Εχει πρόσωπο λαμπερό, βλέμμα καθαρό, ευθύβολο, λόγο σίγουρο, πυκνό. Είναι μόλις 32 χρόνων και κατάφερε, χωρίς πόρους και οφίκια, μόνο με τη δύναμη ψυχής, την ηγετική της ικανότητα και τις γνώσεις της, να φέρει σε χωριά που ερημώνουν τα πάνω κάτω. Να αντικαταστήσει την εικόνα πληθυσμιακής συρρίκνωσης με εκείνη της σφύζουσας ζωής. Και λες, πώς μπόρεσε να κινητοποιήσει σύσσωμες κοινωνίες αποσείοντας βουνά προκαταλήψεων, καχυποψίας και μοιρολατρίας; Και όμως το μπόρεσε η δασκάλα του μονοθέσιου σχολείου στη Φουρνά Ευρυτανίας, Παναγιώτα Διαμαντή.
Μαζί με τον ιερέα του χωριού, πατέρα Κωνσταντίνο Ντούσικο, και μέσω της πρωτοβουλίας «Νέα Ζωή στο Χωριό» που δημιούργησαν, η πολυβραβευμένη εκπαιδευτικός κατάφερε όχι μόνο να φέρει στην ορεινή κοινότητα των 100 κατοίκων έξι νέες οικογένειες και να γίνουν 28 τα εννέα παιδιά του δημοτικού – γυμνασίου – λυκείου, αλλά και να «εξαγάγει» το μοντέλο αναζωογόνησης της υπαίθρου σε άλλες περιοχές της χώρας.
Διανύει τον όγδοο μήνα της εγκυμοσύνης και παρά ταύτα δεν σταματά να δουλεύει ακατάπαυστα, να κάνει συνεννοήσεις με επιχειρήσεις, βιομηχανίες, φορείς, δήμους, περιφέρειες, μητροπόλεις, επιστημονικές ενώσεις, κοινοποιώντας σχέδια για μετεγκαταστάσεις κι άλλων οικογενειών σε άλλες κοινότητες, για δίκτυα χωριών, βιβλιοθήκες, εξοπλισμούς σχολείων, μουσεία, πάρκα αναψυχής και να συλλέγει υλική στήριξη. Συναντηθήκαμε σε μια σύντομη «κάθοδό» της από τον Βόλο, όπου διαμένει, στην Αθήνα. Ηταν χαρούμενη, γιατί αμέσως μετά θα «ανηφόριζε» προς το Κόκκινο Βοιωτίας, το νέο «υιοθετημένο» χωριό.
«Ηταν πρόκληση»
Γιατί επέλεξε την ορεινή, απομακρυσμένη Φουρνά, μετά δύο μεταπτυχιακά και ένα διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας; «Διότι σε όλα τα χρόνια των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών μου δεν είχαμε ασχοληθεί ποτέ με τη διδασκαλία σε μονοθέσιο. Ηταν για μένα μια πρόκληση. Επειτα έχω πατρογονικές ρίζες στην περιοχή, οι παππούδες μου έζησαν εκεί. Εγώ γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Μακρακώμη Φθιώτιδας, όπου κατέβηκε η οικογένεια μετά τον σεισμό του 1956».
Πόσα παιδιά είχε το δημοτικό; «Τρία. Ενα στην πρώτη, ένα στην πέμπτη και ένα στην έκτη. Την επόμενη χρονιά είχαμε δύο, καθώς το εκτάκι πήγε στο γυμνάσιο. Και φέτος θα είχαμε μόνο ένα παιδί. Πόσα χρόνια θα λειτουργούσε το σχολείο με ένα παιδί;».
Στόχος μου τώρα είναι να δημιουργήσω ένα δίκτυο μικρών σχολείων με πρόσβαση σε καινοτόμα προγράμματα που θα δίνουν στα παιδιά συνεχώς νέα ερεθίσματα.
