Οταν βλέπω τον Σπύρο Παπαγεωργίου να καταφθάνει με το ποδηλατικό του κράνος στα χέρια δεν μπορώ να αποφύγω μια ελάχιστα πολιτικά ορθή σκέψη. Το παρουσιαστικό του δεν προσομοιάζει στη σίγουρα αναχρονιστική, στερεοτυπική εικόνα του ελληνικού μου μυαλού για τον αστικό ποδηλάτη, τον άνθρωπο δηλαδή που χρησιμοποιεί ένα ποδήλατο, συμβατικό ή ηλεκτρικό, για τις καθημερινές του μετακινήσεις.
Ο Σπύρος Παπαγεωργίου είναι ένας εντελώς «κανονικός» άνθρωπος στη μέση ηλικία, που όμως δεν κυκλοφορεί σαν εκκολαπτόμενος πρωταθλητής του Ποδηλατικού Γύρου της Γαλλίας. Μπορεί να καταπίνει καθημερινά δεκάδες χιλιόμετρα με το πιο οικολογικό δίτροχο μέσο κυκλοφορίας που υπάρχει στον κόσμο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι υποχρεωτικά ο πιο αθλητικός τύπος που έχετε δει ποτέ ή ότι πηγαίνει στα επαγγελματικά του ραντεβού με ποδηλατικό κολάν ή ότι ξεχειλίζει από… ιερό μίσος για το αυτοκίνητο ή οτιδήποτε μηχανοκίνητο επί της Γης.
Τίποτα απ’ όλα αυτά, ευτυχώς. Την ίδια στιγμή το όνομά του βρίσκεται πίσω από όλες τις πρωτοβουλίες που έχουν στόχο τη διάδοση του ποδηλάτου ως μέσου μετακίνησης στις ελληνικές πόλεις και κυρίως στην Αθήνα όπου γεννήθηκε, μεγάλωσε και την οποία εξακολουθεί να λατρεύει, παρά την παροιμιώδη καθυστέρησή της σε ποδηλατικές υποδομές. «Δεν είναι το παν οι ποδηλατόδρομοι για έναν αστικό ποδηλάτη», επαναλαμβάνει συχνά στη διάρκεια της κουβέντας μας ο Σπύρος Παπαγεωργίου, συμπληρώνοντας ότι –ενάντια σε όλα τα κλισέ– ο Ελληνας δεν συγκαταλέγεται κατά τη γνώμη του ανάμεσα στους πιο επιθετικούς Ευρωπαίους οδηγούς. «Η δική μου εμπειρία από την Ευρώπη δείχνει ότι ο Ελληνας οδηγός κατά βάση “προσέχει” τον ποδηλάτη», λέει και τον ακούω με γουρλωμένα μάτια.
Ποιος κίνδυνος;
Ο εκδότης όμως του πρώτου μηνιαίου περιοδικού ποδηλάτου στην Ελλάδα, ο δημιουργός του Athens Bike Festival και συνήθως ο μόνος Ελληνας σε επίλεκτες θέσεις ευρωπαϊκών οργανισμών για τη βιώσιμη κινητικότητα, φημίζεται για το πάθος του να καταρρίπτει ευρέως διαδεδομένους μύθους. Ενας από τους πιο «αγαπημένους» του θέλει την αστική ποδηλασία σε μια πόλη τόσο «αυτοκινητοκεντρική», όπως η Αθήνα, ένα από τα πιο επικίνδυνα σπορ που υπάρχουν.
