προϋποθέσεων επιβίωσης του έθνους.
– Και όσον αφορά τους υπαξιωματικούς;
– Κεντρικό στοιχείο αυτής της μετάβασης είναι το ανθρώπινο δυναμικό, που είναι κύριος πολλαπλασιαστής ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων. Τρέφω απόλυτο σεβασμό προς τους υπαξιωματικούς. Προκειμένου, ωστόσο, να επιτελούν αποτελεσματικά τα καθήκοντα που ο ρόλος τους επιβάλλει, αυτού της ραχοκοκαλιάς των μονάδων και της εκπαίδευσης, έπρεπε να αφήσουμε πίσω στρεβλές πρακτικές και αντιλήψεις δεκαετιών. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, η άνευ κριτηρίων και διαδικασιών ανέλιξη του συνόλου τους στον ανώτερο προβλεπόμενο βαθμό. Αποτέλεσμα διαχρονικών πολιτικών αποφάσεων με άρωμα λαϊκισμού, που οδήγησε σε μια ιεραρχική πυραμίδα με αναλογία υπαξιωματικών και αξιωματικών 1:1. Αναλογία χωρίς αντίστοιχο παράδειγμα σε όλους τους προηγμένους στρατούς, όπου είναι 1:3 και 1:4. Το δε 60% των αξιωματικών προέρχεται από τους υπαξιωματικούς (ΑΣΣΥ και ΕΜΘ). Και η αλήθεια παραμένει ότι οι υπαξιωματικοί γενόμενοι αξιωματικοί σε μεγάλο βαθμό χάνονται για το στράτευμα. Στα πλοία του Π.Ν. υπηρετεί μόνο το 8,8% των αξιωματικών εξ υπαξιωματικών. Το υπόλοιπο 92,2% είναι στη στεριά. Αντίστοιχα, στον Εβρο και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου υπηρετεί μόνο το 13% εξ αυτών.
Το νομοσχέδιο που μόλις ψηφίστηκε ουδόλως υποβαθμίζει τους υπαξιωματικούς· αντιθέτως. Tους δίνει πραγματική υπόσταση και διακριτό ρόλο, όπως στους προηγμένους στρατούς του NATO, με ανωτατοποίηση των σχολών τους, με ένα νέο σύστημα υπηρεσιακής σταδιοδρομίας, με δυνατότητες μετάταξής τους στο σώμα των αξιωματικών, είτε μέσω κατατακτηρίων εξετάσεων στις σχολές αξιωματικών είτε μετά 14 χρόνια υπηρεσίας βάσει αξιολόγησης. Επιπλέον, προβλέπει σημαντικές μισθολογικές αυξήσεις για όλους, ανεξαρτήτως βαθμού και εξέλιξης. Πρόκειται για αυξήσεις που στηρίζονται και σε εξοικονομήσεις του ίδιου του υπουργείου Εθνικής Αμυνας, δημιουργώντας ένα πρότυπο υπεύθυνης δημοσιονομικής διαχείρισης.
– Κάνετε επίσης παρεμβάσεις στη θητεία και στην εφεδρεία, ωστόσο είναι ζητούμενο και η ποιότητα της εκπαίδευσης των στρατευσίμων. Θα γίνει κάτι γι’ αυτό ή θα γεμίσουν τα στρατόπεδα απλά με περισσότερο χακί, αντί του μπλε ή του λευκού;
– Η Ελλάδα ιστορικά βασίζεται στον στρατό των πολιτών. Αυτό προϋποθέτει, όμως, την παροχή εκ μέρους της μιας σοβαρής και σύγχρονης στρατιωτικής εκπαίδευσης. Η σημερινή εικόνα στρατιώτη που εκπαιδεύεται μόνο σε κάποια όπλα του Πεζικού, αντικαθίσταται από τη σύγχρονη προσέγγιση. Οι οπλίτες του σήμερα πρέπει να είναι εξοικειωμένοι με τα προηγμένα μέσα, όπως drones, αντι-drones, συστήματα επικοινωνιών και αναλύσεις δεδομένων, ώστε να μπορούν να επιβιώνουν και να λειτουργούν αποτελεσματικά σε ένα σύγχρονο πεδίο μάχης.