Και καθώς «χωρίς σχολείο δεν υπάρχει χωριό, χωρίς παιδιά δεν υπάρχει μέλλον, από την πρώτη χρονιά αρχίσαμε να συζητάμε με τον εφημέριο της ενορίας, τον πατέρα Κωνσταντίνο, ο οποίος έχει παιδιά και στις δύο βαθμίδες, ότι θα έπρεπε να δώσουμε κίνητρα σε νέες οικογένειες ώστε να μετοικήσουν στη Φουρνά. Τα πιο σημαντικά είναι η στέγη, η εργασία, οι κοινωνικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες.
Δημιουργήσαμε λοιπόν τη “Νέα Ζωή στο Χωριό”, μια πανελλήνια κοινωνική πρωτοβουλία, εντοπίσαμε στην περιοχή τα διαθέσιμα σπίτια με χαμηλό ενοίκιο, βρήκαμε θέσεις εργασίας για τους γονείς, συγκεντρώσαμε χρήματα για την επιδότηση της εγκατάστασής τους, την κάλυψη των εξόδων μετακόμισης και των τριών έως έξι πρώτων μηνών διαμονής τους. Οταν ανέβασα την αγγελία-προσκλητήριο σε ιστοσελίδα ομάδας γυναικών, η ανταπόκριση ήταν πρωτοφανής, δεχθήκαμε περισσότερες από 1.000 κλήσεις μέσα στο πρώτο 24ωρο. Ηταν Αύγουστος του 2024. Τον Σεπτέμβριο εγκαταστάθηκε η πρώτη οικογένεια με έξι παιδιά. Ιδιώτες και επιχειρήσεις από όλη την Ελλάδα έσπευσαν να βοηθήσουν. Σταδιακά εγκαταστάθηκαν άλλες πέντε. Ανοιξε το νηπιαγωγείο του χωριού, που είχε κλείσει – έχουμε πλέον οκτώ παιδιά κάτω των 5 ετών. Παράλληλα, φροντιστήρια αγγλικών και μέσης εκπαίδευσης παραδίδουν δωρεάν online μαθήματα στα παιδιά, στα οποία επίσης παρέχονται καινοτόμα προγράμματα, δωρεάν απογευματινές και αθλητικές δραστηριότητες. Γιατί μια οικογένεια θέλει να προσφέρει στα παιδιά της το καλύτερο. Πέρα από το ήρεμο και ασφαλές περιβάλλον, επιπλέον και τα ερεθίσματα που έχουν τα παιδιά των πόλεων. Με αυτά θα έρθουν αύριο αντιμέτωπα στην αγορά εργασίας».
Από πού ήρθε η μεγαλύτερη βοήθεια; «Από παντού, και ήταν τεράστια. Μητρόπολη, δήμος, περιφέρεια, άνθρωποι του χωριού, εθελοντές, ιδιώτες, ιδρύματα, εταιρείες από όλη την Ελλάδα συνέδραμαν ώστε οι οικογένειες να σταθούν στα πόδια τους. Για παράδειγμα, το Ινστιτούτο Prolepsis παρέχει στα παιδιά δωρεάν σχολικά γεύματα, τα οποία προετοιμάζει στη Φουρνά μια μητέρα – έτσι δημιουργήθηκε μία ακόμη θέση εργασίας. Αλυσίδα αρτοποιείων άνοιξε φούρνο στο χωριό και άλλες δύο θέσεις εργασίας. Η περιφέρεια αναμένεται να εκδώσει άδεια ταξί – και απασχόληση για έναν ακόμη γονέα. Οι οικογένειες που ήρθαν δραστηριοποιήθηκαν, ορισμένες άνοιξαν δικές τους επιχειρήσεις, ένα μεζεδοπωλείο, ένα μπακάλικο, μια ταβέρνα. Δεν έχει αυξηθεί απλώς ο πληθυσμός του χωριού, έχει αλλάξει η ροή της ιστορίας του, γίνονται γάμοι, βαφτίσια, που είχαν εκλείψει. Δρούμε όλοι μαζί σαν μια οικογένεια, δημιουργούμε το πλαίσιο ώστε οι νεοφερμένοι να μη νιώσουν ξένοι και μόνοι, αλλά να κάνουν με ασφάλεια μια νέα αρχή».
