Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έγινε πρωτοσέλιδο το περασμένο Σαββατοκύριακο, όταν κατηγόρησε την κυβέρνηση Μπους για τη «σχεδόν ανεξέλεγκτη χρήση βίας», που έχει δημιουργήσει έναν κόσμο όπου «κανείς δεν αισθάνεται ασφαλής». Αν ήταν υποψήφιος των Δημοκρατικών για την προεδρία, αυτά τα λόγια θα αποτελούσαν το περιεχόμενο μιας συνήθους ομιλίας. Αλλά προερχόμενα από έναν Ρώσο πρόεδρο, οι παρατηρήσεις του οδήγησαν σε συνειρμούς για ένα νέο Ψυχρό Πόλεμο.
Ημουν στο ακροατήριο, στο Μόναχο, όταν ο Πούτιν εκφώνησε την ομιλία του και μου φάνηκε ότι ο τόνος του περιείχε περισσότερο πικρία, παρά επιθετικότητα. Ηταν υπερήφανος, δηκτικός και προκλητικός – ένας ηγέτης με όλα τα ρωσικά συμπλέγματα στους ώμους του. Μπορούσες ν’ ακούσεις την εσωτερική του φωνή: Σας αφήσαμε να γκρεμίσετε το Τείχος του Βερολίνου. Καταργήσαμε το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Διαλύσαμε τη Σοβιετική Ενωση – όλα με την υπόσχεσή σας ότι δεν θα εκμεταλλευτείτε την αδυναμία μας. Και τι κερδίσαμε; Τίποτα! Μας περικυκλώσατε με ΝΑΤΟϊκά όπλα.
Τα σχόλια του Πούτιν μπορεί να είναι ενοχλητικά για τους Αμερικανούς, αλλά εκφράζουν μια πικρία, ευρέως διαδεδομένη εδώ. Η γενιά του μεγάλωσε σε μια χώρα που διεκδικούσε το καθεστώς της «υπερδύναμης» και δεν της αρέσει να θεωρείται δεδομένη. Ο Πούτιν, πρώην αξιωματούχος της KGB με μαύρη ζώνη στο τζούντο, γίνεται επιθετικός στη διεκδίκηση των συμφερόντων της χώρας του κι αυτό αρέσει στους Ρώσους. Στις τελευταίες δημοσκοπήσεις, η δημοτικότητά του είναι πάνω από 70%. Η Ρωσία επιστρέφει. Αυτό είναι το πραγματικό μάθημα, που πήρα από τα σχόλια του Πούτιν. Μια χώρα στα όρια της κατάρρευσης, μετά την πτώση του κομμουνισμού έχει ανακτήσει αρκετή αυτοπεποίθηση και σταθερότητα για να επιτεθεί φραστικά εναντίον του παλιού αντιπάλου της. Για να εξηγήσει το φαινόμενο Πούτιν, ο κορυφαίος πολιτικός σύμβουλος του Κρεμλίνου Βλαντισλάβ Σουρκόφ τον σύγκρινε προσφάτως με τον Φράνκλιν Ντελάνο Ρούσβελτ, έναν άλλο πρόεδρο, ο οποίος διέσωσε τη χώρα του από την οικονομική καταστροφή και αποκατέστησε τη φήμη της. Οπως ο Ρούσβελτ, ο Πούτιν χρησιμοποιεί την «προεδρική εξουσία σε υπέρτατο βαθμό, προκειμένου να ξεπεραστεί η κρίση», είπε ο Σουρκόφ.
Ερχόμενος εδώ για πρώτη φορά, μετά το 1990, εντυπωσιάστηκα από το πόσο διαφορετικά, αλλά και πόσο ίδια είναι όλα στη Ρωσία. Αυτό που δεν έχει αλλάξει είναι η νευρωτική σχέση της Ρωσίας με τη Δύση. Ρώσοι φίλοι μού λένε ότι η χώρα δεν αισθάνεται αγαπητή και αποδεκτή -ένα πολιτικό χαλί πάνω στο οποίο οι δυτικές δυνάμεις θεωρούν ότι μπορούν να πατούν κατά βούληση. Αυτή την απογοήτευση απηχούσε η ομιλία του Πούτιν στο Μόναχο. Με τα ρωσικά δεδομένα, αυτό είναι κάτι σαν χρυσή εποχή. Ο Πούτιν απαρίθμησε προσφάτως ορισμένα από τα επιτεύγματα της χώρας: Το μέσο ρωσικό εισόδημα αυξήθηκε κατά 10% το 2006, σε σχέση με το περασμένο έτος· η οικονομική ανάπτυξη κυμαίνεται σε 6,7%, ο πληθυσμός είναι μονοψήφιος για πρώτη φορά, τα τελευταία χρόνια. Τα συναλλαγματικά αποθέματα αυξήθηκαν σε 303 δισ. δολάρια, τα τρίτα μεγαλύτερα στον κόσμο και το ειδικό «ταμείο σταθεροποίησης» από ενεργειακά κέρδη έφθασε στα 100 δισ. δολάρια. Ολα αυτά, σε μια χώρα, η οποία το 1998 παραμονές της ανάληψης της προεδρίας από τον Πούτιν, ήταν ουσιαστικά χρεοκοπημένη.
Ενα παράθυρο ευκαιρίας ανοίγει για τη νέα Ρωσία. Η Αμερική, μακριά από τη «μονοπολική» υπερδύναμη που περιγράφει ο Πούτιν, είναι εξασθενημένη από τον πόλεμο στο Ιράκ και έχει μεγάλη ανάγκη συμμάχων. Αν ο Πούτιν είναι έξυπνος, μπορεί να παίξει ρόλο στην επίλυση της ιρανικής πυρηνικής κρίσης -και κατ’ αυτόν τον τρόπο να αποκαταστήσει μέρος της χαμένης διπλωματικής της επιρροής. Ή να συνεχίσει να παραπονιέται ότι κανείς δεν αναγνωρίζει την αξία της χώρας του και ν’ αφήσει τον παλιό του αντίπαλο ν’ αγωνίζεται στον εφιάλτη του Ιράκ. Αν ο Πούτιν θέλει να παίξει ρόλο στη σταθεροποίηση του κόσμου μετά το Ιράκ, σπρώχνει ανοιχτή πόρτα. Ωστόσο, έχει το όραμα και την πολιτική θέληση να αδράξει την ευκαιρία;
