«Με αυτό το έργο κάναμε μια πρώτη προσπάθεια να βγούμε στη διεθνή σκηνή της τέχνης δημόσιου χώρου. Η διάκριση αυτή αποτελεί μεγάλη τιμή όχι μόνο για εμένα, αλλά και για την πόλη που με εμπιστεύθηκε».
Ο Κλεομένης Κωστόπουλος –ή αλλιώς KLE, όπως είναι το καλλιτεχνικό του όνομα– μιλά στην «Κ» για τη δημιουργία της τοιχογραφίας της Μαρίας Κάλλας στο κέντρο της Καλαμάτας η οποία αναδείχθηκε από τη Street Art Cities, τη μεγαλύτερη διεθνή πλατφόρμα για την τέχνη στον δημόσιο χώρο, ως ένα από τα κορυφαία έργα δημόσιας τέχνης παγκοσμίως. Η «Καλαμάτα» που κέρδισε το κοινό της πλατφόρμας για τον μήνα Νοέμβριο, διεκδικεί πλέον την πρώτη θέση ανάμεσα στις 12 καλύτερες τοιχογραφίες του κόσμου για το 2025.
Ο ζωγράφος και καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Street Art Φεστιβάλ Πάτρας “Artwalk”, που είδε το έργο του να ξεχωρίζει ανάμεσα σε εκατοντάδες υποψηφιότητες από περίπου 2.000 πόλεις του κόσμου, περιγράφει πώς μια τοιχογραφία αφιερωμένη στη Μαρία Κάλλας μετατράπηκε σε αλληγορικό πορτρέτο της ίδιας της πόλης. Για τον ίδιο, η διεθνής αναγνώριση έρχεται να «φωτίσει» όχι μόνο το δικό του φιλοτέχνημα, αλλά και τις δυνατότητες της τέχνης στον σύγχρονο δημόσιο χώρο.
Η τέχνη του δρόμου αποτελεί το μέλλον στον χώρο της τέχνης και αυτό φαίνεται από το πόσο δεκτικός έχει πλέον γίνει ο κόσμος. Και πώς να μην είναι; Μιλάμε για την πιο δημοκρατική, συμπεριληπτική και επιδραστική τέχνη που μπορεί να υπάρξει.
«Ως παλαιός καλλιτέχνης σε αυτόν τον χώρο, δεν διαχειρίζομαι τέτοιες διακρίσεις ως το τέλος μιας σκέψης ή μιας προσπάθειας, αλλά ως αφετηρία για κάτι καινούργιο», σημειώνει στην «Κ» ο κ. Κωστόπουλος τονίζοντας πως τα τελευταία χρόνια η street art διεκδικεί κεντρικό ρόλο στον δημόσιο διάλογο, ακόμη και σε παγκόσμια γεγονότα, όπως αποδείχθηκε στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι.
«Πιστεύω ότι η τέχνη του δρόμου αποτελεί το μέλλον στον χώρο της τέχνης και αυτό φαίνεται από το πόσο δεκτικός έχει πλέον γίνει ο κόσμος. Και πώς να μην είναι; Μιλάμε για την πιο δημοκρατική, συμπεριληπτική και επιδραστική τέχνη που μπορεί να υπάρξει», προσθέτει.
«Ο δημόσιος χώρος είναι συνυφασμένος με τα καφέ»
Το έργο του δεν φιλοδοξεί απλώς να ομορφύνει τον δημόσιο χώρο, αλλά να επαναφέρει τη συζήτηση στη χώρα μας γύρω από τον ρόλο της σύγχρονης τέχνης στην καθημερινή ζωή.
«Η Ελλάδα έχει ανάγκη να επανασχεδιάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται και χρησιμοποιεί τις πλατείες, τους δρόμους, τα κτίριά της. Σήμερα ο δημόσιος χώρος είναι συνυφασμένος σχεδόν αποκλειστικά με τα καφέ. Αν δεν υπάρχει καφέ, δεν κάθεται κανείς σε μια πλατεία», τονίζει, σημειώνοντας ότι αυτό δεν συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Για τον ίδιο, η τέχνη στον δημόσιο χώρο έχει τη δύναμη να ξαναδώσει ζωντάνια και πνοή, σε μια περίοδο κατά την οποία ο σύγχρονος άνθρωπος δείχνει να εγκλωβίζεται όλο και περισσότερο στην ψευδαίσθηση του ταξιδιού που δημιουργούν τα κοινωνικά δίκτυα.
Το έργο είναι αλληγορικό: η πόλη αποδίδεται ως γυναικεία μορφή και η γυναικεία μορφή αποκτά πρόσωπο
Η τοιχογραφία, ύψους δεκαεννέα μέτρων και πλάτους επτά, τραβά από μακριά το βλέμμα των περαστικών. Ο άνθρωπος που τη φιλοτέχνησε σπεύδει να ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται απλώς για ένα πορτρέτο.
«Τιμώντας την πρόσκληση από τον Δήμο Καλαμάτας, θέλησα να δημιουργήσω την ίδια την πόλη», τονίζει ο κ. Κωστόπουλος και εξηγεί: «Το έργο είναι αλληγορικό: η πόλη αποδίδεται ως γυναικεία μορφή και η γυναικεία μορφή αποκτά πρόσωπο. Η επιλογή της Κάλλας προέκυψε όχι μόνο ως παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο, αλλά και λόγω της μεσσηνιακής καταγωγής του πατέρα της. Ετσι, η μορφή της λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον τόπο και τον διεθνή πολιτισμό».
Το έργο που απεικονίζει την κορυφαία Ελληνίδα υψίφωνο σαν άλλη Φρίντα Κάλο, όπως κάποιοι παρατήρησαν, είναι γεμάτο συμβολισμούς.
