Το λύκειο Edgar Quinet, στη rue des Martyrs, στο 9o διαμέρισμα του Παρισιού, ήταν κάποτε κατοικία και έπειτα σχολείο θηλέων. Εχει στο βάθος έναν ωραίο κήπο και στην είσοδο μια αναμνηστική πλάκα που γράφει «στις δικές μας μάρτυρες, θύματα της βαρβαρότητας των ναζί, που πέθαναν για τη Γαλλία. Εκδιώχθηκαν, βασανίστηκαν, κάηκαν, δολοφονήθηκαν».
Τρεις στο Αουσβιτς, τρεις στο Ράβενσμπρουκ. Οι υπόλοιπες δεν ξέρουμε πού πέθαναν. Από κάτω αναγράφονται 18 ονόματα: Αντρέ, Μπλανς, Μαργκερίτ, Ζακλίν, Λουίζ, Ντενίζ, Αλίς κ.ά. Είναι ωραίο που υπάρχουν γραμμένα τα ονόματα των θυμάτων. Για να θυμόμαστε και τα θύματα, όχι μόνο τους θύτες.
«Να ξεχνάς σημαίνει να προδίδεις», γράφει από κάτω η πλάκα που ανεγέρθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν έγινε το μέτρημα και έλειπαν από τις σχολικές αίθουσες της πόλης παραπάνω από 4.000 παιδιά. Σήμερα το νούμερο των σχολείων που σημειώνουν τη σημασία της Ημέρας του Ολοκαυτώματος έχει πέσει κατά 60%. Οι Εβραίοι δεν θεωρούνται πλέον θύματα.
Μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα στη Γαλλία τον Ιανουάριο του 2015, λίγα στενά παρακάτω στην ίδια περιοχή, η Μεγάλη Συναγωγή του Παρισιού ακύρωσε, για πρώτη φορά μετά τον πόλεμο, το Σαμπάτ. Ο Νετανιάχου παρευρέθη σε εκδήλωση προς τιμήν των τεσσάρων θυμάτων του κοσέρ σούπερ μάρκετ και κάλεσε τους Γάλλους Εβραίους να επιστρέψουν στο Ισραήλ. «Να ζήσει το Ισραήλ!» ειπώθηκε από τους παρευρισκομένους και αμέσως μετά «Vive la France!». Το μήνυμα ήταν σαφές. Η εβραϊκή κοινότητα είναι αφομοιωμένη στον γαλλικό ιστό.
Πόσο μακριά φαντάζει όλο αυτό στην Ευρώπη σχεδόν δέκα χρόνια αργότερα. Η σχέση των Εβραίων της διασποράς με τις χώρες όπου ζουν κλονίζεται μέρα με τη μέρα. Χρειάζεται τόλμη να υπομένεις τον φόβο καθημερινά, αντοχή να καλείσαι να απολογείσαι για αυτό που είσαι, για ό,τι πιστεύεις, για όπου ανήκεις.
Στο βόρειο Λονδίνο την περασμένη εβδομάδα οι κάμερες έδειξαν τρία καλυμμένα πρόσωπα να βάζουν φωτιά σε τέσσερα ασθενοφόρα. Τα οχήματα ανήκαν στην εβραϊκή φιλανθρωπική οργάνωση Hatzola. Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός λειτουργεί από το 1979 με εθελοντές, χρηματοδοτείται από ιδιώτες και συνεργάζεται με το υπερφορτωμένο εθνικό σύστημα υγείας προσφέροντας υπηρεσίες σε κατοίκους της περιοχής – ασχέτως θρησκεύματος.
Τα σχόλια των αναγνωστών είναι ενδεικτικά. Οι περισσότεροι διαβάζουν την είδηση ως εξής: «Γιατί οι Εβραίοι έχουν δικά τους ασθενοφόρα;». Απάντησα: «Τα ιδιωτικά ασθενοφόρα επιτρέπονται, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γαλλία, π.χ., καλείς ασθενοφόρο για να πας πιο γρήγορα εάν έχεις αργοπορήσει σε χαρμόσυνα γεγονότα, όχι απαραίτητα για να μεταβείς στην Εντατική». Αγνόησε την ελαφριά πτυχή του σχολίου, το οποίο ισχύει, είναι ιλαρό και παρείχε μια ευκαιρία αποσυμπίεσης για αλλαγή θέματος. Αποκρίθηκε: «Φυσικά, αρκεί να είσαι Εβραίος και όλα γίνονται». Μετά έγραψα «αρκεί να μένετε στο Golders Green, μια κατά βάση εβραϊκή συνοικία αν κρίνω από τις 30 συναγωγές. Εάν επείγεστε για τις υπηρεσίες τους, δεν θα σας ρωτήσουν ΟΥΤΕ για το παρελθόν σας ΟΥΤΕ για το θρήσκευμά σας» (πρώτη φορά γράφω θυμωμένα κεφαλαία) και μου απάντησε: «Μια χαρά βολεύονται ΠΑΝΤΑ οι Εβραίοι». Εκεί διέκοψα τη συνομιλία γιατί αντιλήφθηκα ότι κάποιος που βρίσκεται σε άρνηση δεν σημαίνει ότι δεν έχει όλη την πληροφορία.
Είναι μία από τις καινοτομίες του σύγχρονου ρατσισμού το καμουφλάρισμα σε κίνημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Ετσι έγινε και στο παρελθόν.
