Είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημιουργούς του σύγχρονου πειραματικού κινηματογράφου, με έργο που ισορροπεί ανάμεσα στη μυθοπλασία, στο ντοκιμαντέρ και στην κινηματογραφημένη παρατήρηση. Ο Μπεν Ρίβερς, ωστόσο, και παρά τις πολλές διεθνείς διακρίσεις του, έχει την ηρεμία ανθρώπου που περνάει πολύ χρόνο μέσα σε λατομεία, ερήμους, σπηλιές και χωριά που δεν υπάρχουν στον χάρτη – ή μάλλον υπάρχουν, αλλά μόνο για όσους θέλουν πραγματικά να τα δουν. Με μια κάμερα στον ώμο και την τάση να εμπιστεύεται το τυχαίο, φτιάχνει ταινίες που μοιάζουν περισσότερο με περιπλανήσεις παρά με συμβατικές αφηγήσεις. Η ιδιαίτερη κινηματογραφική γλώσσα του μιλάει για τη ζωή, τους ανθρώπους που διαλέγει και τον δικό του κόσμο της κινούμενης εικόνας με την απλότητα κάποιου που γνωρίζει ότι το σινεμά δεν χρειάζεται πάντα εξήγηση. Γεννιέται μπροστά στα ματιά του θεατή ερχόμενο από έναν κόσμο φανταστικό.
Αυτό συνέβη με τις μικρού μήκους ταινίες του, που προβλήθηκαν κατά την έναρξη της 9ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, αλλά και με το «Mare’s Nest», τη μεγάλου μήκους ταινία του που είδαμε τον Οκτώβριο στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της πόλης σε σύμπραξη με την Μπιενάλε και θα προβληθεί στο Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου της Αθήνας.
Οι παρυφές του κανονικού
Πολλές από τις μικρού μήκους ταινίες του Ρίβερς περιστρέφονται γύρω από ανθρώπους που κατοικούν στις παρυφές του «κανονικού». Τον ρωτάμε τι τον τραβάει σ’ αυτές τις ζωές. «Πάντα με ενδιαφέρουν όσοι επιλέγουν να ζουν έξω από το κυρίαρχο πρότυπο και τα “παρελκόμενά” του. Οι ταινίες μου το αντικατοπτρίζουν, γιατί κι αυτές είναι κάπως μη βιομηχανοποιημένες, έχουν τους δικούς τους κανόνες. Κάνω ταινίες με ανθρώπους με τους οποίους θέλω να περνάω χρόνο· αυτό είναι θεμελιώδες για μένα», απαντάει, σαν να λέει ότι η κάμερα γίνεται πρόσχημα για ανθρώπινη συνάντηση.
Ενώ οι περισσότεροι κινηματογραφιστές έχουν πια παραδοθεί στη λάμψη της ψηφιακής εικόνας, ο Ρίβερς επιμένει στο φιλμ 16mm. «Η ψηφιακή εικόνα μού φαίνεται πολύ “κοφτερή”, πολύ καθαρή. Μου αρέσει η κίνηση του φιλμικού κόκκου. Και μου αρέσουν οι περιορισμοί: το μήκος ενός ρολού, το ότι πρέπει να σκεφτείς τον χρόνο αλλιώς. Το φιλμ έχει θερμότητα, μια υλικότητα –καμιά φορά και λίγη “βρωμιά”– που μου ταιριάζει όταν κινηματογραφώ τόπους και ανθρώπους ζωντανούς», εξηγεί
Οι τοποθεσίες δεν είναι «σκηνικά» για τον Ρίβερς, είναι, με κάποιον τρόπο, οι χαρακτήρες των ταινιών του. Του αρκεί να βρεθεί σε έναν χώρο για να αρχίσει να χτίζει την ιστορία γύρω του. «Περνάω χρόνο αναζητώντας μέρη και συχνά γράφω σκηνές έχοντας έναν χώρο ως αφετηρία. Στο “Mare’s Nest” ξεκίνησα από έναν λαβύρινθο σε ένα εγκαταλελειμμένο λατομείο στη Μινόρκα. Μου είπαν ότι ένας γλύπτης τον είχε χτίσει εκεί και ξαφνικά είδα μπροστά μου μια παιδική εκδοχή του Μινώταυρου», αναφέρει.
Πάντα με ενδιαφέρουν όσοι επιλέγουν να ζουν έξω από το κυρίαρχο πρότυπο και τα «παρελκόμενά» του – Κάνω ταινίες με ανθρώπους με τους οποίους θέλω να περνάω χρόνο· αυτό είναι θεμελιώδες για μένα.
Η Mουν, η κεντρική μορφή της ταινίας, περπατάει από τα εγκαταλελειμμένα ορυχεία της βόρειας Ουαλλίας μέχρι την έρημο Μονέγκρος στην Ισπανία. Το ταξίδι δεν έχει συγκεκριμένες γεωγραφικές συντεταγμένες. Κουβεντιάζοντας του αναφέρουμε ότι η ταινία μάς έφερε στον νου μια επαναεπινοημένη εκδοχή της «Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων».
«Αγαπώ την Αλίκη, αλλά δεν ήταν στο μυαλό μου. Σκεφτόμουν τον Καντίντ μάλλον, τον ήρωα του Βολταίρου. Γενικά σκεφτόμουν ιστορίες ταξιδιωτών που διασχίζουν αλλόκοτους κόσμους. Οι περισσότεροι από αυτούς συναντούν συνεχώς εμπόδια. Εγώ όμως ήθελα η Μουν να ζήσει έναν κόσμο χωρίς σύγκρουση».
Το «Mare’s Nest» δεν είναι δυστοπία ούτε ουτοπία. Είναι σαν μια σύντομη άσκηση πάνω στο τι μπορεί να συμβεί όταν πετάξεις από το σύστημα τις γνωστές αναφορές. «Η πρώιμη ζωή στη Γη και οι πρώτοι άνθρωποι είναι ένα θέμα στο οποίο επιστρέφω συχνά. Στο “Mare’s Nest” είναι σαν να βλέπουμε την προσπάθεια του ανθρώπινου είδους να αποτινάξει παγιωμένες αντιλήψεις. Οι ενήλικοι έχουν εξαφανιστεί και έχουν μείνει μόνον παιδιά σαν μια εξελικτική “παραξενιά”», λέει ο Ρίβερς. «Ηθελα η προοπτική να είναι αισιόδοξη. Και ελπίζω ο θεατής να το νιώθει στο τελικό χαμόγελο της Μουν», καταλήγει.
Η ταινία «Mare’s Nest» θα προβληθεί στις 4 Δεκεμβρίου, στις 21.15 στην Ταινιοθηκη, στο πλαίσιο του 14ου Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογραφου.