«Το φόρεμα της Κάλλας φιλοξενεί τους καρπούς και τα φυσικά στοιχεία της Μεσσηνίας. Χρειάστηκε να μελετήσω ακόμη και την ιστορία της μόδας, αναζητώντας τρόπους ώστε η σύνθεση να είναι εικαστικά συνεπής και όχι αυθαίρετη», λέει τονίζοντας ότι αντίστοιχες ιδέες έχουν υπάρξει σε μεγάλους οίκους μόδας. «Αυτό μου έδωσε την αυτοπεποίθηση να ενσωματώσω όλα τα στοιχεία του τόπου πάνω στο ένδυμα».
Η σιωπηλή αναφορά σε έναν άνθρωπο που χάθηκε πρόωρα
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι κορμοί των δέντρων που περιβάλλουν τη μορφή. Παραπέμπουν στις ρίζες, αλλά και στη διάρκεια που απαιτείται για να αναπτυχθεί κάτι ουσιαστικό. Είναι, όπως σημειώνει, μια σύνδεση με τις ρίζες του τόπου, του ανθρώπου και του βιώματος. Πουλιά, καρποί και φυσικά στοιχεία συμβολίζουν τον ήχο, την κίνηση και τη γονιμότητα, ενώ στο φόντο διακρίνονται ο Ταΰγετος και μια χαρακτηριστική εικόνα της κεντρικής παραλίας της Καλαμάτας.
Υπάρχει, τέλος, και ένα κρυφό στοιχείο: ένας δύτης, τοποθετημένος διακριτικά στο έργο, κάτω δεξιά.
«Πρόκειται για μια σιωπηλή αναφορά στην οικογένεια στην οποία ανήκε το κτίριο και σε έναν νέο άνθρωπο που χάθηκε πρόωρα. Ο ίδιος αγαπούσε τις καταδύσεις και έτσι ήθελα να υπάρξει αυτή η σύνδεση», λέει ο κ. Κωστόπουλος, κάνοντας σαφές ότι η δημιουργία στον δημόσιο χώρο δεν είναι ποτέ αποκομμένη από την ιστορία του τόπου και των ανθρώπων του.
Μέχρι να καταλήξει σε όλες τις λεπτομέρειες που «ντύνουν» την τοιχογραφία του, ο ζωγράφος αφιέρωσε αρκετές εβδομάδες στην έρευνα. Αναζήτησε στοιχεία γύρω από τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής, ενώ προσπάθησε να έρθει όσο πιο κοντά μπορούσε στην ίδια την «ατμόσφαιρα» της πόλης.
Η διάκριση από τη Street Art Cities ήρθε μέσα από τις ψήφους του κοινού. Με την ολοκλήρωσή του τον Νοέμβριο, το έργο τέθηκε αυτόματα σε ψηφοφορία και αναδείχθηκε πρώτο από την πρώτη κιόλας ημέρα, παραμένοντας στην κορυφή έως το τέλος. Παρότι δεν έχει στη διάθεσή του αναλυτικά στοιχεία, ο ίδιος εκτιμά ότι η μεγαλύτερη συμμετοχή προήλθε από το εξωτερικό, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα παραμένει μια μικρή χώρα με περιορισμένη παιδεία γύρω από τη street art. «Θέλω να πιστεύω ότι αναγνώρισαν μια καλή ζωγραφική», λέει, προσθέτοντας πως το έργο έχει έντονο το ελληνικό στοιχείο.
Δεν θα ήθελα να μας θεωρούν ματαιόδοξα όντα που ενδιαφέρονται μόνο για την προβολή του έργου τους. Θα πρέπει να συμπεριληφθούμε σε μια πραγματική διάσταση στον νέο σχεδιασμό του πολιτιστικού τοπίου της χώρας.
Με αυτή τη διεθνή διάκριση, ο Ελληνας καλλιτέχνης ελπίζει πως θα ενισχυθεί η εικαστική κοινότητα της χώρας μας η οποία, όπως λέει, σήμερα μοιάζει «αποδυναμωμένη και αποδεκατισμένη».
«Δεν θα ήθελα να μας θεωρούν ματαιόδοξα όντα που ενδιαφέρονται μόνο για την προβολή του έργου τους. Θα πρέπει να συμπεριληφθούμε σε μια πραγματική διάσταση στον νέο σχεδιασμό του πολιτιστικού τοπίου της χώρας», λέει και προσθέτει: «Χρειάζεται μια ευαισθητοποίηση και χρειάζεται και γνώση. Δεν γίνεται το 97% των ευρωπαϊκών κονδυλίων για τον πολιτισμό να πηγαίνει στην αρχαιότητα και μόλις το 3% στους σύγχρονους καλλιτέχνες. Οι αρχαίοι Ελληνες κοιτούσαν το μέλλον και την καινοτομία, για αυτό και διέπρεψαν. Εμείς εδώ και δεκαετίες κοιτάζουμε μόνο το παρελθόν».
Στην Καλαμάτα, πάντως, οι αντιδράσεις φαίνεται να δικαιώνουν την επιλογή της σύγχρονης τέχνης σε έναν τοίχο που πλέον συστήνει την πόλη στον κόσμο αλλιώς. Οι αρχικές αμφιβολίες, όπως λέει ο KLE, υποχώρησαν, και τη θέση τους πήρε ο ενθουσιασμός. «Καταλαβαίνω τους αρχικούς ενδοιασμούς γιατί δεν είχε ξαναγίνει μία τοιχογραφία τέτοιου μεγέθους στην πόλη. Νομίζω ωστόσο ότι μετά τη διάκριση, οι Καλαματιανοί νιώθουν περήφανοι και το δείχνουν».