«Το λέμε αυτό στα σοβαρά σε μια χώρα που έχει 600 νεκρούς τον χρόνο από αυτοκίνητα. Εχουμε αποδεχθεί τους 60 νεκρούς τον μήνα από αυτοκίνητα ως “business as usual”, αλλά ξεχνάμε ότι αν ήταν αεροπορική τραγωδία θα έκλεινε η εταιρεία. Επαναλαμβάνω, οι οδηγοί στην Ελλάδα είναι αρκετά φιλικοί με τα ποδήλατα. Προφανώς υπάρχουν εξαιρέσεις, αλλά είναι λίγες. Το πρόβλημα είναι η έλλειψη υποδομών αλλά και “εικόνας”. Φανταστείτε μια πινακίδα που θα έγραφε “Πλατεία Αμερικής – Ποδήλατο – 2 χλμ.”. Ο κόσμος θα καταλάβαινε ότι είναι κοντά. Μόνο κάνοντας ποδήλατο συνειδητοποιείς ότι οι αποστάσεις είναι πολύ μικρότερες από αυτές που νόμιζες. Επίσης, κανένας νοήμων ποδηλάτης δεν χρησιμοποιεί τις μεγάλες λεωφόρους για να πάει στη δουλειά του ή οπουδήποτε αλλού θέλει να πάει. Θα επιλέξει τους δευτερεύοντες δρόμους που είναι πολύ πιο ήσυχοι και ασφαλείς». Ο δεύτερος πιο αγαπημένος του μύθος είναι ότι η Αθήνα «δεν κάνει για ποδήλατο» επειδή δεν είναι επίπεδη όπως το Αμστερνταμ ή το Παρίσι. «Συνήθως αυτά τα ακούς από ανθρώπους που δεν έχουν κάνει ποτέ τους ποδήλατο στην Αθήνα. Ή σαν το σπίτι τους να είναι στην κορυφή του Λυκαβηττού».
Το ποδήλατο δίνει λύση για αποστάσεις έως 10 χιλιομέτρων. Οι πόλεις αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι επενδύοντας μικρά ποσά στο ποδήλατο λύνουν τεράστια προβλήματα που δεν λύνονται με περισσότερους δρόμους.
Ο Σπύρος Παπαγεωργίου με ό,τι καταπιάνεται δεν απευθύνεται στη «φυλή» του, στους «δικούς του», στους ανθρώπους που κάνουν ήδη ποδήλατο, αλλά σε όλους τους υπόλοιπους. Από αυτή την άποψη το επιτυχημένο του podcast «Πάμε για ποδήλατο;» αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη. Είναι ένας πολιτισμένος ιεραπόστολος του ποδηλάτου με επιχειρήματα φιλτραρισμένα από την προσωπική εμπειρία τριών δεκαετιών, ένας επιδέξιος προσηλυτιστής που δεν φανατίζεται ποτέ.
Και για οικονομία
Ανακάλυψε την ελευθερία και τη χαρά του ποδηλάτου σε ηλικία δέκα ετών, όταν το «έσκαγε» από το πατρικό του στην ωραία γειτονιά της Κυπριάδου και πήγαινε στον καλύτερό του φίλο στον Περισσό με το ποδήλατο, χωρίς να το γνωρίζουν οι γονείς του. Πέρασε τη «φάση» του αυτοκινήτου και της μηχανής, όμως από το 1998 μετακινείται «σοβαρά» με ποδήλατο, αλλά όχι αποκλειστικά. «Ο,τι είναι κοντά το περπατάω, τα πιο μακριά με ποδήλατο και τα πολύ μακριά με αυτοκίνητο ή μηχανή». Το 2025 αποφάσισε να «ακινητοποιήσει» το αυτοκίνητό του και να παραδώσει πινακίδες. «Μέσα σε ένα χρόνο γλίτωσα πάνω από 4.000 ευρώ από ασφάλειες, τέλη, σέρβις, βενζίνες και πάρκινγκ. Το αυτοκίνητο μου χρειάστηκε μόνο τρεις φορές και δανείστηκα ένα ή νοίκιασα. Ποτέ δεν έχω βγάλει τόσο εύκολα λεφτά. Τώρα πια μου κακοφαίνεται να μπω σε αυτοκίνητο».
