«Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει. Και γι’ αυτό δεν πρόκειται ποτέ ν’ αναστηθεί.» Ευφυολόγημα γνωστό. Ηταν από τα αγαπημένα του Μάνου Χατζιδάκι. Το θυμήθηκα αυτές τις μέρες με αφορμή την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Για να είμαι ειλικρινής, την ύπαρξή του την αγνοούσα, όπως φαντάζομαι και πολλοί από εσάς που δεν εκτρέφουν αιγοπρόβατα στην ταράτσα της πολυκατοικίας τους. Δυστυχώς, αναγκάστηκα να τη μάθω και να την τοποθετήσω κάπου στη συλλογή των αρκτικόλεξων που καταλαμβάνουν χώρο στη φαιά ουσία. Αν έχω καταλάβει καλά, επρόκειτο για οργανισμό ο οποίος διαχειριζόταν τα ευρωπαϊκά χρήματα που προορίζονταν για την ενίσχυση της κτηνοτροφίας στην Ελλάδα. Τόσο απλά. Ή μάλλον μακάρι να ήταν τόσο απλά τα πράγματα. Διότι στο σημείο αυτό παρενέβη κάποια Ευρωπαία εισαγγελέας, η οποία διεπίστωσε ότι η μεταφορά των χρημάτων δεν ακολουθούσε την προβλεπόμενη από την νομοθεσία οδό και στις παρακάμψεις δεν εμπλέκονταν μόνον οι αγνοί ή λιγότερο αγνοί κτηνοτρόφοι, ούτε τα πονηρά αιγοπρόβατα, αλλά και επίλεκτα μέλη της πολιτικής ελίτ, βουλευτές, υπουργοί και λοιποί παρατρεχάμενοι. Δεν γνωρίζω λεπτομέρειες και δεν νομίζω ότι θα έχω την υπομονή να τις παρακολουθήσω όσο η έρευνα προχωράει και αποκαλύπτει στοιχεία που άλλους ενοχοποιούν και άλλους απενοχοποιούν. Οπότε προσπαθώ να το φιλοσοφήσω.
Η Ελλάδα μπήκε στην τότε ΕΟΚ το 1981. Η αλήθεια είναι ότι η ένταξή της δεν ήταν εύκολη. Το 1981 στην Ελλάδα κυριαρχούσε ακόμη η νοοτροπία του μετεμφυλιακού κράτους, με μια τερατώδη γραφειοκρατία σοβιετικού τύπου και ένα πολιτικό ιερατείο που κρατούσε δέσμια την κοινωνία. Μια κοινωνία που την αποτελούσαν πολυπληθή μικρομεσαία στρώματα, πολυάριθμος αγροτικός πληθυσμός και απασχολούμενοι στον υπερτροφικό δημόσιο τομέα που συνεργαζόταν με το πολιτικό ιερατείο, για να ελέγχει όλους τους υπόλοιπους. Με το αζημίωτο εννοείται, αφού ο έλεγχος ταυτιζόταν με την προστασία. Περιγράφω σχηματικά τη σοσιαλιστική Ελλάδα της δεκαετίας του ’80, η οποία αντιμετώπιζε την Ευρώπη ως ξένο σώμα και εξαντλούσε την ευφυΐα της για να αξιοποιήσει όσο περισσότερο μπορούσε την Ευρώπη που την αντιμετώπιζε όχι ως ευκαιρία ανάπτυξης αλλά ως ευεργέτιδα. Οι αγρότες μας προτιμούσαν να πετούν τα ροδάκινα στις χωματερές για να εισπράττουν επιδοτήσεις παρά να κοπιάσουν για να φτιάξουν ποικιλίες με ελληνική υπογραφή. Η Ευρώπη υπήρχε για να μας δανείζει. Μας δάνειζε γνώσεις που βαυκαλιζόμασταν ότι τις είχε πάρει από εμάς, μας δάνειζε χρήματα που πιστεύαμε ότι μας τα χρωστούσε.
