Ολες οι κυβερνήσεις είχαν τις ευκαιρίες τους να ξεριζώσουν το πελατειακό κράτος και δεν το έκαναν. Γιατί; Διότι ένα κόμμα εξουσίας, ένα εξ ορισμού μαζικό και πολυσυλλεκτικό κόμμα, θα ήταν αυτοκτονικό να έκοβε τους δεσμούς του με μεγάλα κοινωνικά στρώματα. Μπορεί, αν προχωρούσε σε δραστικές παρεμβάσεις προς το τσάκισμα των πελατειακών σχέσεων, να αποσπούσε το χειροκρότημα των ελίτ των αστικών κέντρων, όμως θα έχανε την επαφή του με τη μεγάλη μάζα των ψηφοφόρων του η οποία πάντα διατηρεί την προσδοκία της εξυπηρέτησης, αν χρειαστεί.
Τα κόμματα εξουσίας δεν μπορούν να επιτελέσουν τον διαπαιδαγωγικό τους ρόλο στην κοινωνία. Εχουν παραιτηθεί από αυτόν. Υπάρχουν για να κυβερνούν ή, να το θέσω αλλιώς, αν πάψουν στη συνείδηση των πολιτών να είναι κόμματα εξουσίας, συρρικνώνονται. Στο υπάρχον πολιτικό μοντέλο διακυβέρνησης, το πελατειακό σύστημα αποτελεί μια κομβική σταθερά του.
Συνεπώς, να μην περιμένουμε, με αφορμή τον ΟΠΕΚΕΠΕ, καμία δραστική μεταρρύθμιση προς την κατεύθυνση που προανέφερα. Ολοι οι πρωθυπουργοί μιλούσαν στην προεκλογική περίοδο για ένα μικρό και ευέλικτο κυβερνητικό σχήμα και όλοι κατέληγαν στον σχηματισμό κυβέρνησης με 60 ή και 65 υπουργούς και υφυπουργούς. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι η γεωγραφική εκπροσώπηση αποτελεί ένα από τα βασικά κριτήρια σχηματισμού των κυβερνήσεων. Και για ποιο λόγο να υπάρχει αυτή η γεωγραφική εκπροσώπηση; Διότι αυτό απαιτεί το πελατειακό κράτος. Η σχέση ψηφοφόρος – βουλευτής – υπουργός είναι ακατάλυτη.
Οσοι πολιτικοί αναζητούν τη «χαμένη ψυχή» της παράταξής τους ας μην ψάχνουν πολύ. Θα τη βρουν μέσα στο πελατειακό κράτος. Εκεί μέσα χτυπά η καρδιά όλων των κομμάτων εξουσίας.
Δείτε τι έπαθε το κατ’ εξοχήν ρουσφετολογικό κόμμα, το ΠΑΣΟΚ. Οταν, λόγω του μνημονίου, κατέστη σαφές στους ψηφοφόρους του πως δεν μπορεί πλέον να τους εξυπηρετήσει, κατέρρευσε. Αυτή η σχέση ποτέ δεν αποκαταστάθηκε και αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους, εδώ και δεκαπέντε χρόνια, έχει πάψει να αποτελεί κόμμα εξουσίας. Για να μη μακρηγορώ επί ενός κοινότοπου θέματος, θα επισημάνω πως τίποτα δεν έχει αλλάξει από τα όσα καταγράφει, για το συγκεκριμένο πρόβλημα, η έκθεση Πόρτερ που συντάχθηκε τον Φεβρουάριο 1947.
Αρα να κρατάμε μικρό καλάθι αν ακούσουμε για πολλοστή φορά για τομές και δομικές μεταρρυθμίσεις επάνω στο πελατειακό κράτος. Από ευχολόγια και εκθέσεις ιδεών είμαστε πλήρεις. Ενας αιθεροβάμων θα έλεγε πως ο πρωθυπουργός έχει μπροστά του πεδίον δόξης λαμπρόν: την αναθεώρηση του Συντάγματος. Είναι μοναδική ευκαιρία να απορρυθμίσει τις δομές του πελατειακού κράτους καθιερώνοντας το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή και τον περιορισμό των βουλευτικών θητειών. Φυσικά, τέτοιες προτάσεις θα προκαλούσαν θύελλα αντιδράσεων και με κάθε βεβαιότητα θα απορρίπτονταν, όμως τουλάχιστον ο πρωθυπουργός θα έλεγε ότι αυτός το προσπάθησε. Πάλεψε για κάτι που ήταν πάνω από τις δυνάμεις του.
Ετσι, όσοι πολιτικοί σήμερα αναζητούν τη «χαμένη ψυχή» της παράταξής τους ας μην ψάχνουν πολύ. Θα τη βρουν μέσα στο πελατειακό κράτος. Εκεί μέσα χτυπά η καρδιά όλων των κομμάτων εξουσίας.