Οι δεσμοί με τις ΗΠΑ – Η ανανεωμένη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας, η οποία φέρει την υπογραφή μου, ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ της Ελλάδας και την αναδεικνύει ως πυλώνα σταθερότητας και ενεργειακής ασφάλειας.
Παράλληλα, αυξάνονται ο χρόνος βασικής εκπαίδευσης και η οικονομική αποζημίωση, ενώ ενσωματώνονται τα Κέντρα Διά Βίου Μάθησης στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι στρατευμένοι θα αποκτούν δεξιότητες χρήσιμες για την κοινωνία και την επαγγελματική πορεία τους. Η εφεδρεία αναδιαρθρώνεται, με σταθερή επιχειρησιακή εκπαίδευση και επικαιροποίηση δεξιοτήτων, με στόχο μια δύναμη 150.000 ενεργών εφέδρων, ικανή να στηρίζει ουσιαστικά το εθνικό δόγμα αποτροπής.
– Ποια η σχέση της Αθήνας με την Ουάσιγκτον όσο οι ΗΠΑ έχουν αυτή τη σχέση με την Ε.Ε.;
– Η σχέση της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι στρατηγική, σταθερή και διαχρονική. Δεν ορίζεται συγκυριακά. Η ανανεωμένη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA), η οποία φέρει την υπογραφή μου, αποτελεί πολιτική επιλογή στρατηγικού βάθους. Αναβαθμίζει τον ρόλο της χώρας, ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ της και αναδεικνύει την Ελλάδα ως πυλώνα σταθερότητας και ενεργειακής ασφάλειας, όπως με την αναβάθμιση του στρατηγικού ρόλου της Αλεξανδρούπολης.
Και ας μου επιτραπεί μια ευρύτερη σκέψη. Το σημείο ισορροπίας στην ευρωατλαντική σχέση πρέπει γρήγορα να ανακτηθεί. Αποτελεί κρίσιμο πολλαπλασιαστή σταθερότητας όχι μόνο για την ολότητα της Δύσης, και ό,τι αυτή πρεσβεύει για τις δημοκρατικές και ανθρωπιστικές αξίες μας, αλλά και για την ισορροπία και την ειρήνη σε έναν πολυπολικό και άναρχο κόσμο, που απειλείται από απολυταρχικές και αναθεωρητικές δυνάμεις.
– Τούρκοι αξιωματούχοι κατά καιρούς στοχεύουν το πρόσωπό σας. Θεωρείτε ότι η στάση σας έχει λειτουργήσει υπονομευτικά για τις ελληνοτουρκικές επαφές των τελευταίων τριών ετών, όπως έχετε κατηγορηθεί κατά καιρούς;
– Η προσωπική στοχοποίηση από Τούρκους αξιωματούχους στην πραγματικότητα δεν αφορά εμένα ως φυσικό πρόσωπο. Την αναφορά στις σταθερές και διαχρονικές θέσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας επιχειρούν να σιγήσουν. Τις θέσεις αυτές διατυπώνω με τη θεσμική μου ιδιότητα, όχι προσωπικές απόψεις. Η Ελλάδα δεν απειλεί οιονδήποτε. Δεν επιδιώκει αναθεώρηση συνθηκών. Δεν έχει διατυπώσει απειλή πολέμου. Αλλά δεν μπορεί –και δεν πρόκειται– να απομακρυνθεί από την προσήλωσή της στο διεθνές δίκαιο, στο Δίκαιο της Θάλασσας και στον συνταγματικά επιβαλλόμενο σεβασμό της κυριαρχίας και των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Και ουδείς δύναται να μας επιβάλει σιγή επ’ αυτού.
Ούτε είναι δυνατόν, φυσικά, η Ελλάδα να θέσει υπό την κρίση άλλης χώρας τα μέσα με τα οποία θα θωρακίσει ρητά απειλούμενα αμυντικά τμήματα της επικράτειάς της. Ο διάλογος είναι αναγκαίος, αλλά δεν μπορεί να διεξάγεται υπό καθεστώς απειλών ή αναθεωρητισμού. Αυτό δεν συνιστά «σκληρή» στάση. Είναι η μόνη σοβαρή και ρεαλιστική βάση για ουσιαστικές και παραγωγικές επαφές. Οποιαδήποτε άλλη στάση μπορεί να επιτρέψει ενδεχομένως την ψευδαίσθηση στην Τουρκία πως μπορεί να επιβάλει στην Ελλάδα τις δικές της θέσεις διά του εκφοβισμού.
