Οταν το 2020 η Dua Lipa ανέστησε την ντίσκο εν μέσω πανδημίας με το άλμπουμ της «Future Nostalgia», μάλλον, δεν περίμενε πως λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν «νονά» ενός πρότζεκτ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ που με τη σειρά του «ανασταίνει» δισκέτες.
«Η Dua Lipa είναι η αγαπημένη τραγουδίστρια του συζύγου μου. Βέβαια, ήταν πρόκληση αν η Βρετανική Ακαδημία θα δεχόταν το όνομα», λέει γελώντας στη βιντεοκλήση μας η Λεοντιέν Τάλμπουμ, που ηγείται του πρότζεκτ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ «Future Nostalgia» που σκοπό έχει να διασώσει δισκέτες. Ενα μέσο αποθήκευσης που όσοι έζησαν τις δεκαετίες του ’90 και του ’00 γνωρίζουν πολύ καλά – υπολογίζεται πως μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2000, οπότε και η τεχνολογία άρχισε να τις ξεπερνά, είχαν πουληθεί σχεδόν 3 δισεκατομμύρια δισκέτες.
Ενώ, λοιπόν, πρόκειται για μια τεχνολογία που μετρά λιγότερα από 55 χρόνια ιστορίας (η πρώτη δισκέτα κατασκευάστηκε το 1971), συγχρόνως η γνώση γύρω από τις δισκέτες χάνεται στα «αρχαιολογικά βάθη» των υπολογιστών. «Αν δεν διατηρήσουμε αυτό το υλικό, δεν θα μπορούμε να έχουμε “μελλοντική νοσταλγία” για τις δισκέτες», θα πει και η «μαμά» του πρότζεκτ.
Το τεχνολογικό «Φαρ Ουέστ»
Πώς έφτασε λοιπόν το «Future Nostalgia» να σκάβει σε αυτά τα «αρχαιολογικά βάθη»; Η Τάλμπουμ εργάζεται τα τελευταία τέσσερα χρόνια ως τεχνική αναλύτρια στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Μία από τις βασικές της ιδιότητες είναι η μεταφορά υλικού από κινητά μέσα. «Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει από δισκέτες μέχρι σκληρούς δίσκους, κασέτες, οτιδήποτε», όπως εξηγεί.
Αυτή η μεταφορά αρχείων από δισκέτες δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση. Και αυτό γιατί όταν μιλάμε για δισκέτες, δεν αναφερόμαστε μόνο σε αυτές των 3½ ιντσών που οι περισσότεροι είχαμε και στα σπίτια μας, αλλά και παλαιότερων ειδών, όπως αυτές των 8 και των 5¼ ιντσών.
«Αν κάποιος διαφυλάσσει παλιούς οικιακούς υπολογιστές, ίσως, είναι πιο εύκολο να δει κάποιες από αυτές τις δισκέτες. Αλλά πολλές από αυτές που βρίσκαμε στα αρχεία δεν προέρχονταν από αυτά τα συστήματα, ήταν από συστήματα έρευνας ή επιχειρηματικά περιβάλλοντα. Και επειδή αυτά δεν έχουν την ίδια νοσταλγική ισχύ, δεν είναι τόσο καλά τεκμηριωμένα», εξηγεί η Λεοντιέν Τάλμπουμ, που βλέποντας αυτό το «κενό» αποφάσισε να ξεκινήσει το «Future Nostalgia».
Ο στόχος του προγράμματος είναι διπλός: από τη μία, προσπαθεί να δημιουργήσει ένα σημείο συνάντησης για την ανάκτηση και τη συγκέντρωση γνώσης γύρω από τις δισκέτες. H πρόσβαση στην οποία έχει με τη σειρά της τις δικές της δυσκολίες, μιας και άλλοι από τους ανθρώπους που τη διαχειρίζονταν έχουν συνταξιοδοτηθεί και άλλοι δεν βρίσκονται πια στη ζωή. Και από την άλλη, μέσα από αυτή τη διαδικασία σκοπός είναι να τεκμηριωθεί η γνώση γύρω από τα συστήματα που έχουν παραγάγει και μπορούν να διαβάσουν αυτή την τεχνολογία και το υλικό που περιέχει.