Ο πρωθυπουργός μίλησε για «σοκαριστική εμπρηστική ενέργεια» και είπε ότι «ο αντισημιτισμός δεν έχει θέση στην κοινωνία μας». Μια ακόμη πολιτική κοινοτοπία μιξαρισμένη με θεσμική αδράνεια. Ο εμπρησμός προστίθεται στα 3.700 περιστατικά αντισημιτισμού που σημειώθηκαν το 2025. Τα γεγονότα είναι σοκαριστικά, βέβαια, και έπειτα απορροφούνται. Το κάθε συμβάν χτίζεται πάνω στο προηγούμενο. Για εμάς τους εκτός κοινότητας μοιάζουν απλώς σποραδικά, για εκείνους στην κοινότητα αθροίζονται. Ετσι μοιάζει η κλιμάκωση, όχι κάτι δραματικό, αλλά πολλά, σιωπηλά, που γίνονται όλο και πιο ακραία.
Τα κοιμητήρια, οι συναγωγές και τα σχολεία φυλάσσονται σαν φρούρια, Εβραίοι μαθητές έχουν εντολές να μη φορούν τη σχολική στολή για να μη στοχοποιούνται, Εβραίοι φοιτητές προπηλακίζονται από τους συνομηλίκους τους, Εβραίοι ομιλητές εκδιώχνονται από τα αμφιθέατρα, τα εβραϊκά προϊόντα μποϊκοτάρονται, εστιατόρια και αλυσίδες φούρνων στην πόλη που μισοανήκουν σε Εβραίους λεηλατούνται, γιατροί στο δημόσιο σύστημα υγείας αρνούνται να διαγνώσουν Εβραίους, καλλιτέχνες καλούν για «θανάτωση των Εβραίων» από τη μουσική σκηνή του Γκλαστονμπέρι. Και στους δημόσιους χώρους παντού σλόγκαν «ιντιφάδα», «μαζικός θάνατος», λόγια που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά που δεν χάνεται το νόημά τους, απλώς γίνονται αποδεκτά.
Ο αντισημιτισμός είναι η νέα κανονικότητα στη σύγχρονη Βρετανία. Ο,τι αλλάζει είναι η ατμόσφαιρα γύρω από αυτόν. Υπάρχει η θέληση να εξηγηθεί, να υποτιμηθεί, να σχετικοποιηθεί, να μπει σε πλαίσιο σε σχέση με την κυβερνητική πολιτική του Ισραήλ. Ναι, ο Νετανιάχου δεν βοηθάει, είναι απανθρωπικός και εκδικητικός. Επιπλέον, κατά την άποψή μου, αντιτίθεται και στις αρχές του ιουδαϊσμού που εμπεριέχει την (τόσο ωραία) ειρηνική έννοια του tikkun olam, την πράξη της επιδιόρθωσης του κατακερματισμένου. Μπορούν ειλικρινά όμως οι πολίτες της διασποράς να είναι προσωπικά υπεύθυνοι για την πολιτική κάποιου που ενδεχομένως δεν έχουν ψηφίσει;
Η αφελής άποψή μου, μέχρι πρότινος, ήταν ότι μια μεγάλη μερίδα πολιτών αντιπαθεί τους Εβραίους όχι πλέον για τη θρησκεία και το γένος τους, αλλά γιατί μισεί το κράτος του Ισραήλ. Ομως, έχω πέσει έξω. Απεχθάνονται το Ισραήλ επειδή απεχθάνονται τους Εβραίους. Είναι έχθρα που προσωποποιείται γιατί κουμπώνει με ό,τι ήδη μισούσαν: τον καπιταλισμό, τη Δύση, τα προνόμια, τον στενό κύκλο που παρεισδύει στο κατεστημένο, τη συνωμοσία που χειραγωγεί κυβερνήσεις, το παρασκήνιο που χειραγωγεί αγορές, τη λευκή υπεροχή, την παιδεία, τη διανοητική ικανότητα, την επιχειρηματική δεξιότητα, τα 220 Νομπέλ κ.λπ. Μπορεί η λίστα υλικών να είναι ατελείωτη στη μείξη δαιμονοποιημένου φθόνου. Ενας φθόνος θαυμασμού και ένας φθόνος περιφρόνησης ταυτόχρονα.
Με μια έννοια το κράτος του Ισραήλ απορροφάει όλες τις προγενέστερες μοχθηρίες και αυτές εξαπολύονται σαν το προφανές, ηθικά νομιμοποιημένο μίσος. Το κεφάλι όσων μισούν έχει υποστεί «ξέπλυμα», η συνείδηση έχει ξεπλυθεί. Είναι μια από τις καινοτομίες του σύγχρονου ρατσισμού το καμουφλάρισμα σε κίνημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Ετσι έγινε και στο παρελθόν. Οι θύτες πίστευαν ότι είχαν υποχρέωση να εξαλείψουν μια Αντρέ, μια Μπλανς, μια Μαργκερίτ, μια Ζακλίν, μια Λουίζ, μια Ντενίζ, μια Αλίς. Mαζί με αυτές πίστευαν ότι αφανίζουν την ηθική διαφθορά για το καλό του κόσμου. Οπως είπε η Αμερικανίδα συγγραφέας Ντάρα Χορν, «οι θνητοί αγαπούν τους νεκρούς Εβραίους, τους ζωντανούς λιγότερο».
Είναι ήδη σπαρακτικό ό,τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή, όχι να ασχολούμαστε λιγότερο, αλλά να απεχθανόμαστε την καταστροφή, τον θάνατο και το μίσος στους δρόμους της Δύσης.
*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.