– Πρόσφατα σχόλιά σας για τον ρόλο του Πολεμικού Ναυτικού και των νέων φρεγατών στο Αιγαίο προκάλεσαν αρκετή δημόσια συζήτηση. Πώς βλέπετε το Π.Ν. του 21ου αιώνα;
– Το Πολεμικό Ναυτικό ενισχύεται στο πλαίσιο του νέου δόγματος αποτροπής. Οι σύγχρονες μεγάλες μονάδες του απελευθερώνονται από έναν αποκλειστικά χωρικό ρόλο. Το Ναυτικό αποκτά τη δυνατότητα να λειτουργεί ως δύναμη αποτροπής και ειρήνης στον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου. Τα νέα πλοία, όπως οι φρεγάτες Belharra και οι Bergamini, διαθέτουν αυξημένη επιχειρησιακή ευελιξία και στρατηγική ισχύ. Eνισχύουν τη συνολική αποτρεπτική δυνατότητα της χώρας. Συμμετέχοντας στην «Ασπίδα του Αχιλλέα», το Πολεμικό Ναυτικό εντάσσεται σε μια ενιαία, διακλαδική αρχιτεκτονική άμυνας, γεγονός που ενισχύει την ασφάλεια και στο Αιγαίο. Θα το ξαναπώ, γιατί αποτελεί εθνική κατάκτηση. Με τη συνεισφορά πρωτίστως των Ελλήνων και των Ελληνίδων, το 2030 θα έχουμε τις ισχυρότερες Eνοπλες Δυνάμεις που διέθετε ποτέ ο ελληνισμός.
– Το 2026 αναμένετε ότι το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ) μπορεί να δώσει απαντήσεις και σε άλλες, επιτακτικές, ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων;
– Μέσω του ΕΛΚΑΚ, που θυμίζω ότι δημιουργήθηκε το 2024, η καινοτομία ενσωματώνεται συστημικά πλέον στις Ενοπλες Δυνάμεις. Ηδη, καταρτίστηκαν συμβάσεις για την παραγωγή προϊόντων υψηλής επιχειρησιακής και οικονομικής αξίας, όπως είναι το σύστημα «Κένταυρος», ενώ ενεργοποιήθηκαν για πρώτη φορά 18 εθνικά έργα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της άμυνας. Οπως γνωρίζετε, στην τακτική άσκηση «Αίσιος Οιωνός-25», τον Νοέμβριο του 2025, αξιολογήθηκαν επί του πεδίου πρωτότυπα, υψηλού τεχνολογικού επιπέδου, συστήματα ελληνικών εταιρειών. Το 2026, το ΕΛΚΑΚ θα προχωρήσει σε συμπράξεις με πανεπιστήμια, startups και ιδιωτικές εταιρείες υψηλής τεχνολογίας.
Η βουλιμία της εξουσίας – Οι μικρότητες και η βουλιμία της εξουσίας δεν με αφορούν. Εχοντας πλήρη αίσθηση της απόστασης από το 2ο Δημοτικό Σχολείο της Κέρκυρας μέχρι τη θέση του υπουργού Εθνικής Αμυνας, αισθάνομαι υπερπλήρης.
Πρέπει, βέβαια, να προβούμε σε βελτιώσεις επί τη βάσει των διδαγμάτων της πρώτης περιόδου λειτουργίας του. Η στόχευση είναι σαφής: drones, αντί-drone συστήματα, κυβερνοάμυνα, δορυφορικές εφαρμογές και άλλα σύγχρονα μέσα, προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων και όχι απλώς θεωρητικά σχήματα. Και φυσικά, με ισχυρό αποτύπωμα στην εθνική οικονομία και στην αξιοποίηση του σπουδαίου επιστημονικού ανθρώπινου δυναμικού που βρίσκεται εντός και εκτός Ελλάδος.