Αλήθεια, τι έχει αλλάξει στην εμπειρία του δρόμου όλα αυτά τα χρόνια; «Πριν από 25 χρόνια το ποδήλατο ήταν κυρίως μέσο αναψυχής. Τα τελευταία 15 χρόνια άρχισε να συζητιέται ως μέσο αστικής μετακίνησης. Η μετακίνηση σε μια πόλη μπορεί να γίνει με μέσα μαζικής μεταφοράς (που θέλουν χρόνο και επένδυση), με αυτοκίνητο (που ο αριθμός τους είναι πεπερασμένος), με τα πόδια ή με το ποδήλατο. Το ποδήλατο δίνει λύση για αποστάσεις έως 10 χιλιομέτρων. Οι πόλεις αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι επενδύοντας μικρά ποσά στο ποδήλατο λύνουν τεράστια προβλήματα που δεν λύνονται με περισσότερους δρόμους».
Αν για κάτι στενοχωριέται ο συνήθως ευδιάθετος Σπύρος είναι το γεγονός ότι η διαχρονική (και διακομματική) απραξία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης σε σχέση με την (μη) πολιτική μας για τη βιώσιμη κινητικότητα (η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης χωρίς εθνική στρατηγική για το ποδήλατο) αποτρέπει χιλιάδες Αθηναίους από το να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό, πέρα από τον καταναγκασμό της καθημερινής μετακίνησης με αυτοκίνητο κάτω από τις γνωστές συνθήκες κυκλοφοριακής παράλυσης.
«Ξέρετε, τα δέκα χρόνια που υπάρχει αυτός ο μοναδικός, άξιος λόγου ποδηλατόδρομος στην Αθήνα, που συνδέει το Γκάζι με το Μοσχάτο, δεν γνωρίζω έναν υπουργό, έναν υφυπουργό με χαρτοφυλάκιο σχετικό με τα θέματα Μεταφορών που να τον έχει επισκεφθεί και να έχει εικόνα για την πολύτιμη υπηρεσία που προσφέρει. Μπορεί να μην ξέρει καν ότι υπάρχει. Αν όμως δεν έχεις προσωπική εικόνα για μια κρίσιμη υποδομή κινητικότητας, όπως είναι ένας ποδηλατόδρομος, πώς θα την υποστηρίξεις και θα ζητήσεις την επέκτασή της και αλλού στην πόλη;», αναρωτιέται λογικά ο Σπύρος Παπαγεωργίου. Οσο για την έλλειψη εθνικής στρατηγικής για το ποδήλατο, δεν πρόκειται απλά για μια (ακόμη) αβελτηρία της ελληνικής γραφειοκρατίας χωρίς επιπτώσεις στην καθημερινότητά μας, υποστηρίζει.
«Χωρίς εθνική στρατηγική δεν έχεις αυτό που έχουν σήμερα όλες οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες εκτός από εμάς, έναν “τυφλοσούρτη”, ένα πλάνο για το τι πρέπει να κάνεις σε βάθος δεκαετίας σε σχέση με το ποδήλατο. Χωρίς εθνική στρατηγική ό,τι γίνεται καταντάει αποσπασματικό και πολύ δύσκολο να υλοποιηθεί, είτε γιατί δεν έχουν εξασφαλιστεί οι πόροι είτε γιατί ο εκάστοτε υπουργός φοβάται το πολιτικό κόστος.
Χωρίς εθνική στρατηγική κανείς δεν συνειδητοποιεί το οικονομικό όφελος από τη διάδοση του ποδηλάτου ως μέσου μετακίνησης, αν υποθέσουμε ότι το περιβαλλοντικό όφελος δεν συγκινεί και πολλούς. Αλλά υπάρχουν εκεί έξω κάποιοι συμπολίτες μας που θα ήθελαν, αντί να χρησιμοποιούν ένα όχημα 1,5 τόνου, να χρησιμοποιούν ένα ποδήλατο που ζυγίζει 15 κιλά, και πρέπει να τους δώσουμε αυτή την ευκαιρία να το κάνουν και να γλιτώσουν το άγος της στάθμευσης, το κόστος της βενζίνης, τον θόρυβο».