Υπάρχουν πολλές οικογένειες στη λίστα αναμονής για μετεγκατάσταση; «Ναι, 150 οικογένειες από αστικά κέντρα περιμένουν να μετοικήσουν σε κάποιο από τα δέκα χωριά που έχουν εκδηλώσει την επιθυμία να υποδεχθούν νέες οικογένειες, είναι χωριά σε Μαγνησία, Βοιωτία, Καρδίτσα, Αρτα, Ηπειρο, Εβρο, που ερημώνουν. Τον Οκτώβριο του 2025 υιοθετήσαμε τη Ζίτσα Ιωαννίνων, όπου έχει ήδη εγκατασταθεί η πρώτη οικογένεια με τέσσερα παιδιά και θα ακολουθήσουν άλλες πέντε έως το τέλος του 2026. Πρόσφατα υιοθετήσαμε το Κόκκινο Βοιωτίας, όπου μετοίκησε η πρώτη οικογένεια με τέσσερα παιδιά επίσης, και περιμένουμε και εκεί άλλες πέντε μέχρι το τέλος του 2026. Δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε μεγάλο αριθμό οικογενειών, είμαστε ένας εθελοντικός οργανισμός και θέλουμε, με τα λίγα χρήματα που συγκεντρώνουμε από δωρεές, να παρέχουμε σε όλους τα ίδια κίνητρα. Αυτή τη στιγμή μπορούμε να βοηθήσουμε μέχρι δέκα οικογένειες τον χρόνο. Στόχος μας είναι να υιοθετούμε τουλάχιστον δύο χωριά τον χρόνο, που θα υποδέχονται περισσότερες από πέντε οικογένειες, γιατί έτσι έρχεται η ζωή, ανοίγουν δουλειές, αλλάζει η νοοτροπία».
Η εκπαίδευση ως εργαλείο
Για την Παναγιώτα Διαμαντή, εργαλείο κοινωνικής μεταμόρφωσης είναι η εκπαίδευση. Αλλωστε, τα περίπου δέκα βραβεία και διακρίσεις, μεταξύ των οποίων η ένταξή της από την UNESCO στους 50 καλύτερους εκπαιδευτικούς του κόσμου (Top 50 Global Teacher Prize) και το βραβείο Κ. Κριεζή από την Ακαδημία Αθηνών, τα έχει κερδίσει πρωτίστως για την καινοτόμο εκπαιδευτική της δράση. Για τη μέθοδο της «ανεστραμμένης τάξης» που εφάρμοσε ακόμη και στο ολιγομελές μονοθέσιο σχολείο στη Φουρνά, με σκοπό την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και των δεξιοτήτων συνεργασίας (η παράδοση του μαθήματος γίνεται με βίντεο που ανεβάζει η εκπαιδευτικός στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του σχολείου και το οποίο βλέπουν τα παιδιά στο σπίτι ώστε να υπάρχει χρόνος στην τάξη για ανάλυση και εμβάθυνση). Για τη διδασκαλία της τεχνητής νοημοσύνης. Για το εργαστήριο ρομποτικής που έστησε εκεί. Μάλιστα οι μαθητές της βραβεύτηκαν πέρυσι στο Φεστιβάλ Ρομποτικής στην Καλαμάτα για τη δημιουργία ενός πρωτότυπου συστήματος εξοικονόμησης ενέργειας στον δημόσιο ηλεκτροφωτισμό, με τη μείωση της έντασης του φωτός όταν δεν κυκλοφορούν πολίτες.
