Κάποιοι εκπλήσσονται από την απόφαση περί μη συνεργασίας με τη Ν.Δ. που πήρε το ΠΑΣΟΚ στο συνέδριό του. Κάποιοι άλλοι τη χλευάζουν ως νίκη της εσωτερικής του αντιπολίτευσης. Η απόφαση, όμως, είναι συνεπής με τις μέχρι τώρα διακηρύξεις αυτονομίας όλων των ηγετικών και προβεβλημένων στελεχών του κόμματος. Δεν έγινε και κάτι απρόβλεπτο, με λίγα λόγια: το ΠΑΣΟΚ εκπληρώνει μια δέσμευση ετών, όχι άσχετη με τη μάχη του για αυτοτελή πολιτική επιβίωση την τελευταία δεκαετία ή με τις σχέσεις Ανδρουλάκη – Μητσοτάκη, όπως αυτές διαμορφώθηκαν μετά το σκάνδαλο των υποκλοπών. Αυτό είναι το πολιτικό σκέλος. Ως προς το ηθικό, η συνεδριακή δέσμευση δίνει οπωσδήποτε ένα παράδειγμα υγιούς στάσης απέναντι στην εξουσία: το ΠΑΣΟΚ δεν «καίγεται» να την αποκτήσει· αν του ήταν τόσο απαραίτητη, θα τη διεκδικούσε έστω σε έναν άξονα συγκυβέρνησης, τον ίδιο άξονα που τώρα αποκλείει.
Πέρα από τον εαυτό του
Αλίμονο, όμως, αν η πολιτική εξαντλούνταν στη διευθέτηση των λογαριασμών κάθε κόμματος με τη συνείδησή του. Υπάρχει κι ένα πρακτικό σκέλος, που εν προκειμένω συνοψίζεται στο επερχόμενο πρόβλημα της «διακυβερνησιμότητας». Το ΠΑΣΟΚ είναι ξεκάθαρο προς τον εαυτό του: δεν θα συνεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία για να κυβερνηθεί η χώρα. Πρέπει, όμως, να είναι ξεκάθαρο και προς την κοινωνία: πώς θα κυβερνηθεί η χώρα εντέλει; Τι έχει να προτείνει το ΠΑΣΟΚ στους πολίτες επί του θέματος, πέρα από το να χαρίσουν την ψήφο τους σε αυτό μόνο, προκειμένου να μην υπάρξει τέτοιο πρόβλημα; Οχι ότι κάτι τέτοιο θα ήταν παράλογο, απλώς είναι εξαρχής δεδομένο ότι δεν θα ψηφίσουν όλοι ΠΑΣΟΚ. Απ’ ό,τι φαίνεται, μάλιστα, κανένα κόμμα δεν συγκεντρώνει τις απαιτούμενες ψήφους για να αποφευχθεί η συζήτηση. Τι θα γίνει την κρίσιμη στιγμή;
Βάζοντας πλάτη
Είναι σωστό να περιφρουρείς την ιδεολογική σου ταυτότητα· είναι θεμιτό να προστατεύεις το πολιτικό σου παράδειγμα από τις «κακές παρέες» που μπορεί να το κηλιδώσουν. Στο κάτω κάτω, το ΠΑΣΟΚ δεν πέρασε τόσα χρόνια στην τρίτη θέση, δεν ανέλαβε τόσο μεγάλο μερίδιο ευθύνης για την οικονομική κρίση, για να έρθει τώρα να σώσει τη Νέα Δημοκρατία από το αδιέξοδο της ανεπαρκούς ισχύος της. Ομως η ανάγκη να κυβερνηθεί η χώρα χωρίς να συρθεί σε ατέρμονες εκλογικές αναμετρήσεις ή να διατρέξει τον κίνδυνο παράδοσης στο μπλοκ των παρανοειδών δημαγωγών δεν είναι υπόθεση της Νέας Δημοκρατίας μόνο. Είναι συνολική ευθύνη του πολιτικού συστήματος, από την οποία κανένα δημοκρατικό κόμμα δεν δικαιούται να αυτοεξαιρεθεί. Το γεγονός ότι το ΠΑΣΟΚ «έβαλε πλάτη» για να κρατηθεί η χώρα όρθια στο παρελθόν δεν του χορηγεί κάποια ειδική άδεια να μην το ξανακάνει στο μέλλον.