– Με αφορμή, πάντως, την καθυστέρηση στην κατάθεση του νομοσχεδίου, ορισμένοι αναρωτήθηκαν εάν υπάρχει προβληματική πολιτική επικοινωνία με το Μέγαρο Μαξίμου. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι ο λόγος που εκφέρετε, για τα εθνικά και όχι μόνον, υποκρύπτει και την πρόθεσή σας στο μέλλον να διεκδικήσετε την προεδρία της Ν.Δ. Ισχύει αυτό;
– Η συζήτηση είναι χρήσιμη όταν εστιάζεται στην ουσία των πολιτικών επιλογών και όχι σε σενάρια, και μάλιστα στην κρίσιμη συγκυρία που διανύουμε. Το νομοσχέδιο αφορά την απαραίτητη ενίσχυση της αποτρεπτικής δυνατότητας της χώρας, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων. Η επείγουσα εθνική αναγκαιότητα που υπηρετεί από ουδένα αμφισβητήθηκε. Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε κατά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου στις 30/9/2025 υπό τον πρωθυπουργό, ο οποίος αναφέρθηκε με εξαιρετικά θετικά λόγια σε αυτό, κατά την εισήγησή του, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα.
Οι μικρότητες και η βουλιμία της εξουσίας δεν με αφορούν. Εχοντας πλήρη αίσθηση της απόστασης από το 2ο Δημοτικό Σχολείο της Κέρκυρας μέχρι τη θέση του υπουργού Εθνικής Αμυνας, αισθάνομαι υπερπλήρης. Ο δημόσιος λόγος και η στάση μου διαμορφώνονται από το συνταγματικό καθήκον μου και τη συναίσθηση εθνικής ευθύνης.
Οι αλλαγές στις Ε.Δ., υπόδειγμα για όλο το Δημόσιο
– Πώς κρίνετε πολιτικά την παρούσα συγκυρία για την κυβέρνηση; Τι σας φοβίζει εντός του 2026, δεδομένων και των κοινωνικών συνθηκών;
– Η παρούσα συγκυρία είναι ιδιαιτέρως απαιτητική, με διεθνή αστάθεια, έντονες κοινωνικές πιέσεις και άλλα πολλά. Ως κυβέρνηση οφείλουμε να κινηθούμε με σοβαρότητα, συνδυάζοντας την αποτελεσματικότητα με την επιδίωξη ευρύτερων συναινέσεων. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας στους θεσμούς και η κοινωνική συνοχή περνούν πλέον μέσα από κρίσιμες μεταρρυθμίσεις. Η υπέρβαση των διαχρονικών παθογενειών που αναδεικνύονται, η ισονομία, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αναβάπτιση στις εθνικές αξίες είναι στοιχήματα που έχουμε βάλει και οφείλουμε να κερδίσουμε.
Οι μεγάλες προκλήσεις – Η υπέρβαση των διαχρονικών παθογενειών που αναδεικνύονται, η ισονομία, η κοινωνική δικαιοσύνη και η αναβάπτιση στις εθνικές αξίες είναι στοιχήματα που έχουμε βάλει και οφείλουμε να κερδίσουμε.
Και επιλογές που έγιναν στο παρελθόν, ίσως πρέπει σήμερα, υπό το κράτος των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε, να αναθεωρηθούν. Μπορούμε, και είμαι βέβαιος γι’ αυτό, να επανασυσπειρώσουμε την κοινωνική μας βάση και να θέσουμε στο περιθώριο δυνάμεις λαϊκισμού και διχασμού.
Παράλληλα, τολμώ να πω ότι το υπόδειγμα των μεταρρυθμίσεων στις Ενοπλες Δυνάμεις μπορεί να λειτουργήσει ως ενάρετο υπόδειγμα για το σύνολο του δημόσιου τομέα. Με εξοικονομήσεις πόρων, που επιστρέφουν ως μέρισμα στα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων και ως αυξήσεις μισθών. Με την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος, με το μεγάλο οικιστικό πρόγραμμα του υπουργείου Εθνικής Αμυνας (κατασκευή 10.500 κατοικιών και εκσυγχρονισμός άλλων 7.000 κατοικιών).
