ωμαίος πάντως δεν είναι ο γενειοφόρος του ψηφιδωτού. Για τον απλούστατο λόγο ότι οι Ρωμαίοι τα μαγουλάκια τους τα φρόντιζαν, τα ξύριζαν και τα πασπάλιζαν με αρωματικά, από Καίσαρες και παντός είδους πατρίκιους ώς χιλίαρχους, εκατόνταρχους και βάλε. Με τα γένια βέβαια θα μπορούσε να είναι Ταλιμπάν και να βρεθούμε μπροστά σε μια πρώτης τάξεως πρόκληση από τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της περιοχής οι οποίοι κατασκεύασαν το όλον ταφικό μνημείο για να αποδείξουν τις ισλαμικές ρίζες της Μακεδονίας από αρχαιοτάτων χρόνων. Επειδή κόντευαν οι αρχαιολόγοι να φτάσουν στο σημείο εκείνο, το έσκασαν αφήνοντας την τρύπα στη μέση και το μωσαϊκό «ημιτελικό», σαν την όγδοη του Σούμπερτ. Ούτως ή άλλως προ καιρού έψαχναν τον Μέγα Αλέξανδρο τον Σκοπιανό σε σημείο έξω από την πρωτεύουσά τους όπου τα γκάιγκερ είχαν εντοπίσει θαμμένο όγκο τεραστίων διαστάσεων, μεγαλύτερο κι από τον Κολοσσό της Ρόδου από μπετόν των Μελίνα – Αλεξανδρή. Τους προσγείωσε Σέρβος αξιωματικός ο οποίος αποκάλυψε ότι εκεί, επί Γιουγκοσλαβίας, είχαν κατασκευάσει υπόγειες δεξαμενές για να αποθηκεύουν κρυφά πετρέλαιο. Θα μου πείτε και το πετρέλαιο αρχαίο είναι, οπότε μία η άλλη. Κι αν όντως ο γενειοφόρος είναι ο Φίλιππος Β΄, τι θα γίνει μ’ αυτόν τον μεγάλο βασιλιά που είναι θαμμένος και στην Αμφίπολη και στη Βεργίνα; Αστειεύομαι εννοείται, συγχωρήστε με, απλώς προσπαθώ κι εγώ να μπω στο πετσί όσων τελούν σε κατάσταση παροξυσμού ώσπου να αποκαλυφθεί η ταυτότητα του «ενοίκου» του τάφου. Υποθέτω ότι τον αποκαλούν «ένοικο» μέχρι να παρουσιάσει τους απαραίτητους τίτλους ιδιοκτησίας και να αποδειχθεί ότι έχει εξοφλήσει τα δημοτικά τέλη.
Ας σοβαρευτούμε λοιπόν, στο μέτρο του δυνατού. Διότι πρέπει οι αρχαιολόγοι να αποφασίσουν τι κάνουν και τι δεν κάνουν. Σκάβουν ένα ταφικό μνημείο με εντυπωσιακά μέχρι στιγμής ευρήματα; Ή μήπως ψάχνουν το φάντασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ή κάποιου αντίστοιχου VIP της εθνικής μας συνείδησης; Το ζήτημα είναι επιστημονικό, αρχαιολογικό ή μήπως είναι εθνικό και πολιτικό; Κι αν βρεθούν ή δεν βρεθούν στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ταυτότητα του νεκρού, αυτό θα επηρεάσει και την εθνική ταυτότητα της περιοχής; Ή μήπως σημασία έχει η καλλιτεχνική ποιότητα του ψηφιδωτού; Λες και αν βρεθεί ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου η Ελλάδα θα ξανακατακτήσει τη Βακτριανή και θα φτάσει ώς τον Ινδό ποταμό. Η φαντασία είναι καλή όταν σπρώχνει τον Καβάφη να γράφει ποιήματα – πόσα πολύτιμα έχει αντλήσει από τους ανώνυμους της αλεξανδρινής εποχής. Οταν όμως η φαντασία τροφοδοτεί την υστερία της δημόσιας ζωής μας, τότε προσεύχεσαι στον Ψυχοπομπό για να σε σώσει απ’ τον Αχέροντα του ευτράπελου. Φαντάσου να σε ξεσηκώνουν από τον αιώνιο ύπνο σου για να τσακώνονται αν είσαι Ελληνας ή Ρωμαίος, να σου βάζουν και εκπρόσωπο Τύπου για να ανακοινώνει την πρόοδο της κατάστασής σου, λες και είσαι ο αείμνηστος στο Ωνάσειο και η κ. Παλαγγιά να κουβαλάει και 140 παλικάρια φίλους της για να της συμπαρασταθούν.
Ας σοβαρευτούμε, ας το προσπαθήσουμε τουλάχιστον για μία φορά κι αν δεν μας αρέσει, ας μην το ξανακάνουμε. Αυτός ο παροξυσμός που καταλαμβάνει το φρόνημά μας πότε με τους Παρθενώνες και πότε με τις Αμφιπόλεις δεν νομίζετε πως έχει αρχίσει να κουράζει λίγο, να ξεφτίζει; Και να ξεφτίζει ακόμη περισσότερο διότι δεν έχει μετακινήσει ούτε εκατοστό από την αδιαφορία τη σχέση μας με την αρχαιότητα και την πολιτισμική μας κληρονομιά. Με τόση φασαρία τόσα χρόνια για τα Μάρμαρα, γίναμε κατά τι σοφότεροι; Μάθαμε τίποτε παραπάνω; Αγγιξαν μήπως με διαφορετικό τρόπο τη συλλογική μας ευαισθησία; Διότι εκεί είναι το πρόβλημα: το ζήτημα είναι ποια σχέση μάς συνδέει με όλα αυτά τα ίχνη της αρχαίας εποχής, από τα κείμενα ώς τα έργα τέχνης και τις πετρούλες, και πώς συνομιλούμε μαζί τους ως κοινωνία στην καθημερινότητά μας.
