Τη Δευτέρα το απόγευμα στο Ζάππειο, στην παρουσίαση της νέας σειράς της «Κ» με τίτλο ηγέτες ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος παρέθεσε στην ομιλία του ένα χωρίο από την Πολιτεία του Πλάτωνα, αν δεν κάνω λάθος, με το οποίο ο «ύπατος» των φιλοσόφων, όπως τον χαρακτήρισε, περιγράφει τον ηγέτη. Συγκινητικός ο υπεραιωνόβιος σοφός, όχι μόνον για τη στεντόρεια φωνή του και την καθαρότητα της σκέψης του, αλλά και για την επιμονή του στις αξίες που υπηρέτησε μια ολόκληρη ζωή. Ακούγοντάς τον θυμήθηκα σκηνές που περιέγραφε ο Τίτος Πατρίκιος, αν και πάλι δεν κάνω λάθος, από τη Μακρόνησο όπου ο Δεσποτόπουλος απήγγειλε από στήθους κομμάτια ολόκληρα από τον Φαίδρο και το Συμπόσιο στο πρωτότυπο εννοείται. Αναρωτιόμουν επίσης ακούγοντάς τον πόσοι έχουν απομείνει που μπορούν, όχι να παραθέτουν χωρία του Πλάτωνα στο πρωτότυπο σαν να ήταν το απλούστερο και φυσιολογικότερο πράγμα στον κόσμο, αλλά και να διαβάζουν αρχαία κείμενα. Ο Δεσποτόπουλος είναι το ζωντανό κομμάτι μιας Ελλάδας που, αν μη τι άλλο, ήξερε να σέβεται, να αγαπάει τον εαυτό της, και να τον παίρνει στα σοβαρά. Είναι η διαφορά της δικής του Ελλάδας, με όλα τα ελλείμματα και τα ελαττώματά της, από τη δική μας χώρα του ευτράπελου. Πολύ πιο ζωντανός από τη γερασμένη εκ γενετής σκέψη της μετανεωτερικότητας.
Αυτή μόνον τον εαυτό της μπορεί να υπερασπιστεί, γεμάτη στερεότυπα ψυχαναλυτικά, κοινωνιολογικά και ό,τι προαιρείσθε, ετοιμοπαράδοτα και με στρίφωμα για τις «τσογλανοπαρέες» που λέει κι ο Σαββόπουλος που κάνουν κριτική. Κι αν ταξιδεύει στους αιώνες και τη γνώση τους, πάλι τον εαυτό της ανακαλύπτει. Οπως για παράδειγμα ο Αλέν Μπαντιού, τον οποίον οι παρ’ ημίν νεόπλουτοι της διανόησης τον θεωρούν ύψιστο φιλόσοφο. Αυτός έχει κάνει μια ανάγνωση του Πλάτωνα από την οποία, αν αφαιρέσεις την παιδικότητα, σου μένει μόνον η εντύπωση κάποιου ο οποίος έχει ξεχάσει να διαβάζει. Είναι δυνατόν να διαβάζεις την «Πολιτεία» και να ανακαλύπτεις πως ο Πλάτων προτείνει ούτε λίγο ούτε πολύ μια κοινωνία της ισότητας, τη στιγμή που ο άνθρωπος το λέει καθαρά πως η πολιτεία του, ιδανική ή όχι, δεν μπορεί παρά να είναι ιεραρχημένη. Κι αν μη τι άλλο οφείλουμε να παραδεχθούμε ότι ο Πλάτων ήξερε να γράφει. Παρανάγνωση ή μεταμοντέρνος ναρκισσισμός. Χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ, επειδή είσαι μαρξιστής, ρίχνεις την άχνη που απαιτεί η συνταγή για τον εκσυγχρονισμό των κλασικών και τους προσφέρεις στο φιλοθεάμον κοινό γνωρίζοντας πως δεν πρόκειται να αντιδράσει, διότι αυτό μπορεί να ξέρει απέξω τον Μπαντιού, αλλά δεν έχει ιδέα από Πλάτωνα. Το πνευματικό τους βάρος το κέρδιζαν οι κλασικοί διότι σου έδιναν τα εργαλεία για να κρίνεις την εκάστοτε νεωτερικότητα. Η διαφορά του 21ου αιώνα από την Αναγέννηση είναι ότι νομίζει πως αυτός ανακάλυψε την Αμερική που είχε ανακαλύψει η Αναγέννηση.
Προχθές ο Κ. Δεσποτόπουλος έκλεισε την ομιλία του υποβάλλοντας ηγέτες της σύγχρονης Ελλάδας, τον Καποδίστρια, τον Τρικούπη, τον Κουμουνδούρο, τον Βενιζέλο, στη δοκιμασία των κριτηρίων που είχε θέσει ο Πλάτων περιγράφοντας τον πολιτικό ηγέτη. Είναι ο ακαδημαϊκός τρόπος ανάγνωσης των Ελλήνων και Λατίνων κλασικών, να αναγνωρίζεις στη σκέψη τους και στην καλλιτεχνική τους δημιουργία τα απόλυτα πρότυπα του κόσμου μας ο οποίος, κατ’ ανάγκη ταυτίζεται με τον δικό τους. Δεν είναι ο μόνος εννοείται, έχουν υπάρξει κι άλλοι, οι οποίοι όμως, όσες διαφορές κι αν έχουν, έχουν κάτι κοινό. Αναγνωρίζουν πως η κρίση που σου επιτρέπει να τοποθετηθείς στον κόσμο σου είναι μια συνεχής άσκηση. Κι είναι αυτή η διά βίου άσκηση που προσφέρει η ανάγνωση των κλασικών η οποία, όπως στην περίπτωση του Κ. Δεσποτόπουλου είναι ισχυρότερη κι απ’ τη βιολογική φθορά.