Αλλά και με τη μάχη κατά της ακρίβειας (με την ομογενοποίηση των στρατιωτικών πρατηρίων και την Ενιαία Διακλαδική Διοίκηση για τον εφοδιασμό τους, με στόχο το «καλάθι της στρατιωτικής οικογένειας» να καταστεί μεσοσταθμικά 20%-23% φθηνότερο), την ενίσχυση της μητρότητας (με τη δημιουργία μαιευτικών κλινικών σε στρατιωτικά νοσοκομεία), τη φροντίδα για τα παιδιά (με την κατασκευή βρεφονηπιακών σταθμών και τα κέντρα ειδικής φροντίδας παιδιών), όπως και με τη βελτίωση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης. Καθώς και με αρκετές άλλες ριζικές αλλαγές και στοχευμένες προσαρμογές στις σύγχρονες ανάγκες και απαιτήσεις, σε όλα τα επίπεδα, με το πρόταγμά μας να είναι το εθνικά ωφέλιμο.
– Πώς διαβάζετε τις κατά καιρούς τοποθετήσεις των πρώην πρωθυπουργών που προέρχονται από την παράταξή σας (Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά) αλλά και προσώπων όπως ο Ευάγγελος Βενιζέλος;
– Οι παρεμβάσεις αυτές αποτελούν μέρος του δημόσιου διαλόγου και αντιμετωπίζονται με τον δέοντα θεσμικό σεβασμό. Η ιστορική εμπειρία έχει τη σημασία της και πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, καθώς ενδυναμώνει την εθνική θέση. Πάντα, βεβαίως, η ευθύνη των αποφάσεων αφορά την εκλεγμένη κυβέρνηση. Η παράταξή μας υπήρξε πάντοτε πολυσυλλεκτική, αλλά σαφώς διαρθρωμένη, κυρίως από ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό και αξιακό πλαίσιο που καθορίζει και την κυβερνητική πρακτική μας.
Πιστοί στις αξίες μας – Η παράταξή μας υπήρξε πάντοτε πολυσυλλεκτική, αλλά σαφώς διαρθρωμένη, κυρίως από ένα συγκεκριμένο ιδεολογικό και αξιακό
πλαίσιο που καθορίζει και την κυβερνητική πρακτική μας
– Θεωρείτε ότι η εποχή των μονοκομματικών κυβερνήσεων έχει περάσει;
– Η Νέα Δημοκρατία ορίζεται από το καταστατικό της ως κόμμα αρχών, όχι ως συνασπισμός άσκησης κυβερνητικής εξουσίας. Οι μονοκομματικές κυβερνήσεις δεν είναι δόγμα. Εχουν αποδειχθεί, όμως, εργαλείο σταθερότητας, καθώς διαθέτουν «καθαρή» λαϊκή εντολή. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι ο αριθμός των κομμάτων που συμμετέχουν σε μια κυβέρνηση, αλλά η ικανότητα αυτή να λαμβάνει αποφάσεις και να υλοποιεί πολιτικές με συνέπεια. Σε περιόδους έντονων προκλήσεων, όπως αυτή που διανύουμε, η χώρα χρειάζεται καθαρές αποφάσεις και αποτελεσματικές πολιτικές, όχι θολές ισορροπίες.
– Εκτιμάτε πως η θέση που έχει λάβει η Ελλάδα στο ζήτημα της αμερικανικής παρέμβασης στη Βενεζουέλα είναι η ενδεδειγμένη;
– Μπορώ να υπενθυμίσω ότι η Ελλάδα έχει εκφραστεί θεσμικά μέσω της ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, την οποία έχει συνυπογράψει, και κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για τη χώρα μας, σταθερή προτεραιότητα αποτελεί ο απόλυτος σεβασμός του διεθνούς δικαίου, η αποτροπή περαιτέρω αποσταθεροποίησης και η προώθηση μιας ειρηνικής και δημοκρατικής μετάβασης, με πλήρη σεβασμό στη βούληση του λαού της Βενεζουέλας και στην προστασία των Ελλήνων πολιτών που διαμένουν εκεί.