Τουριστικό κεφάλαιο
«Παρόλο που συζητάμε ότι το ποδήλατο είναι το ιδανικό μέσο για τις μικρές αποστάσεις, θα μπορούσε να είναι και για λίγο μεγαλύτερες», λέει ύστερα από μια γουλιά λευκό κρασί ο Σπύρος Παπαγεωργίου. Και κάπου εδώ έρχεται η ώρα να μιλήσουμε για μια άλλη βασική συνισταμένη των δραστηριοτήτων του, κυρίως με την ιδιότητα του μέλους του διοικητικού συμβουλίου του EuroVelo: την ανάπτυξη του ποδηλατικού τουρισμού. «Σε εποχές που όλη η Ευρώπη μιλάει για υπερτουρισμό, αναπτύσσεται με πολύ γρήγορους ρυθμούς ο ποδηλατικός τουρισμός. Γιατί ακριβώς κινείσαι σε περιοχές όπου δεν θα πήγαινες εύκολα με το αυτοκίνητο ή το πούλμαν».
Αυτή είναι συνοπτικά η ιδέα και ο λόγος που στην Ευρώπη υπάρχει το EuroVelo, το μεγαλύτερο παγκοσμίως δίκτυο ποδηλατικών διαδρομών, το οποίο «μετράει» 90.000(!) χιλιόμετρα σηματοδοτημένων διαδρομών σε περίπου 20 χώρες. «Τα έσοδα των χωρών που προωθούν συστηματικά τον ποδηλατικό τουρισμό μάς δείχνουν τον δρόμο. Η Αυστρία, για παράδειγμα, κατέγραψε πέρυσι καθαρά έσοδα 1,5 δισ. ευρώ. Η Ιταλία το 2024 ανακοίνωσε ότι ο ποδηλατικός τουρισμός αφορά το 10% του συνόλου της τουριστικής κίνησης στη χώρα, με έσοδα 10 δισ. ευρώ τον χρόνο». Οσο για την Ελλάδα μαντέψτε: Εχουμε τρεις διαδρομές EuroVelo κι ενώ υπάρχει ισχυρό ενδιαφέρον από ξένους ποδηλάτες ακόμη δεν έχει προχωρήσει η διαδικασία της σήμανσης των διαδρομών αυτών…
Η συνάντηση
Ο καλεσμένος μας κατέφθασε στον πάντα δημοφιλή «Βλάσση» (Μαιάνδρου 15) με το (ηλεκτρικό του) ποδήλατο διανύοντας την απόσταση Ανω Κυψέλη – Ιλίσια σε 25 λεπτά. Το ασφάλισε με μια κλειδαριά υψηλής ασφαλείας, αλλά ρίχναμε πού και πού κλεφτές ματιές για να βεβαιωθούμε ότι είναι στη θέση του. Μοιραστήκαμε μια πράσινη σαλάτα, δοκιμάσαμε την τυρόπιτα κανταΐφι και απολαύσαμε δύο καλομαγειρεμένα ελληνικά πιάτα, γεμιστά και μουσακά.
Για τον Σπύρο Παπαγεωργίου, το πού θα αφήσει ο αστικός ποδηλάτης το ποδήλατό του είναι πολύ ψηλά στην ατζέντα του. «Ευτυχώς τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται οργανωμένοι χώροι στάθμευσης που δέχονται ποδήλατα, με κορυφαίο το παράδειγμα της Cityzen που έχει δεσμεύσει σε όλα σχεδόν τα πάρκινγκ της θέσεις προσωρινής ή μόνιμης στάθμευσης για ποδήλατα».