Αυτό που δεν λέγεται
Δεν υπάρχει μόνο μια παράταξη, πάντως, στον κομματικό χάρτη. Το ΠΑΣΟΚ μπορεί να έχει χίλιους λόγους να ξορκίζει τη σύμπραξη με τη Νέα Δημοκρατία, αλλά ως κόμμα εξουσίας εξακολουθεί να έχει ως καταστατικό του στόχο την ανάληψή της, δεν γίνεται διαφορετικά. Θα πρέπει, λοιπόν, να αρχίσει να σκέφτεται πώς αυτό θα καταστεί δυνατό στο πλαίσιο της παρούσας εκλογικής του δύναμης. Θα πρέπει να αρχίσει να διερευνά το ενδεχόμενο συνεργασίας με άλλες πολιτικές δυνάμεις, εκείνες που περνούν το ηθικοπολιτικό τεστ, στο οποίο η Ν.Δ. έχει αποτύχει. Εχει χρόνο μπροστά του, θα μπορούσε να πει κάποιος με επιείκεια. Ας μετρήσει πρώτα τις δυνάμεις του εκλογικά, ας μετρηθούν και οι δυνάμεις των υποψήφιων εταίρων, και κάθε άλλος υπολογισμός θα γίνει στη συνέχεια με επικαιροποιημένα στοιχεία. Δεν μπορεί, όμως, η παράταξη να είναι σε θέση –με τον θεσμικότερο, μάλιστα, τρόπο– να μας διαβεβαιώσει από τώρα για όσα αποκλείεται να πράξει, αλλά να μη μας λέει κουβέντα για όσα ενδέχεται να επιδιώξει. Δεν είναι λογικό να είναι απόλυτη σε αυτό που θα μπορούσαμε να υποθέσουμε και μόνοι μας, αλλά μυστηριωδώς ασαφής σε όσα έχουμε ανάγκη να ξέρουμε.
Επιλογές
Τα ενδεχόμενα δεν είναι πολλά. Το ΠΑΣΟΚ μπορεί είτε να ελπίζει σε κάποια άγνωστη μελλοντική συγκυρία που θα εκτινάξει τα ποσοστά του σε πρωτοφανή ύψη είτε να οργανώσει τη στρατηγική του στη βάση των πιθανών μετεκλογικών συνεργασιών. Οι επιλογές είναι συγκεκριμένες: ο ΣΥΡΙΖΑ και τα ποικιλόμορφα γεννήματά του από τη μία και οι αυτοπροσδιοριζόμενες ως αντισυστημικές δυνάμεις από την άλλη. Στο συνέδριο, ο Νίκος Ανδρουλάκης δήλωσε με στόμφο, αναφερόμενος στη Ν.Δ., ότι σενάριο συνεργασίας με αυτούς που οργάνωσαν την ηθική και πολιτική του εξόντωση δεν υπάρχει. Οι απόπειρες εξόντωσης ωστόσο δεν έχουν μόνο παρόν, αλλά και προϊστορία· οπωσδήποτε θα έχουν και μέλλον. Αραγε έχει ξεχάσει πώς αντιμετωπίστηκε η παράταξή του από τη ριζοσπαστική Αριστερά την τελευταία δεκαπενταετία; Μήπως αμφιβάλλει ότι οι αντισυστημικοί φωνακλάδες θα αρχίσουν να βιντεοσκοπούν και τα δικά του κρακεράκια, όταν τους τελειώσουν εκείνα του Αδώνιδος; Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ξέρει ποιους δεν θέλει· τώρα πρέπει να αποφασίσει και ποιους θα προτιμήσει. Οι ψηφοφόροι του έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν.