Κάθε βήμα της διαδικασίας, βέβαια, ξεδιπλώνει και ένα νέο εμπόδιο. Οπως συμβαίνει και με τις κασέτες, αν τα χρόνια περάσουν, έτσι και κάποιες παλιές δισκέτες απομαγνητίζονται ή οξειδώνονται. Συχνά, επίσης, οι δισκέτες φυλάσσονται σε πατάρια ή αποθήκες και έχουν υπάρξει και περιπτώσεις που χρειάστηκε να αφαιρέσουν μούχλα από αυτές. Η επικεφαλής του «Future Nostalgia» φέρνει επίσης το παράδειγμα των δισκετών που ήταν δημοφιλείς στη δεκαετία του ’80 και λίγο στην αρχή του ’90, για τις οποίες δεν υπήρχαν ενιαίες προδιαγραφές στην κατασκευή, «οπότε μιλάμε για μια κατάσταση τεχνολογικού “Φαρ Ουέστ”», όπως λέει και η ίδια.
Ακόμα βέβαια και αν ξεπεραστούν οι δυσκολίες που αφορούν το hardware, πρέπει να λυθούν και κάποια ζητήματα software: «Ακόμα και αν καταφέρεις να έχεις πρόσβαση στη δισκέτα, θα πρέπει ουσιαστικά να ανακτήσεις και το software εκείνης της εποχής που θα μπορεί να τη διαβάσει».
Από τα αρχεία του Στίβεν Χόκινγκ στα καφέ για δισκέτες
Μέχρι σήμερα η Λεοντιέν Τάλμπουμ με την ομάδα της έχει καταφέρει να «διαβάσει» σχεδόν 200 δισκέτες, κυρίως από τις δεκαετίες του ’70 και του ’80, οι οποίες προέρχονται από τα αρχεία του Κέιμπριτζ αλλά και δωρεές συνεργαζόμενων φορέων και εταιρειών. «Μιλάμε για μια εποχή που το μέσο δεν ήταν τόσο διαδεδομένο και στην πραγματικότητα είχαν συγκεκριμένοι άνθρωποι πρόσβαση», όπως θα τονίσει και η τεχνική αναλύτρια.
Κάπως έτσι, στα χέρια της έχουν φτάσει από τα αρχεία του Στίβεν Χόκινγκ μέχρι δισκέτες που ανήκουν σε ποιητές και συγγραφείς. «Εχουμε βρει σημειώσεις, αστρονομικά δεδομένα, χάρτες, κώδικα, ακόμα και οικογενειακές φωτογραφίες. Πρακτικά, οτιδήποτε θα βρίσκαμε σήμερα στα κινητά μας», λέει η Τάλμπουμ.
Δεν αποκλείεται πολύ σύντομα το «Future Nostalgia» να ανακαλύψει και υλικό που μέχρι σήμερα παραμένει αποκλειστικά κρυμμένο σε δισκέτες: «Αυτό το διάστημα είμαστε σε επαφές με έναν διδακτορικό φοιτητή που έχει αρχαιολογικά δεδομένα από τη δεκαετία του ’80 που διασώζονται μόνο σε δισκέτες. Κανείς δεν τα έχει δει έκτοτε».
Παράλληλα, η Τάλμπουμ έχει ήδη οργανώσει μια συνάντηση του «Floppy Disc Cafe», όπως το λέει, στο οποίο κάτοχοι κοινών δισκετών μπορούσαν να τις πάνε στο Κέιμπριτζ ώστε να ανακτήσουν τα αρχεία τους σε τεχνολογικά επίκαιρη μορφή. Επόμενο βήμα της είναι να οργανώσει ακόμα ένα τέτοιο event, αλλά και να εμβαθύνουν στην έρευνα ώστε όχι μόνο να μπορούν να διαβάσουν τα αρχεία που περιέχονται στις δισκέτες, αλλά, πλέον, να μπορούν και να τα επεξεργαστούν. «Αλλιώς, πιθανόν σε δέκα χρόνια να αντιμετωπίζουμε τα ίδια θέματα για τις δισκέτες του 2000. Οπότε, γιατί να μην είμαστε ένα βήμα μπροστά;».