«Ηταν οι “Ορεινοί Εφευρέτες”, που τρόμαξαν μέσα σε τόσο κόσμο –1.000 παιδιά από 70 σχολεία–, έπρεπε να μάθουν να εκτίθενται. Και όχι μόνο, ήταν ακόμη σημαντικό να μάθουν ότι ανήκουν σε μια ευρύτερη κοινωνία, ότι υπάρχει ένας άλλος κόσμος έξω από το χωριό, την πόλη, την Ελλάδα. Ενταχθήκαμε σε προγράμματα όπως το “Οδυσσέας” του Πανεπιστημίου Κρήτης για την ασφάλεια στο Διαδίκτυο, μέσω του οποίου συνδεθήκαμε με ένα σχολείο στη Γαβριά της Αρτας και ένα ελληνόφωνο σχολείο στο Λουμπουμπάσι του Κονγκό, ή όπως στο Human Stories που μας συνέδεσε με 70 σχολεία στην Ελλάδα. Και τα παιδιά ένιωσαν ότι δεν είναι μόνα, ότι κάποιοι τα ακούν και τα σκέφτονται. Στόχος μου τώρα είναι να δημιουργήσω ένα δίκτυο μικρών σχολείων με πρόσβαση σε καινοτόμα προγράμματα που θα δίνουν στα παιδιά συνεχώς νέα ερεθίσματα».
Το online σχολείο
«Δεν γίνεται να διανύουμε τον 21ο αιώνα και τα παιδιά στα μικρά ή μονοθέσια σχολεία να μη διδάσκονται ξένες γλώσσες, πληροφορική, μουσική, θεατρική αγωγή, να μην τους παρέχονται μαθησιακές εμπειρίες επειδή δεν υπάρχουν καθηγητές ειδικοτήτων. Δεν αποτελεί για τον κλάδο μας απειλή να προσληφθούν εκπαιδευτικοί για online διδασκαλίες. Είναι ασύμβατο να μιλάμε για αποκέντρωση, για αναστροφή της τάσης ερήμωσης της υπαίθρου και να μην έχουμε εξασφαλίσει ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση όλων των παιδιών, όπου κι αν γεννήθηκαν, όπου κι αν μεγαλώνουν. Αν θέλουμε να αλλάξουμε την κοινωνία, πρέπει να ξεκινήσουμε από το σχολείο».
Για την Παναγιώτα Διαμαντή η αναγνώριση αποτελεί απλώς μια απόδειξη ότι αυτό που γίνεται έχει αξία. «Ο Γκάντι έλεγε “γίνε η αλλαγή που θέλεις να δεις στον κόσμο”. Στη χώρα μας κουμπωνόμαστε μπροστά στο καινούργιο. Περισσότερο επιφυλακτικοί είναι οι άμεσοι προϊστάμενοι. Διότι το σύστημα είναι μαθημένο να αντιστέκεται στην αλλαγή, να μην παίρνει ρίσκα. Λέμε “καλύτερα να μην μπλέξεις, γιατί ενδέχεται να κατηγορηθείς”. Για μένα αυτό είναι λάθος. Η Ελλάδα στηριζόταν πάντα στο φιλότιμο, στην αλληλοβοήθεια, στο άπλωμα του χεριού, στη συνεργασία με τον άλλο. Είναι κρίμα αυτό να το αφήσουμε να χαθεί».
Η συνάντηση
Στο εστιατόριο Olive Garden του ξενοδοχείου Τιτάνια απολαύσαμε μια ελληνική σαλάτα, χοιρινά μπριζολάκια και φιλέτο από κοτόπουλο ελευθέρας βοσκής. «Οι άνθρωποι στα χωριά», λέει η Παναγιώτα, «γίνονται μια ζεστή αγκαλιά για οικογένειες των πόλεων σε οικονομικό και κοινωνικό αδιέξοδο. Τα παιδιά δένονται αμέσως στενά με τους νέους φίλους τους. Διότι τι νόημα έχει να μάθει ένα παιδί άριστα την προπαίδεια και να μην έχει κανένα συμμαθητή».
Η Φουρνά, πρότυπο δημογραφικής και κοινωνικής αναζωογόνησης απομονωμένων τόπων, ήταν η ιστορία επιτυχίας που μοιάζει να ενθάρρυνε την κυβέρνηση να εξαγγείλει προγράμματα, όπως η επιδότηση μετεγκατάστασης στον Εβρο, η ανακαίνιση σπιτιών σε μικρά μέρη, η μείωση του ΕΝΦΙΑ για κύριες κατοικίες σε χωριά και οικισμούς, η ψηφιακή πλατφόρμα-οδηγός μετεγκατάστασης από τα αστικά κέντρα στην περιφέρεια… Κι αυτό τη γεμίζει ικανοποίηση.
