Στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Poynter για τη δημοσιογραφία και τον έλεγχο των ειδήσεων αναρτώνται κείμενα για την ηθική χρήση της ΤΝ. Εκεί ο Dan Kennedy, που διδάσκει δημοσιογραφία σε νεοσσούς, παραθέτει τη μεθοδολογία του. Δείχνει στα παιδιά μία «είδηση»-αποτέλεσμα ψυχεδελικού βραχυκυκλώματος της ΤΝ. Κάποια εικόνα θλιβερής αισθητικής (δυστυχώς, τέτοιες μπορείτε να δείτε και στις ελληνικές ιστοσελίδες) πλαισιώνει την πληροφορία και δημιουργεί σύγχυση. Υστερα, δείχνει στα παιδιά έναν απίστευτα εφερευτικό τίτλο και ένα έξυπνο κείμενο που κάνει τις συνάψεις του εγκεφάλου να λάμπουν!
Θα σας βοηθούσε να διαβάζατε τη σύνοψη αυτού του καλού άρθρου μέσω ΤΝ; ρωτά τα παιδιά. Μήπως μία φωτογραφία που συνοδεύει την είδηση σας μπερδεύει; Την τελευταία χρονιά διακινήθηκαν στο Διαδίκτυο 8 εκατομμύρια deepfakes – το ξέρατε; Γιατί μπορώ να ρωτήσω το Gemini ποια είναι η καλύτερη μετάφραση του Δον Κιχώτη ή ποιο κοντινό μου βιβλιοπωλείο την πουλάει, αλλά όχι να μου συνοψίσει τον Θερβάντες; Τι χάνω στην τελευταία περίπτωση, εγώ, ο άνθρωπος;
Σκέφτομαι πως τέτοιες εκπαιδευτικές φροντίδες πρέπει να επεκταθούν στον γενικό πληθυσμό. Η ΤΝ παρουσιάζεται σαν ένας οδοστρωτήρας απέναντι στον οποίο δεν μπορούμε, τάχα, να είμαστε φιλοσοφικοί και δημιουργικοί. Η τεχνολογία, όμως, είναι μαχαίρι. Μπορεί να τραυματίσει ή να φτιάξει πεντανόστιμα γεύματα.
Η Ευρώπη κάνει σήμερα ένα σωστό ρυθμιστικό βήμα. Απαγορεύει τη χρήση ΤΝ στις επίσημες ανακοινώσεις και στο υλικό που διοχετεύουν οι υπάλληλοι της Ενωσης προς τους δημοσιογράφους και τον γενικό πληθυσμό (Politico). Ετσι, Επιτροπή, Κοινοβούλιο, Δικαστήριο και κάθε υπο-όργανο δεν μπορούν να δώσουν στη δημοσιότητα φωτογραφίες ή βίντεο φτιαγμένα με ΤΝ. Εδώ υπάρχει και μία εύγλωττη διαφοροποίηση από την Ουάσιγκτον, αφού ο Τραμπ χρησιμοποιεί εργαλεία ΤΝ για να προμοτάρει σουρρεαλιστικές, μπερδευτικές εικόνες μαζί με φρικτά μηνύματα (βλ. «ανάπλαση» της Γάζας).
Ολ’ αυτά είναι σε (καθυστερημένη) σύμπνοια με τα γραπτά τεράστιας μερίδας Ευρωπαίων φιλοσόφων, ερευνητών και επιστημόνων που μας καλούν να σταθούμε κριτικά απέναντι σε νέες τεχνολογίες και να σκεφτούμε πού οδηγεί η υπερεπιτάχυνση της διάδοσης της πληροφορίας: στη δυσπιστία των ανθρώπων, την παραπλάνηση, στα ψέματα, στο burnout και στη διανοητική τους εξουθένωση. Με τα λόγια του Γερμανού φιλοσόφου Hartmut Rosa: έχουμε «πρόσβαση» στα πάντα, αλλά δεν μας συγκινεί τίποτα, ταξιδεύουμε, δουλεύουμε, επικοινωνούμε πιο γρήγορα, αλλά αισθανόμαστε λιγότερο ελεύθεροι και με λιγότερο χρόνο!
Ηδη άρχισαν οι επικρίσεις πάντως. Η Ευρώπη αρνούμενη να παίξει το βρώμικο παιχνίδι της ΤΝ «μένει πίσω». Θα μειώσει την επιρροή της. «Η διπλωματία διεξάγεται στις πλατφόρμες». Πλήθος νέων τεχνολογιών του Διαδικτύου στηρίζονται στο fomo (fear of missing out), στον τρόμο πως χάνεις όταν απέχεις από τη χρήση. Στην περίπτωση, όμως, ενός υπερρυθμιστή όπως η Ε.Ε. το ζήτημα παίρνει και άλλη διάσταση.
Το επιχείρημα «θα μείνετε πίσω, εάν ρυθμίσετε» είναι παλιό. Είναι η βασική απορρυθμιστική επωδός όποτε κάτι πάει να ρυθμιστεί. Τα ίδια ακούστηκαν στις συζητήσεις για τη ρύθμιση των προσωπικών δεδομένων ή κατά την απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων και της εταιρικής φορολόγησης. Η βασική θέση είναι πως τα κράτη ή οι ενώσεις τους βρίσκονται σε κάτι σαν απορρυθμιστικό πυρετό, σε μόνιμο ανταγωνισμό ποιος θα εξυπηρετήσει καλύτερα τα συμφέροντα των εταιρικών κολοσσών, σ’ ένα καθοδικό σπιράλ όπου η νομοθεσία –που είναι εφαρμοσμένη πολιτική– δίνει τη θέση της στην εταιρική ασυδοσία, που, όμως, βαπτίζεται «δυνάμεις της αγοράς». Η φράση αυτή, ορθολογική και υπερβατική ταυτόχρονα, μερικές φορές καλύπτει απλώς το λόμπινγκ ή την υποχώρηση της πολιτικής.
Η Ευρώπη άλλοτε υποκύπτει και άλλοτε διαφοροποιείται φτιάχνοντας νομοθεσία. Δύσκολα θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος πως η πολυσυζητημένη ευρωπαϊκή αγωνία για τα προσωπικά δεδομένα και τη διαφύλαξη του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα λίγα χρόνια πριν (που οδήγησε σε σχετικά νομοθετήματα) ήταν παράλογη. Αντίθετα, μάλλον χρειαζόμαστε ακόμη περισσότερες δημοκρατικές συζητήσεις γύρω απ’ όλ’ αυτά, προκειμένου να διαφυλάξουμε ό,τι έχει απομείνει απ’ την αυτονομία μας.
