Η αντανακλαστικά αρνητική αντίδραση απέναντι στη νομοθετική πρωτοβουλία για την απαγόρευση των social media στους ανηλίκους μέχρι 15 ετών είναι ενδεικτική της ύπουλης δύναμης των κοινωνικών δικτύων· της δεσπόζουσας και εξουσιαστικής θέσης τους στις συνειδήσεις των ανθρώπων που αντιδρούν. Το ότι θεωρούμε τα κοινωνικά δίκτυα τόσο σημαντικά, ώστε να αντιμετωπίζουμε ως μεγάλο ξεβόλεμα την προοπτική αποχωρισμού τους μαρτυρά πόσο βαθιά έχουν εισχωρήσει στην κουλτούρα και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Κατά κάποιον τρόπο, βέβαια, η αυτοματική οργή που γεννά η ιδέα του περιορισμού τους είναι χρήσιμη, γιατί καθιστά αυταπόδεικτη την επικινδυνότητά τους: αν οι ενήλικες δυσκολεύονται να περάσουν τη μέρα τους χωρίς το ανηλεές «doomscrolling» στο ζοφερό πεδίο του ατελείωτου «content», μπορεί κανείς να φανταστεί πόσο απροστάτευτα είναι τα παιδιά από τον νομιμοποιημένο πειρασμό· πόσο εύκολο είναι να χειραγωγηθούν από μια επεκτατική τεχνολογία σχεδιασμένη με τέτοιον τρόπο ώστε να εθίζει, τη στιγμή μάλιστα που το ενήλικο περιβάλλον ενθαρρύνει τον ενδοτισμό σαν να πρόκειται για κάτι απολύτως ασφαλές. Αν η σχέση των ενηλίκων με τα κοινωνικά δίκτυα ήταν πιο ισορροπημένη, αν αντί να συζητάμε μόνο πόσο εξαρτημένοι είμαστε από αυτά, κάναμε και κάτι για να διαρρήξουμε την εξάρτηση, τα μέτρα προστασίας των ανηλίκων που ανακοίνωσε η κυβέρνηση θα μας φαίνονταν όχι απλώς απαραίτητα αλλά και αρκετά αργοπορημένα.
Ανιση μάχη
Είναι βέβαια σφάλμα να ταυτίζουμε τη μεθοδολογία των κοινωνικών δικτύων με το περιεχόμενό τους. Πρόκειται για δύο διαφορετικές δυνάμεις, δύο διαφορετικές δυνητικές παθολογίες. Η απαγόρευση που σχεδιάζει η κυβέρνηση μπορεί να λειτουργήσει θετικά σε ό,τι έχει να κάνει με τις επιπτώσεις του λειτουργικού σκέλους των social media στα παιδιά: έχει δηλαδή τη δυνατότητα να περιορίσει τη διάσπαση προσοχής, τη σπατάλη χρόνου, το στρες, τον εθισμό και την αίσθηση ματαιότητας που αυτός κομίζει. Ωστόσο, ο βόρβορος που παρελαύνει από τις δημοφιλείς εφαρμογές δεν είναι αεροστεγώς κλεισμένος σε αυτές. Η σαχλαμάρα και ο κίνδυνος, οι ψευδείς ειδήσεις, τα χαμηλού επιπέδου θεάματα και οι παραστάσεις βίας βρίσκουν τον τρόπο να ταξιδεύουν από τη μία ψηφιακή σφαίρα στην άλλη, είτε αυτούσια είτε παραλλαγμένα. Στον βαθμό που το προϊόν των social media αποτελεί στοιχείο πολιτισμικό, είναι αρκετά ρομαντικό να περιμένει κανείς πως την εποχή της παντοκρατορίας του Διαδικτύου και της AI, είναι δυνατόν να μείνουν οι πλέον διψασμένοι για πληροφορία εγκέφαλοι μακριά από την επιρροή των τάσεων που διαμορφώνουν τον κόσμο. Από αυτή την άποψη η νομοθετική ρύθμιση δεν αποτελεί πανάκεια αλλά συμπλήρωμα διαπαιδαγώγησης και εποπτείας που, όπως πάντα, ξεκινούν και τελειώνουν στο σπίτι.
Πολιτική και παιδικότητα
Δεν διαφωνούν όλοι με την κυβερνητική πρωτοβουλία. Οι περισσότεροι, μάλιστα, είναι αρκετά υποψιασμένοι πια, ώστε να μην εντάσσουν τα κοινωνικά δίκτυα στο φάσμα των άκακων ελευθεριών που πρέπει τάχα να χορηγούνται στα παιδιά στο πλαίσιο της ψυχαγωγίας τους. Επισημαίνουν όμως πολλοί τον ύποπτο χρονισμό της εξαγγελίας και δεν έχουν άδικο: εν μέσω σκανδάλων, η μετατόπιση της προσοχής σε ένα εντελώς διαφορετικό (αλλά εξίσου πληθωρικό) πολιτικό θέμα όπως είναι η σχέση των ανηλίκων με τα social media, μπορεί να ερμηνευτεί ως αυτοσκοπός· ως μια γέφυρα μετάβασης από την ανικανότητα της κυβέρνησης στο αφήγημα της νομοθετικής της ευσυνειδησίας. Κι ενώ η αδεξιότητα σε έναν τομέα δεν αναιρεί την επιδεξιότητα σε κάποιον άλλο, το μικροπολιτικό κίνητρο μιας εύστοχης νομοθετικής πρωτοβουλίας θέτει ερωτήματα για το κατά πόσον η πρωτοβουλία είναι όσο μελετημένη πρέπει· αν είχε ωριμάσει μαζί με τις συνθήκες, γιατί παρουσιάστηκε ξαφνικά τώρα και όχι προηγουμένως; Ανεξάρτητα πάντως από την προσφορότητα του νέου μέτρου, ενδέχεται να έχουμε υποτιμήσει τα παιδιά και την προσαρμοστικότητά τους. Οι χαμένες μάχες και η οκνηρία των ενηλίκων δεν αποτελούν τη βάση για την αποτίμηση των ικανοτήτων των νεότερων: για όσους γεννήθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα και άρα δεν εντυπωσιάζονται από αυτά, η αποκήρυξή τους ίσως αποδειχθεί ευκολότερη απ’ ό,τι νομίζουμε.
