Με φόντο τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας – NSS, οι ΗΠΑ κάνουν πράξη το μήνυμα ότι αποτελούν την ισχυρότερη δύναμη στο δυτικό ημισφαίριο. Η κυβέρνηση Τραμπ κατέγραψε παραπάνω από έναν λόγους για να διενεργήσει την ειδική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τώρα πιστεύει ότι η απειλή στρατιωτικής δράσης θα πείσει τη χώρα να εφαρμόσει την πολιτική της Ουάσιγκτον. Η Ελίζαμπεθ Ντίκινσον, διευθύντρια στο Τμήμα Ανάλυσης για τη Λατινική Αμερική στο International Crisis Group, αναλύει στην «Κ» τον πυρήνα των εξελίξεων στη Βενεζουέλα.
– Ποια φαίνεται να ήταν τα πραγματικά κίνητρα της επιχείρησης των ΗΠΑ εις βάρος του Μαδούρο;
– Νομίζω είναι σαφές ότι υπήρχαν πολλά κίνητρα κατά την εκτέλεση αυτής της επιχείρησης από την Ουάσιγκτον. Υπήρχαν μάλιστα διαφορετικοί στόχοι στο εσωτερικό του Λευκού Οίκου. Συγκεκριμένα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις οικονομικές πτυχές. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, από την πλευρά του, εδώ και δεκαετίες έχει χτίσει μια καριέρα γύρω από την αντίσταση στους αυταρχικούς ηγέτες της Λατινικής Αμερικής. Για εκείνον, δηλαδή, είναι μια μορφή πολιτικής μάχης. Υπάρχουν επίσης άλλοι παράγοντες στην αμερικανική κυβέρνηση, οι οποίοι επικεντρώνονται στις απελάσεις και κατ’ επέκταση στις προοπτικές επιστροφής περισσότερων Βενεζουελάνων πίσω στην πατρίδα τους. Επομένως, ήταν ένας συνδυασμός κινήτρων που οδήγησε σε αυτήν την επιχείρηση απομάκρυνσης του Μαδούρο από τη Βενεζουέλα.
H ιδέα να λογοδοτήσει ο Μαδούρο συγκεντρώνει αρκετή συναίνεση διεθνώς. Υπάρχουν όμως ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αυτό γίνεται.
– Τι γνωρίζουμε για τον ρόλο που θα έχουν οι ΗΠΑ στη διακυβέρνηση της Βενεζουέλας μετά τη σύλληψη του Μαδούρο;
– Υπάρχουν πολλά ερωτήματα γύρω από την τοποθέτηση των ΗΠΑ ότι θα «τρέξουν» το επόμενο διάστημα τη χώρα. Τι σημαίνει αυτό; Γνωρίζουμε πάντως ότι απομάκρυναν μεν τον Μαδούρο και τη σύζυγό του, αλλά άφησαν την υπόλοιπη κυβέρνηση στη θέση της. Κατά τα φαινόμενα, η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι η απειλή στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ θα πείσει τους εναπομείναντες αξιωματούχους να εφαρμόσουν την πολιτική των ΗΠΑ. Νομίζω όμως ότι υπάρχουν πραγματικοί λόγοι να αμφιβάλλει κανείς ότι αυτό θα είναι απλή υπόθεση. Είναι πολλές οι λεπτομέρειες που θα πρέπει να αποσαφηνιστούν σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τη μετάβαση που περιέγραψαν στη Βενεζουέλα. Εύλογα είναι μέχρι στιγμής τα ερωτήματα για τον ρόλο που θα έχει η αντιπολίτευση, αλλά και για τη μελλοντική διεξαγωγή εκλογών.
– Τι σημαίνουν οι τελευταίες εξελίξεις για τη Ρωσία και την Κίνα;
– Ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων στη Λατινική Αμερική είναι πραγματικά μεγάλος. Είναι κάτι που αποτυπώνεται με σαφήνεια στην εθνική στρατηγική ασφαλείας των ΗΠΑ, η οποία φαίνεται να οδηγεί τη στάση τους – μην ξεχνάμε την αναφορά ότι αποτελούν την ισχυρότερη δύναμη στο δυτικό ημισφαίριο. Η Κίνα είχε δανείσει σημαντικά χρηματικά ποσά στη Βενεζουέλα και λάμβανε πληρωμές με πετρέλαιο. Με αυτόν τον τρόπο γινόταν η αποπληρωμή του χρέους. Ο ανταγωνισμός θα συνεχιστεί από την πλευρά των μεγάλων δυνάμεων, μόνο και μόνο για την πρόσβαση στη χώρα η οποία –τουλάχιστον στα χαρτιά– διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο.
– Πόσο σημαντικό είναι στην πράξη το πετρέλαιο της Βενεζουέλας για τις ΗΠΑ;
– Από τη μία, είναι ελκυστικό να μπορείς να έχεις δυνητική πρόσβαση σε αυτά τα αποθέματα. Από την άλλη, η πετρελαϊκή βιομηχανία στη Βενεζουέλα βρίσκεται σε αταξία εδώ και χρόνια, εν μέσω της έλλειψης επενδύσεων και της υποβάθμισης των υποδομών. Σήμερα, ο πετρελαϊκός τομέας της χώρας παράγει πολύ λίγα. Πρακτικά, θα απαιτούσε πολλά χρόνια επένδυσης για να καταστεί αποτελεσματικός.
– Στο μεταξύ, ποια είναι τα πρώτα συμπεράσματα από την αντίδραση της διεθνούς κοινότητας και τι δεδομένα διαμορφώνει για το διεθνές δίκαιο η σύλληψη –για ορισμένους η απαγωγή– του Μαδούρο;
– Θεωρώ ότι οι διεθνείς αντιδράσεις ήταν πραγματικά ανάμεικτες. Αυτό φάνηκε και στη σύνοδο του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου διατυπώθηκαν απόψεις από την άμεση καταδίκη μέχρι την ελπίδα ότι η αντιπολίτευση της Βενεζουέλας μπορεί τώρα να αναλάβει την εξουσία που της είχε αρνηθεί ο Μαδούρο στις τελευταίες εκλογές. Η ιδέα να λογοδοτήσει ο Μαδούρο για τις πράξεις του συγκεντρώνει αρκετή συναίνεση. Υπάρχουν όμως πολλά ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο γίνεται όλο αυτό, δηλαδή κατά πόσον συνάδει με τους νόμους και τα πρότυπα που θεσπίστηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τα οποία οδήγησαν μέχρι και σήμερα τις διεθνείς υποθέσεις.