Τα χρόνια πέρασαν, οι σοσιαλιστές έχασαν την κυβέρνηση, αλλά δεν έχασαν την Ελλάδα, η οποία συνέχισε να δανείζεται, κυρίως για να τροφοδοτεί το κράτος με νέο αίμα, πελάτες του ιερατείου της δημοκρατίας. Τα δισεκατομμύρια περνούσαν, όμως δεν άφηναν ίχνη πίσω τους. Χτίσαμε μεζονέτες, αλλά δεν φτιάξαμε ένα πανεπιστήμιο, ούτε ένα νοσοκομείο της προκοπής. Ωσπου ήρθε η ώρα της πτώχευσης. Η Ελλάδα δεν μπορούσε να δανειστεί πια παρά μόνο με σκληρούς όρους που θα επέτρεπαν την επιβίωσή της. Αν η χώρα διέθετε σοβαρές πολιτικές και πνευματικές ελίτ, η ήττα θα ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για ασκήσεις αυτοσυνειδησίας. Εγινε όμως το αντίθετο. Απομακρύνθηκε ακόμη περισσότερο από την υπόλοιπη Ευρώπη, θεώρησε την πτώχευση ως πράξη εκδίκησης και κόντεψε να χάσει ό,τι είχε κερδίσει μετά δύο αιώνες Ιστορίας, τη θέση της στη μεγάλη ομάδα των δημοκρατικών κρατών. Το πείραμα, ως γνωστόν, απέτυχε. Η ήττα των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και η νίκη της Ν.Δ. του Κυριάκου Μητσοτάκη, αν μη τι άλλο, έδειχναν πως η ελληνική κοινωνία είχε συνειδητοποιήσει ότι αν ήθελε να συνεχίσει να ζει, έπρεπε να αλλάξει.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, αν και δεν είναι χθεσινή, αφορά τη Ν.Δ., μια παράταξη η οποία κέρδισε την εμπιστοσύνη της ελληνικής κοινωνίας δημιουργώντας την προσδοκία μιας Ελλάδας η οποία, αν μη τι άλλο, θα έχει συνείδηση των αδυναμιών της και θα θέλει να τις θεραπεύσει. Η διάψευση έχει εκτός από πολιτικό και ηθικό βάρος. Εννοώ ότι ακόμη και αν η κοινωνία δεν ήταν ειλικρινής στην επιθυμία της για αλλαγή στις σχέσεις της με το κράτος, υποχρέωση των πολιτικών ταγών της ήταν να συγκρουστούν μαζί της και να την κινητοποιήσουν. Ομως αυτοί συνέχισαν να κολακεύουν μια νοοτροπία που αποδείχθηκε καταστροφική. Φόβος; Βαρεμάρα; Κούραση; Γερασμένη νοοτροπία; Ο,τι και να ‘ναι, το μπουκέτο των βουλευτών και των υπουργών της Ν.Δ. που εμπλέκονται στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΠΕ, ασχέτως του βαθμού ενοχής τους, παράγει μια ηθική απαξία. Είναι ζωντανά παραδείγματα ότι η χώρα, ό,τι και αν γίνει, δεν πρόκειται ποτέ να αλλάξει. Και αυτό είναι το χειρότερο. Η απογοήτευση από τον εαυτό μας, η απώλεια εμπιστοσύνης στις δυνατότητές μας. Η ζημιά είναι ακόμη μεγαλύτερη αν υπολογίσουμε ότι η σημερινή Ε.Ε. δεν είναι ίδια με αυτήν του 2010 και η ρευστότητα του παγκόσμιου περιβάλλοντος δεν μπορεί να ανεχθεί μια χώρα η οποία κινδυνεύει να αποδείξει ότι η δημοκρατία, δυστυχώς, έχει αδιέξοδα.
Ναι. Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει. Ποια είναι, όμως, η Ελλάδα που ποτέ δεν πεθαίνει;
